Wybór wariantu z wzorca banku nie oznacza indywidualnego uzgodnienia. SN uchylił wyrok w sprawie kredytu CHF

II CSKP 838/24

2

Powodowie T.S. i M.S. wnieśli o zasądzenie na ich rzecz od pozwanej Banku

S.A. w W. 204 515,19 zł tytułem uiszczonych na rzecz pozwanej świadczeń

nienależnych z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia następnego od

doręczenia pozwu pozwanej. Powodowie zgłosili również żądanie ewentualne

zasądzenia na ich rzecz od pozwanej 156 530,70 zł z ustawowymi odsetkami za

opóźnienie od dnia następnego od doręczenia odpisu pozwu pozwanej tytułem

zwrotu nienależnie pobranych przez pozwaną rat kapitałowo-odsetkowych

w wysokości wyższej niż faktyczne obowiązani byli uiszczać powodowie.

Uzasadniając żądanie główne powodowie powoływali się na nieważność umowy

a uzasadniając żądanie ewentualne powołali się na abuzywność określonych

postanowień umownych.

Wyrokiem z 10 lutego 2021 r. Sąd Okręgowy w Gliwicach oddalił żądanie

główne (pkt 1) oraz ewentualne (pkt 2) a także rozstrzygnął o kosztach procesu

(pkt 3).

Sąd ustalił m.in., że w dniu 23 czerwca 2006 r. strony zawarły umowę kredytu

mieszkaniowego, na podstawie której pozwana zobowiązała się do postawienia do

dyspozycji powodów kwoty 100 090 CHF z przeznaczeniem na budowę domu

jednorodzinnego. Kredyt mógł być wypłacony w walucie wymienialnej na

sfinansowanie zobowiązań za granicą i na spłatę kredytu walutowego, bądź

w walucie polskiej na sfinansowanie zobowiązań w kraju. W tym ostatnim wypadku

stosowano do przeliczenia kurs kupna dewiz obowiązujący u pozwanej w dniu

realizacji zlecenia.

Spłata zobowiązania powodów następowała w drodze potrącania

wierzytelności banku z tytułu udzielonego kredytu z opisanego w umowie rachunku

oszczędnościowo - rozliczeniowego w walucie polskiej, przy czym przeliczenie

następowało wedle obowiązującego w banku w dniu wymagalności raty kursu

sprzedaży dla dewiz. Powodowie zostali poinformowani o ryzyku zmiany kursów

waluty i jego wpływie na wysokość zadłużenia i wysokość rat kredytu, a w całym

okresie kredytowania mogli dokonać zmiany waluty kredytu.

Sąd ustalił również, że środki pochodzące z kredytu zostały wypłacone na

podstawie dyspozycji powodów na wskazany przez nich rachunek w dniach: 23

II CSKP 838/24

3

czerwca 2006 r. w kwocie 30 996 CHF; 1 września 2006 r. w kwocie 49 090 CHF;

9 listopada 2006 r. w kwocie 20 064 CHF. Z kolei w dniu 11 września 2007 r. strony

zawarły aneks do umowy, mocą którego pozwany bank pozostawił do dyspozycji

powodów łącznie kredyt w kwocie 135 324,53 CHF, co oznaczało, że dotychczasowe

zobowiązanie kredytowe zwiększono o 35 234,53 CHF.

Sąd a quo ustalił również, że umowa zawarta między stronami sporządzona

została przy użyciu wzorca stosowanego przez pozwany bank, ale jej treść nie była

tożsama ze wzorcem. Wzorzec miał charakter dokumentu wewnętrznego i był

podstawą do formułowania umów zawieranych indywidualnie z klientami banku.

Zawierał różne warianty rozwiązań umownych, spośród których przy zawieraniu

umowy klient mógł wybrać takie, jakie uznał za odpowiednie. We wzorcu nie

określono waluty umowy ani nie określono jednoznacznie sposobu wypłaty kredytu,

a nadto zawarto trzy możliwości spłaty kredytu: z rachunku oszczędnościowo-

rozliczeniowego, z rachunku walutowego, z rachunku prowadzonego w walucie

kredytu, na który kredytobiorca miał dokonywać wpłat z tytułu zobowiązania

kredytowego.

Osobom zainteresowanym zaciągnięciem kredytu we franku szwajcarskim

przedstawiano zawsze symulację spłaty kredytu udzielonego w PLN i w CHF.

Ponadto procedury obowiązujące u pozwanej w dacie zawierania umowy obligowały

pracowników banku do informowania klientów zainteresowanych kredytem

udzielanym w walucie wymienialnej o tym, że w rozliczeniach między klientami,

a bankiem w obrocie dewizowym stosuje się ustalone przez bank kursy walut obcych

w złotych, a kursy walut zamieszczane są w tabeli kursów banku. W przypadku

wypłaty kredytu w walucie polskiej kredyt wypłacany był po kursie kupna dla dewiz;

w przypadku spłaty kredytu w walucie polskiej kredyt był spłacany po kursie

sprzedaży dla dewiz; w przypadku wzrostu kursów walut podwyższeniu ulegała rata

spłaty i kwota zadłużenia wyrażone w walucie polskiej.

Pracownicy banku informowali kredytobiorców, że najbezpieczniejszym

wyborem jest kredyt w walucie, w której osiągają dochody. Nie uzyskiwali oni

jednocześnie żadnych korzyści materialnych w związku ze sprzedażą kredytów

II CSKP 838/24

4

walutowych czy denominowanych. Nadto ustalono, że powódka ma wykształcenie

ekonomiczne, powód ma wykształcenie zawodowe.

Sąd pierwszej instancji uznał, że powództwo nie zasługiwało na

uwzględnienie. Wskazał, że żądanie powodów, zarówno główne jak i ewentualne,

dotyczyło zapłaty określonych w pozwie kwot, ale ocena zasadności żądania

uzależniona była od wyników oceny postanowień umowy pod kątem ich

abuzywności.

Analiza spornej umowy i okoliczności towarzyszących jej zawarciu

doprowadziła Sąd do wniosku, iż przeliczenie wartości kredytu na złote polskie nie

było elementem przedmiotowo istotnym umowy. Świadczenia stron od początku

mogły być wykonane w CHF, przy czym w przypadku wypłaty kapitału nastąpić to

mogło pod warunkami związanymi z celem kredytowania. Niezależnie od tego wybór

sposobu uruchomienia kredytu leżał po stronie kredytobiorcy i to powodowie

zdecydowali o wypłacie środków kredytu w PLN na rachunki przez nich wskazane.

Wprawdzie wybór sposobu uruchomienia kredytu warunkowany był celem kredytu tj.

sfinansowaniem zobowiązań zaciągniętych w kraju, co jednak w ocenie Sądu nie

zmieniało faktu, że został on dokonany przez powodów – to oni decydując się na

zaciągnięcie kredytu u pozwanej określili jego cel i wskazali rachunki bankowe, na

które pozwana miała przelać środki pochodzące z kredytu.

W ocenie Sądu pierwszej instancji wybór waluty, w jakiej następowała spłata

rat, był przedmiotem indywidualnego uzgodnienia między stronami, a powodowie

wybierając spłatę w walucie innej niż ta, w której zobowiązanie było wyrażone,

zdecydowali się na spłatę w złotych polskich przy wykorzystaniu kursów

tabelarycznych stosowanych przez pozwaną, co w praktyce oznaczało, że

zdecydowali się korzystać z usługi kantorowej świadczonej przez pozwaną. Sąd

podkreślił jednocześnie, że powodowie zostali pouczeni o stosowaniu w tego rodzaju

rozliczeniach kursów ustalanych przez pozwaną, a ponadto praktyką stosowaną

u pozwanej było zwracane konsumentom uwagi na stosowanie różnego kursu przy

wypłacie środków z kredytu i przy spłacie rat kapitałowo - odsetkowych.

Sąd a quo nie podzielił również poglądu, że wybór poszczególnych wariantów

z wzorca umowy nie stanowi indywidualnego uzgodnienia postanowień umownych,

II CSKP 838/24

5

ponieważ wybór, jakiego mogli dokonać powodowie, był szeroki i obejmował całe

spektrum akceptowanych przez bank rozwiązań, z których mogli wybrać dla siebie

najkorzystniejsze.

Sąd nie podzielił także argumentów powodów co do sprzeczności umowy

z prawem lub zasadami współżycia społecznego (art. 58 k.c.), a także sprzeczności

umowy z art. 3581 § 2 k.c., wskazując, że każda ze stron zobowiązana jest do

świadczenia pieniężnego i nie ma przeszkód do tego, aby każda ze stron świadczyła

w innej walucie, czy też by świadczenie każdej ze stron obliczane było wedle innego

miernika wartości, o ile strony tak postanowią.

Sąd a quo wskazał dalej, że wbrew twierdzeniom powodów kwota kredytu była

znana i jednoznacznie określona od chwili zawarcia umowy i wynosiła 100 090 CHF,

a po zawarciu aneksu wynosiła łącznie 135 324,53 CHF. Stanowiła ona jednocześnie

kapitał zadłużenia, który nie podlegał i nie podlega żadnym zmianom poza tymi, które

wynikają ze spłaty rat. Okoliczność, że po przeliczeniu na złotówki jest to kwota

wyższa niż w chwili zawierania umowy, jest skutkiem niezależnych od pozwanej

zmian kursowych, a negatywne konsekwencje tych zmian rekompensowane są

częściowo spadkiem oprocentowania wynikającym z zastosowania stawki LIBOR.

Sąd stanął na stanowisku, że indywidualne uzgodnienie warunków

umownych, udzielenie powodom szerokiej informacji na temat ryzyka związanego ze

zmianą kursu waluty, a także udzielenie informacji co do sposobów przeliczania

waluty powoduje, że postanowień umownych dotyczących tych kwestii nie można

uznać za sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Przyjęte przez strony

rozwiązania nie stanowią nadużycia dominującej pozycji pozwanej, lecz są wyrazem

zgodnej woli stron.

Sąd uznał również za nietrafne zarzuty powodów przytoczone na

uzasadnienie żądania ewentualnego, a dotyczące abuzywności klauzul

przeliczeniowych dotyczących wypłaty kwoty kredytu w PLN, przy jednoczesnym

przeliczeniu wysokości wypłaconej kwoty z CHF według kursu kupna walut dla CHF,

ustalanego przez pozwaną i przy jednoczesnym przeliczaniu wpłat powodów po

odmiennym kursie sprzedaży CHF, ustalanym przez pozwaną w dniu spłaty.

II CSKP 838/24

6

Sąd zauważył w tym kontekście, że ustalenie umowne polegające na

wyrażeniu kwoty kredytu we franku szwajcarskim stanowi postanowienie określające

główne świadczenia stron. Zostały one sformułowane jednoznacznie, a tym samym

nie mogą być uznane za klauzule niedozwolone. Sąd podkreślił również, że strony

zawarły umowę kredytu denominowanego do CHF, co oznacza, że wysokość

świadczeń stron od początku była wyrażona w CHF i nie uległa żadnym zmianom

(inaczej niż przy umowach kredytu indeksowanego, gdzie wysokość zobowiązania

wyrażona jest w PLN, a następnie odniesiona do kursu CHF, co może powodować

wątpliwości co do wysokości zobowiązania). Sąd a quo miał również na uwadze, że

w żądaniu ewentualnym powodowie nie domagali ustalenia abuzywności

wymienionych w uzasadnieniu pozwu klauzul umownych, ale wyłącznie zapłaty

tytułem zwrotu nienależycie pobranych przez pozwaną rat kapitałowo odsetkowych,

w wysokości wyższej niż wynikałoby to z umowy po usunięciu klauzul abuzywnych.

Przedmiotem badania Sądu pod kątem abuzywności klauzul umownych były zatem

tylko te wskazane przez powodów postanowienia umowy, które mogły mieć wpływ

na wysokość rat kapitałowo odsetkowych. Nie znajdując podstaw do stwierdzenia ich

nieważności, Sąd nie dopatrzył się także okoliczności świadczących o abuzywnym

charakterze wymienionych klauzul i wskazał, że zostały one indywidualnie

uzgodnione.

Apelację od wyroku Sądu pierwszej instancji wnieśli powodowie, formułując

pod jego adresem m.in. zarzuty naruszenia art. 233 § 1 k.p.c.; art. 410 § 1 i 2 k.c.;

art. 3851 k.c., a ponadto art.3581 k.c. w zw. z art. 58 k.c.

Wyrokiem z 21 października 2022 r. Sąd Apelacyjny w Katowicach oddalił

apelację (pkt 1) oraz zasądził od powodów na rzecz pozwanej kwotę 8100 zł tytułem

kosztów postępowania apelacyjnego (pkt 2).

W ocenie Sądu odwoławczego powodowie nie wykazali, aby łącząca ich

z pozwanym bankiem umowa była w jakimkolwiek zakresie nieważna, jako

sprzeczna z prawem, zasadami współżycia społecznego, czy dobrymi obyczajami

i by naruszała w ten sposób ich interes jako konsumentów.

Sąd podkreślił, że powodowie dokonali świadomego wyboru spośród

oferowanych przez bank produktów, po uprzednim zbadaniu możliwości uzyskania

II CSKP 838/24

7

kredytu w innych bankach. Mieli oni świadomość, że pozwany bank udziela również

kredytów w złotych polskich, tj. w walucie, w jakiej osiągali dochody, i że takiej właśnie

rekomendacji udziela. Mimo to i mimo uzyskania właściwych informacji o ryzyku

kursowym uznali oni, że najbardziej korzystnym dla nich rozwiązaniem, a to z uwagi

na niską ratę, jest zaciągnięcie kredytu opiewającego na franka szwajcarskiego.

Sąd odwoławczy wskazał dalej, że zgodnie z art. 3851 § 1 k.p.c. postanowienia

umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli

kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco

naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to

postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub

wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. W ocenie

Sądu, nie sposób twierdzić, jakoby wybór poszczególnych wariantów z wzorca

umowy nie stanowił indywidualnego uzgodnienia postanowień umownych.

W realiach dotyczących zawierania przedmiotowej umowy wybór jakiego mogli

dokonać powodowie był stosunkowo szeroki i obejmował spektrum akceptowanych

i oferowanych przez bank możliwości, co do których powodowie świadomie wybrali

dla siebie w ich przekonaniu najkorzystniejsze.

Sąd odwoławczy zwrócił również uwagę, że żadne okoliczności sprawy nie

wskazują, aby powodowie zostali nakłonieni do zawarcia umowy kredytu

denominowanego poprzez jakiekolwiek nierzetelne praktyki banku. Ponadto,

powodowie posiadając informacje dotyczące ryzyka związanego z zawarciem

umowy denominowanej do innej waluty sami także mieli, w ocenie Sądu ad quem,

obowiązek dochowania należytej staranności przy zawieraniu umowy i rozważenia

konsekwencji wynikających z zaciągnięcia zobowiązania o określonej treści.

Obowiązek informacyjny, jaki spoczywa na bankach w ramach zawierania umów

z konsumentami, nie zwalnia tych ostatnich z obowiązku działania z należytą

starannością. Wyniki postępowania dowodowego wskazują, że umowa zawarta

została przez powodów świadomie i była poprzedzona namysłem nad możliwymi

konsekwencjami. Powodowie zdawali sobie sprawę, na czym polega ryzyko

kursowe, musieli zatem zdawać sobie sprawę, jakie ryzyko wynikać może z umowy

walutowej realizowanej na przestrzeni wielu lat.

II CSKP 838/24

8

Sąd wskazał również, że przedmiotem badania pod kątem abuzywności były

wskazane przez powodów postanowienia umowy, które mogły mieć wpływ na

wysokość rat kapitałowo-odsetkowych. Postanowienia te, w ocenie Sądu, nie mogą

zostać uznane za abuzywne z uwagi na to, że zostały przez powodów świadomie

wybrane, a zatem spełniają kryterium indywidualnego uzgodnienia.

Z tych wszystkich względów Sąd odwoławczy uznał, że umowa kredytu

zawarta przez strony nie była nieważna, a jej postanowienia nie miały abuzywnego

charakteru. Konsekwencją takiego stanu rzeczy jest uznanie, że świadczenie

spełnione przez powodów nie było nienależne w rozumieniu art. 410 § 1 i 2 k.c., a tym

samym powodowie nie mogli domagać się jego zwrotu.

Skargę kasacyjną od wyroku Sądu drugiej instancji wnieśli powodowie,

zaskarżając ten wyrok w całości oraz formułując pod jego adresem zarzuty

naruszenia: art. 69 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 - Prawo bankowe

(w brzmieniu z daty zawarcia umowy; dalej: „pr. bank.”) w zw. z art. 3531 w zw. z art.

353 w zw. z art. 58 § 1 k.c.; art. 69 ust. 1 i 2 pr. bank. (w brzmieniu z daty zawarcia

umowy); art. 69 ust. 1 i 2 pr. bank. (w brzmieniu z daty zawarcia umowy) w związku

z art. 3531 w zw. z art. 353 k.c.; art. 69 ust. 1 i 2 pr. bank. (w brzmieniu z daty zawarcia

umowy) w zw. z art. 3531 i art. 58 § 1 k.c.; art. 3851 § 1 w zw. z art. 221 k.c.; art. 3851

§ 1 w zw. z art. 3851 § 3 oraz art. 65 § 2 k.c.; art. 3851 § 1 k.c. w związku z art. 69

ust. 1 i. 2 pr. bank. (w brzmieniu z daty zawarcia umowy) w zw. z art. 3 ust. 1 i art. 4

ust. 2 i art. 6 ust. 1 dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie

nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich (Dz. Urz. UE z 1993 r., L 95,

s. 29; dalej: „dyrektywa 93/13"); art. 3851 § 1 w zw. z art. 3851 § 3 w zw. z art. 405

oraz 410 § 1 § 2 w zw. z art. 58 § 3 k.c.; art. 69 ust. 1 i 2 pkt 2 pr. bank. (w brzmieniu

z daty zawarcia umowy) w związku z art. 3531 w zw. z art. 405 oraz 410 § 1 § 2 w zw.

z art. 58 § 1, 2 i 3 k.c.; art. 5 k.c. W oparciu o sformułowane w skardze zarzuty

powodowie wnieśli o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i orzeczenie co do

istoty sprawy poprzez uwzględnienie apelacji powodów w całości oraz o zasądzenie

od pozwanej na rzecz powodów kosztów postępowania za drugą instancję, według

norm prawem przepisanych; ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku

w całości i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu w Katowicach do ponownego

rozpoznania i rozstrzygnięcia albo uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz

II CSKP 838/24

9

wyroku Sądu pierwszej instancji w całości i przekazanie sprawy Sądowi

Okręgowemu w Gliwicach do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia a ponadto

o zasądzenie od pozwanej na rzecz powodów kosztów postępowania kasacyjnego,

w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

Pozwana złożyła odpowiedź na skargę kasacyjną powodów, wnosząc o jej

oddalenie oraz o zasądzenie od strony powodowej na swoją rzecz zwrotu kosztów

postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna powodów okazała się zasadna i w konsekwencji skutkowała

uchyleniem zaskarżonego wyroku oraz przekazaniem sprawy Sądowi Apelacyjnemu

w Katowicach do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania

kasacyjnego.

W pierwszej kolejności należy odnieść się do możliwości uznania przez Sąd

meriti umowy kredytu, która zawiera niedozwolone postanowienia umowne, za

bezwzględnie nieważną.

Niezwiązanie umową w rozumieniu przepisów o niedozwolonych

postanowieniach umownych, tj. na podstawie art. 3851 § 1 i 2 k.c., nie wyklucza

przyjęcia przez sąd skutku w postaci nieważności umowy z uwagi na ocenę

całokształtu jej treści. Obie sankcje powodują w istocie upadek umowy i w tym sensie

są zbliżone swoim charakterem, a ponadto sankcja bezwzględnej nieważności może

w pewnym sensie stanowić sankcję dalej idącą i możliwą do zastosowania z uwagi

na całokształt oceny przez sąd treści przedmiotowej umowy.

W orzecznictwie TSUE dopuszcza się rozwiązanie, zgodnie z którym

nieważność warunku nieuczciwego (ang. nullity of the term, niem. Nichtigkeit der

Klausel, franc. la nullité de la dite clause) pociąga za sobą nieważność umowy (ang.

cancellation of the agreement, niem. Nichtigerklärung des Vertrags, franc.

I'annulation du contrat, zob. wyrok TSUE z 7 grudnia 2023 r., mBank S.A., C-140/22.

ECLI:EU:C:2023:965). Orzecznictwo TSUE nie precyzuje jednak charakteru sankcji

cywilnoprawnej dotykającej wówczas całą umowę. Do sądu należy podjęcie, przy

uwzględnieniu całości prawa krajowego, wszelkich środków niezbędnych dla

ochrony konsumenta przed szczególnie szkodliwymi konsekwencjami, jakie mogłoby

II CSKP 838/24

10

dla niego mieć unieważnienie umowy (wyrok TSUE z 16 marca 2023 r., X S.A.,

C-6/22, ECLI:EU:C:2023:216).

W uchwale Sądu Najwyższego z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22 (OSNC

2024, Nr 12, poz. 118) wskazano, iż w razie niemożliwości ustalenia wiążącego

strony kursu waluty obcej w umowie kredytu indeksowanego lub denominowanego

umowa nie wiąże także w pozostałym zakresie. Postanowienie wykraczające poza

granice swobody umów w takim rozumieniu, jak o tym stanowi art. 3531 k.c., które

z tej przyczyny może być jednocześnie zakwalifikowane jako niedozwolone

postanowienie umowne w rozumieniu art. 3851 k.c., nie jest per se bezwzględnie

nieważne, lecz ma do niego zastosowanie sankcja określona w art. 3851 k.c.

Kwestionowane postanowienie nie wywołuje skutków prawnych od samego początku

i z mocy prawa, co sąd ma obowiązek wziąć pod uwagę z urzędu, chyba że

konsument następczo udzieli „świadomej, wyraźnej i wolnej zgody” na to

postanowienie i w ten sposób zapewni jego skuteczność (zob. uchwałę składu

siedmiu sędziów SN z 7 maja 2021 r., III CZP 6/21, OSNC 2021, Nr 9, poz. 56,

i cytowane w jej uzasadnieniu obszerne orzecznictwo). Sprzeczne z naturą stosunku

prawnego kredytu indeksowanego do waluty obcej są postanowienia, w których

kredytodawca jest upoważniony do jednostronnego oznaczenia kursu waluty

właściwej do wyliczenia wysokości zobowiązania kredytobiorcy oraz ustalenia

wysokości rat kredytu, jeżeli z treści stosunku prawnego nie wynikają obiektywne

i weryfikowalne kryteria oznaczenia tego kursu. Postanowienia takie, jeśli spełniają

kryteria uznania ich za niedozwolone postanowienia umowne, nie są nieważne, lecz

nie wiążą konsumenta w rozumieniu art. 3851 k.c. (uchwała SN z 28 kwietnia 2022 r.,

III CZP 40/22).

Powodowie zarzucają orzeczeniu Sądu odwoławczego naruszenie art. 69 ust.

1 oraz ust. 2 pr. bank. (w brzmieniu z daty zawarcia umowy) w związku z art. 3531

w zw. z art. 353 w zw. z art. 58 § 1 k.c.. Ten zarzut jest niezasadny, ponieważ co do

zasady, jak wskazano, przepisy o postanowieniach niedozwolonych stanowią

przepisy szczególne względem art. 58 § 1 k.c. (wyrok SN z 6 września 2024 r.,

II CSKP 1644/22).

II CSKP 838/24

11

Zasadny, choć nie kluczowy w niniejszej sprawie jest natomiast kolejny zarzut,

tj. naruszenia art. 69 ust. 1 oraz ust. 2 pr. bank. (w brzmieniu z daty zawarcia umowy)

przez uznanie za „kwotę środków pieniężnych oddaną do dyspozycji kredytobiorcy”

oznaczonej w umowie kwoty w walucie obcej, podczas gdy kwotą oddaną do

dyspozycji kredytobiorcy jest wyłącznie kwota w walucie polskiej, w wysokości

obliczanej jako iloczyn wskazanej w umowie ilości waluty obcej i kursu wymiany tej

waluty wyznaczanego przez bank. Strony zawarły umowę kredytu denominowanego

– zgodnie z § 2 ust. 1 umowy kredytu bank zobowiązał się postawić do dyspozycji

kredytobiorcy kredyt w kwocie 100 090 CHF (następnie kwotę tę podwyższono do

135 324,53 CH), ale już zgodnie z § 5 ust. 3 pkt 2 umowy wypłata kredytu miała

nastąpić w PLN.

Skarżący wskazują przy tym również zarzut naruszenia art. 69 ust. 1 oraz ust.

2 pr. bank. (w brzmieniu z daty zawarcia umowy) w związku z art. 3531 i z art. 58 § 1

k.c. przez uznanie, że w przypadku umowy kredytu, w której wskazano jako „kwotę

kredytu” sumę pieniężną w walucie obcej, z zastrzeżeniem, że kwota ta zostanie

wypłacona w PLN, po przeliczeniu jej na walutę polską według kursu wymiany

wyznaczonego przez bank wedle jego woli i która zobowiązywała kredytobiorcę do

spłaty kredytu w walucie polskiej, w ratach obliczanych według kursu wymiany

wyznaczonego przez bank wedle jego woli, eliminacja z umowy jako abuzywnych

postanowień dotyczących przeliczeń walutowych, nie prowadzi do nieważności

umowy kredytu, podczas gdy bez tych postanowień nie sposób obliczyć wysokości

kwoty pieniężnej, którą bank zobowiązany był wypłacić w wykonaniu umowy kredytu,

ani wysokości rat spłaty kredytu, co skutkuje niemożnością ustalenia podstawowych

elementów umowy kredytu

W rozpoznawanej sprawie Sąd drugiej instancji uznał, że postanowienia

kwestionowane przez powodów nie mają charakteru abuzywnego. Wskazał, że

przedmiotem badania Sądu pod kątem abuzywności klauzul umownych były

wskazane przez powodów postanowienia umowy, które mogły mieć wpływ na

wysokość rat kapitałowo-odsetkowych. Postanowienia te, w ocenie Sądu

odwoławczego, nie mogą zostać uznane za abuzywne z uwagi na to, że zostały przez

powodów świadomie wybrane, a zatem spełniają kryterium indywidualnego

II CSKP 838/24

12

uzgodnienia. W związku z tym zarzut strony powodowej nie odnosi się do oceny

prawnej przedstawionej przez Sąd odwoławczy.

Naruszenia art. 69 ust. 1 oraz ust. 2 pr. bank. (w brzmieniu z daty zawarcia)

w związku z art. 3531 w zw. z art. 353 k.c. powodowie upatrują ponadto w uznaniu,

że postanowienia umowy kredytu określające walutę, w której bank zobowiązany jest

wypłacić kwotę kredytu, a pośrednio również wysokość kwoty, którą bank

zobowiązany jest wypłacić w wykonaniu umowy kredytu, a także przeliczenie

wartości kredytu na złote polskie nie było elementem przedmiotowo istotnym,

podczas gdy postanowienia te określają przedmiot świadczenia (oznaczenie waluty

i kwoty świadczenia pieniężnego banku), a ich bezskuteczność prowadzi do

nieważności umowy.

Sąd drugiej instancji uznał, że ustalenie umowne polegające na wyrażeniu

kwoty kredytu we franku szwajcarskim stanowi postanowienie określające główne

świadczenia stron. Zostało ono sformułowane, w ocenie tego Sądu, jednoznacznie,

a tym samym nie może być uznane za klauzulę niedozwoloną. Jednocześnie, Sąd

ad quem uznał, że klauzula waloryzacyjna nie należy do postanowień określających

główne świadczenia stron, a jest jedynie postanowieniem, które w sposób pośredni

jest z nimi związane poprzez wywieranie wpływu na wysokość świadczenia

głównego, zaś zasadniczą funkcją tej klauzuli jest ustalenie i utrzymanie wartości

świadczenia w czasie. Sam mechanizm przeliczenia kwoty kredytu kursem waluty

obcej nie jest postanowieniem niedozwolonym, co wynika z nowelizacji do ustawy -

Prawo bankowe z dnia 29 lipca 2011 r.

Stanowisko Sądu drugiej instancji w tym zakresie nie może się ostać.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się bowiem, że klauzule kształtujące

mechanizm indeksacji zastrzeżone w umowie kredytu złotowego waloryzowanego

kursem waluty obcej określają główne świadczenie kredytobiorcy. Odnosi się to tak

do umowy kredytu indeksowanego jak i denominowanego (zob. wyrok SN z 13 maja

2022 r., II CSKP 293/22). Nie może być utrzymana w mocy jako skuteczna i wiążąca

umowa kredytu denominowanego po wyeliminowaniu z niej abuzywnych klauzul

waloryzacyjnych, które najpierw służą oznaczeniu kwoty w walucie polskiej, która

zostanie udostępniona kredytobiorcy, a następnie określeniu wysokości rat, którymi

II CSKP 838/24

13

kredytobiorca spłaca kredyt. Usunięcie z umowy takich klauzul bez wprowadzenia

w to miejsce innych instrumentów pełniących tę samą funkcję, sprawia, że nie

sposób jest rozliczyć takiego kredytu, ustalić jego salda przez czas spłaty.

Ponadto, zgodnie z uchwałą pełnego składu Izby Cywilnej Sądu Najwyższego

z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22, w razie uznania, że postanowienie umowy

kredytu indeksowanego lub denominowanego odnoszące się do sposobu określania

kursu waluty obcej stanowi niedozwolone postanowienie umowne i nie jest wiążące,

w obowiązującym stanie prawnym nie można przyjąć, że miejsce tego postanowienia

zajmuje inny sposób określenia kursu waluty obcej wynikający z przepisów prawa

lub zwyczajów (pkt 1. uchwały) oraz: w razie niemożliwości ustalenia wiążącego

strony kursu waluty obcej w umowie kredytu indeksowanego lub denominowanego

umowa nie wiąże także w pozostałym zakresie (pkt 2. uchwały).

Powodowie zarzucają ponadto rozstrzygnięciu Sądu ad quem naruszenie art.

3851 § 1 k.c. w związku z art. 221 k.c. przez uzależnienie oceny abuzywności

postanowienia umowy od wykształcenia i doświadczenia konsumenta, chociaż art.

3851 § 1 k.c. nie wymienia takiej przesłanki i odnosi się tak samo do każdej osoby

będącej konsumentem w rozumieniu art. 221 k.c.

Sąd drugiej instancji odwołując się do orzecznictwa TSUE uznał, że konieczne

jest badanie abuzywności w kontekście wszystkich okoliczności, które zachodziły

przy zawieraniu umowy z konsumentem. TSUE czyni przy tym rozróżnienie w ocenie

standardów informacyjnych, dostosowując je do stopnia świadomości konkretnego

konsumenta. Wyraźnie wskazuje np., że innego rodzaju standardy winny być

stosowane do osób zarabiających w walucie kredytu, a inne dla osób zarabiających

w walucie odmiennej. Podyktowane jest to oczekiwaniem, że konsument zostanie

uświadomiony o możliwych trudnościach wynikających z konieczności spłaty

zobowiązania walutowego, gdy sam zarabia w złotych. Te same uwagi można

odnieść także i do innych, indywidualnych przymiotów konsumenta. Sąd ad quem

podkreślił też, że trudno wymagać w ramach miary należytej staranności, aby

pracownik banku pro forma szczegółowo przedstawiał elementarne zagadnienia

konsumentowi, który z racji wykształcenia, wykonywanego zawodu, nabytego

II CSKP 838/24

14

doświadczenia, rozeznania w ofertach dostępnych na rynku itp. posiada już wiedzę

na temat interesującego go produktu.

Nie podzielając stanowiska Sądu odwoławczego w tym zakresie należy

wskazać, że udzielenie konsumentowi ochrony przed klauzulami abuzywnymi nie

jest uwarunkowane stanem jego wiedzy, wykształcenia ani dbałości o swoje sprawy.

Przesłankami stwierdzenia abuzywności klauzuli umownej są bowiem brak

indywidualnego uzgodnienia postanowienia umownego, jego sprzeczność z dobrymi

obyczajami oraz rażące naruszenie interesów konsumenta – a nie indywidualne

cechy – konsumenta (wyrok SN z 21 listopada 2023 r., II CSKP 1675/22 i przywołane

tam orzecznictwo). Indywidualizacja ochrony konsumenckiej polegająca na:

każdorazowej konieczności weryfikacji zdolności indywidualnej, ocenie świadomości,

wiedzy konsumenta czy też jego rozeznania w praktyce prowadziłaby do

rozwodnienia celu ochronnego przepisów prawa konsumenckiego, a w skrajnych

przypadkach stwarzała wręcz ryzyko jego przekreślenia. W przeciwnym razie

należałoby uznać, że pod ochroną prawa konsumenckiego pozostają wyłącznie

słabsi uczestnicy rynku wówczas, gdy owa "słabość" oznaczająca w istocie brak

należytego rozeznania, a nawet dbałości o własne sprawy, ma miejsce

w okolicznościach konkretnej sprawy. Wówczas ochrona byłaby każdorazowo nie

byłaby uzależniona od tego, czy określony podmiot działa poza zakresem

prowadzonej przez niego działalności (zawodowej, gospodarczej), lecz czy spełnia

dodatkowe przesłanki subiektywne. Tymczasem normy prawa konsumenckiego

należy stosować zawsze wówczas, gdy stronami czynności prawnej (a czasem także

bez jej dokonywania) pozostają z jednej strony przedsiębiorca, z drugiej konsument

w znaczeniu, jakie pojęciu temu nadał art. 221 k.c. W analizowanym kontekście

oznacza to, iż ustawowym obowiązkom przedsiębiorcy, których naruszenie może np.

prowadzić do stwierdzenia abuzywności postanowienia umownego, nie odpowiada

obowiązek konsumenta należytej dbałości czy dociekliwości, aby zapobiec

ewentualnemu powstaniu takiego skutku. Takie rozumienie celów i funkcji prawnej

ochrony konsumentów zupełnie wypaczałoby jej istotę (postanowienia SN: z 14 lipca

2022 r., I CSK 3787/22; z 15 lutego 2023 r., I CSK 6072/22).

Należy zatem stosować w procesie jej wykładni zasadę zakładającą

interpretację sprzyjającą takiej ochronie (in favorem consumenti), co znajduje

II CSKP 838/24

15

potwierdzenie w aksjologii konstytucyjnej (zob. art. 76 Konstytucji Rzeczypospolitej

Polskiej) oraz nakazującej zapewnienie konsumentom wysokiego poziomu

ochrony konsumentów Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej (art. 38 tejże,

zob. postanowienie SN z 6 kwietnia 2022 r., III CZP 31/22). System ochrony

interesów konsumentów (a tego dotyczy rozpoznawana sprawa) opiera się na

założeniu, że konsument jest stroną słabszą niż przedsiębiorca zarówno pod

względem możliwości negocjacyjnych, jak i ze względu na stopień poinformowania

(zob. np. wyroki TSUE: z 21 kwietnia 2016 r., Radlinger i Radlingerová, C-377/14,

EU:C:2016:283, pkt 63; z 26 marca 2019 r., Abanca Corporación Bancaria

i Bankia, C-70/17 i C-179/17, EU:C:2019:250, pkt 49).

Trybunał Sprawiedliwości w swoim orzecznictwie ustalił „wzorzec

przeciętnego konsumenta” jako ten, który stanowi kryterium oceny zakresu

obowiązków przedsiębiorcy, i stwierdził w szczególności, że sąd powinien ustalić, czy

w świetle całokształtu istotnych okoliczności faktycznych, w tym reklamy i informacji

dostarczonych w ramach negocjacji umowy kredytu, a także, bardziej ogólnie,

wszystkich warunków umowy kredytu konsumenckiego, właściwie poinformowany

oraz dostatecznie uważny i rozsądny przeciętny konsument mógł oszacować

potencjalnie dla niego istotne konsekwencje ekonomiczne (zob. wyroki TSUE: z 30

kwietnia 2014 r., Kásler i Káslerné Rábai, C-26/13, EU:C:2014:282, pkt 75; z 23

kwietnia 2015 r., Van Hove, C-96/14, EU:C:2015:262, pkt 47; z 20 września 2017 r.,

Andriciuc i in., C-186/16, EU:C:2017:703, pkt 51 z 3 września 2020 r.,

C-84/19, C-222/19 i C-252/19, Profi Credit Polska S.A., ECLI:EU:C:2020:631, pkt

74). Powyższe obowiązki spoczywają na przedsiębiorcach w obrocie konsumenckim

niezależnie od tego, czy strona chroniona w konkretnych okolicznościach wykazuje

się rozeznaniem i dbałością o własne sprawy, a ponadto czy jest dostatecznie

uważna i rozsądna.

Kolejny zarzut dotyczy naruszenia art. 3851 § 1 k.c. w zw. z art. 3851 § 3 k.c.

oraz art. 65 § 2 k.c. przez uznanie, że w przypadku umowy kredytu, w której

wskazano jako „kwotę kredytu” sumę pieniężną w walucie obcej (CHF),

z zastrzeżeniem, iż kwota ta zostanie wypłacona w PLN, po przeliczeniu jej na walutę

polską według kursu wymiany wyznaczonego przez bank wedle jego woli, i która

zobowiązywała kredytobiorcę do spłaty kredytu w walucie polskiej, w ratach

II CSKP 838/24

16

obliczanych według kursu wymiany wyznaczonego przez bank wedle jego woli,

eliminacja z umowy jako abuzywnych postanowień dotyczących przeliczeń

walutowych powoduje, że strony wiąże umowa kredytu, która zobowiązywała bank

do wypłaty CHF oraz do spłaty przez kredytobiorcę kredytu w tej walucie, podczas

gdy postanowienia umowy stanowiące, że kredyt będzie wypłacony i spłacany

w PLN, nie były abuzywne, zaś rozstrzygnięcie takie prowadzi do zmiany

podstawowej cechy umowy, to jest określenia waluty, która ma być przedmiotem

świadczeń stron, w konsekwencji czego dochodzi do przekształcenia umowy o kredyt

denominowany w umowę o kredyt walutowy.

Co do zasady stanowisko powyższe jest trafne, jednak Sąd drugiej instancji

uznał, że postanowienia kwestionowane przez powodów nie mają charakteru

abuzywnego, w związku z czym wskazany przez powodów zarzut nie odnosi się do

oceny prawnej przedstawionej przez Sąd odwoławczy.

Skarżący formułują również zarzut naruszenia art. 3851 § 1 k.c. w zw. z art. 69

ust. 1 oraz ust. 2 pr. bank. (w brzmieniu z daty zawarcia umowy) w zw. z art. 3 ust. 1

i art. 4 ust. 2 i art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13 poprzez uznanie, iż doszło do

indywidualnego uzgodnienia kwestionowanych przez powodów klauzul umownych

dotyczących denominacji, gdy tymczasem brak indywidualnego uzgodnienia wynika

z samego charakteru zawartej umowy - opartej bez wątpienia o treść stosowanego

przez bank wzorca umownego - taki sposób zawierania umowy wyklucza w zasadzie

możliwość indywidualnego wpływania przez konsumenta na treść stosunku

prawnego. Zarówno wniosek jak i umowa sporządzone zostały na wzorcach banku,

co przeczy negocjacjom, a wskazuje na akceptację na zasadzie adhezji, co

z negocjacjami nic wspólnego nie ma, jednocześnie w trakcie zawierania umowy

z powodami nie omawiano kwestii związanych z możliwością spłaty kredytu

bezpośrednio w walucie CHF. Tym samym, z uwagi na fakt, iż kwestionowane

postanowienia (§ 13 ust. 7 umowy) faktycznie nie były negocjowane pomiędzy

stronami, uznać należy, że nie zostały indywidualnie uzgodnione.

Sąd drugiej instancji uznał, że wybór poszczególnych wariantów z wzorca

umowy stanowi indywidualne uzgodnienie postanowień umownych.

II CSKP 838/24

17

Tymczasem ze stanowiskiem, jakoby dokonanie przez kredytobiorcę wyboru

spośród kilku opcji przedstawionych mu przez bank powodowało, że dane

postanowienie zostało indywidualnie uzgodnione, a tym samym nie podlega kontroli

z punktu widzenia ewentualnej abuzywności, nie sposób się zgodzić.

Za indywidualnie negocjowane w rozumieniu art. 3851 k.c. należy rozumieć

tylko takie postanowienia, które zostały zaproponowane przez konsumenta albo były

przedmiotem rzeczywistych, rzetelnych negocjacji, a nie takie na które konsument

mógłby wywrzeć rzeczywisty wpływ, gdyby dołożył należytej staranności. Wybór

dokonany przez konsumenta spośród kilku możliwości przez zaznaczenie jednej

z opcji na wzorze jednostronnie przygotowanym przez przedsiębiorcę nie oznacza,

że zakwestionowane postanowienie umowne było indywidualnie negocjowane (zob.

m.in. wyrok SN z 30 maja 2025 r., II CSKP 2048/22; postanowienia SN: z 26 marca

2019 r., I CSK 462/18; z 24 września 2024 r., I CSK 2910/23). O rzeczywistym

wpływie konsumenta na treść postanowień umownych można mówić wtedy, gdy

osoba działająca za bank wspólnie z nim ustali ostateczne brzmienie klauzuli

umownej, w wyniku rzetelnych negocjacji, chyba że postanowienie zostanie

sformułowane przez konsumenta i włączone do umowy na jego żądanie (zob. wyrok

SN z 13 maja 2022 r., II CSKP 464/22). Dokonanie wyboru między różnego rodzaju

oferowanymi przez bank umowami nie stanowi formy indywidualnego uzgodnienia

postanowień umowy w rozumieniu art. 3851 § 1 i 3 k.c., nie świadczy bowiem

o rzeczywistym wpływie konsumenta na treść postanowień umowy, którą wiąże się

z bankiem (wyroki SN: z 8 lutego 2023 r., II CSKP 978/22; z 27 kwietnia 2023 r.,

II CSKP 1027/22; z 13 marca 2024 r., II CSKP 358/23; z 7 lutego 2025 r., II CSKP

1972/22; z 28 lutego 2025 r., II CSKP 2126/22; postanowienia SN: z 26 marca

2019 r., I CSK 462/18; z 28 września 2023 r., I CSK 6388/22; z 5 października

2023 r., I CSK 420/23; z 9 sierpnia 2024 r., I CSK 1807/23 i I CSK 1849/23; z 24

września 2024 r., I CSK 2910/23).

Kolejny zarzut dotyczy naruszenia art. 3851 § 1 k.c. w zw. z art. 405 oraz 410

§ 1 § 2 w zw. z art. 58 § 3 k.c. poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie

bowiem przy ustalonym stanie faktycznym (w postaci określonego brzmienia klauzul

przeliczeniowych, odpowiednio: uruchomienia/wypłaty § 5 ust. 3 i 4 umowy, jak

i spłaty § 13 ust. 7 umowy) Sąd odwoławczy stwierdził, że przedmiotowe klauzule

II CSKP 838/24

18

przeliczeniowe nie określają świadczenia głównego, co skutkowało brakiem

zastosowania naruszonego przepisu poprzez brak dokonania oceny klauzul

przeliczeniowych w świetle jednoznaczności zapisu i w konsekwencji przyjęcie

związania powodów rzeczonymi klauzulami. W dalszej konsekwencji błędna

wykładnia doprowadziła do braku zastosowania przepisów o obowiązku zwrotu

nienależnego świadczenia jako spełnionego bez ważnej umowy kredytu.

Zarzut powyższy uznać należy za zasadny o tyle (przy wcześniejszym

zastrzeżeniu co do oceny bezwzględnej nieważności umowy), iż za abuzywne należy

uznać postanowienia przyznające bankowi uprawnienie do jednostronnego ustalania

kursu, jak ma to miejsce w niniejszej sprawie (zob. wyroki SN: z 30 września 2020 r.,

I CSK 556/18; z 13 maja 2022 r., II CSKP 464/22; z 8 listopada 2022 r., II CSKP

674/22; z 24 maja 2024 r., II CSKP 1560/22).

Podobnie ze wskazanym zastrzeżeniem odnoszącym się do powołania jako

naruszonego art. 58 § 3 k.c., za trafny Sąd Najwyższy uznał zarzut naruszenia art.

3851 § 1 w zw. z art. 3851 § 3 w zw. z art. 405 oraz 410 § 1 § 2 k.c. przez ich błędną

wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że wybór jednej

klauzuli przeliczeniowej (klauzula spłaty z § 13 ust. 7 umowy) spośród trzech opcji

z wzorca umowy pozwanego banku stanowi o indywidualnym uzgodnieniu wybranej

przedmiotowej klauzuli przeliczeniowej, co skutkowało brakiem zastosowania

zaskarżonego przepisu poprzez brak oceny klauzuli przeliczeniowej w świetle

dobrych obyczajów oraz w świetle naruszenia interesu powodów i w konsekwencji

przyjęcie związania powodów rzeczoną klauzulą. W dalszej konsekwencji błędna

wykładnia doprowadziła do braku zastosowania przepisów o obowiązku zwrotu

nienależnego świadczenia jako spełnionego bez ważnej umowy kredytu. W tym

zakresie aktualne pozostają uwagi przedstawione powyżej co do oceny w zakresie

braku indywidualnego uzgodnienia postanowień umowy.

Te same wnioski dotyczą oceny (częściowej) trafności zarzutu naruszenia art.

3851 § 1 w zw. z art. 3851 § 3 w zw. z art. 405 oraz 410 § 1 § 2 w zw. z art. 58 § 3

k.c. poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu,

że wybór celu kredytu (finansowanie budowy domu) jest tożsamy z indywidualnym

uzgodnieniem treści klauzuli przeliczeniowej (klauzula uruchomienia/wypłaty z § 5

II CSKP 838/24

19

ust. 3 i 4 umowy), co skutkowało brakiem zastosowania zaskarżonego przepisu

poprzez brak oceny klauzuli przeliczeniowej w świetle dobrych obyczajów oraz

w świetle naruszenia interesu powodów i w konsekwencji przyjęcie związania

powodów rzeczoną klauzulą. W dalszej konsekwencji błędna wykładnia

doprowadziła do braku zastosowania przepisów o obowiązku zwrotu nienależnego

świadczenia jako spełnionego bez ważnej umowy kredytu

Z kolei za wtórny względem zarzutów kwestionujących indywidualne

uzgodnienie kwestionowanych przez powodów postanowień umowy należy uznać

zarzut naruszenia art. 3851 § 1 w zw. z art. 3851 § 3 w zw. z art. 405 oraz art. 410 § 1

i 2 k.c. w zw. z art. 58 § 3 k.c. poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie

polegające na przyjęciu, że niejednoznaczny charakter klauzuli przeliczeniowej

(zarówno klauzuli uruchomienia/wypłaty § 5 ust. 3 i 4 umowy, jak i klauzuli spłaty § 13

ust. 7 umowy) nie wyklucza możliwości jej indywidulnego uzgodnienia, co skutkowało

brakiem zastosowania zaskarżonego przepisu poprzez brak oceny klauzuli

przeliczeniowej w świetle dobrych obyczajów oraz w świetle naruszenia interesu

powodów i w konsekwencji przyjęcie związania powodów rzeczoną klauzulą.

W dalszej konsekwencji błędna wykładnia doprowadziła do braku zastosowania

przepisów o obowiązku zwrotu nienależnego świadczenia jako spełnionego bez

ważnej umowy kredytu.

Powyższa ocena wynika z faktu, iż podstawowym uchybieniem Sądu drugiej

instancji było przyjęcie, że wybór przez powodów jednej spośród kilku opcji

przedstawionych przez bank powoduje, że doszło do indywidualnego uzgodnienia

spornych postanowień. Przyjęcie przez Sąd odwoławczy, że takie indywidualne

uzgodnienie tych postanowień miało miejsce spowodowało, że Sąd uznał, że nie

można mówić o abuzywnym charakterze postanowień.

Niezasadny natomiast okazał się zarzut naruszenia art. 69 ust. 1 oraz ust. 2

pkt 2 pr. bank. (w brzmieniu z daty zawarcia umowy) w zw. z art. 3531 w zw. z art.

405 oraz 410 § 1 i § 2 w zw. z art. 58 § 1, 2 i 3 k.c. poprzez błędną wykładnię

i niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że przedmiotowe klauzule

przeliczeniowe (zarówno klauzuli uruchomienia/wypłaty § 5 ust. 3 i 4 umowy, jak

i klauzuli spłaty § 13 ust. 7 umowy) nie są sprzeczne z wymogiem określoności kwoty

II CSKP 838/24

20

i waluty kredytu, a także z naturą umowy kredytu. Jak już bowiem wskazano, przepisy

o postanowieniach niedozwolonych stanowią przepisy szczególne względem art. 58

§ 1 k.c. (wyrok SN z 6 września 2024 r., II CSKP 1644/22)

Ostatni ze wskazanych przez skarżących w skardze kasacyjnej zarzutów

dotyczy naruszenia art. 5 k.c. poprzez błędną wykładnię, iż można odmówić żądaniu

powodów ochrony prawnej z uwagi na ich rzekomą sprzeczność z art. 5 k.c., gdy

tymczasem fakt, iż przez wiele lat umowa obowiązywała i była realizowana przez

powodów nie oznacza, że w ten sposób doszło do konwalidacji jej pierwotnej

wadliwości. Przeciwnie, wraz z upływem czasu powodowie byli tym bardziej

pokrzywdzeni jej realizowaniem. Sąd drugiej instancji uznał, że w sytuacji, gdy

umowa była przez powodów wykonywana i nie mieli oni dotąd żadnych zastrzeżeń,

to ich roszczenie, wynikające nie z realnego naruszenia interesów konsumenckich,

ale z próby wykorzystania zaistniałego problemu dotyczącego niespodziewanego dla

nich wzrostu kursu CHF i pojawiających się na tym tle wypowiedzi judykatury,

należałoby uznać - niezależnie od innych argumentów natury prawnej - za nadużycie

prawa podmiotowego, które nie zasługuje na ochronę (art. 5 k.c.).

Sąd Najwyższy nie podziela zapatrywania przedstawionego przez Sąd

odwoławczy. Okoliczność, że powodowie dokonywali spłat kredytu, sam w sobie nie

oznacza, że nie mogą oni powoływać się na ochronę wynikającą z przepisów

o niedozwolonych postanowień umownych. W tym zakresie aktualność zachowują

wcześniejsze uwagi dotyczące celu i charakteru norm ochronnych prawa

konsumenckiego.

Mając na uwadze przedstawione okoliczności, Sąd Najwyższy na

podstawie art. 39815 § 1 k.p.c. uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Sądowi

Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania.

Piotr Telusiewicz

Dariusz Pawłyszcze

Kamil Zaradkiewicz

[M.O.]

[SOP]