Były mąż dochodził 254 tys. zł za nakłady na dom. SN uchylił postanowienie

Postanowieniem z 12 stycznia 2021 r., Sąd Rejonowy w Wołominie,

w sprawie z wniosku P. S. z udziałem J. S. o zniesienie współwłasności: zniósł

współwłasność nieruchomości opisanej w postanowieniu w ten sposób, że przyznał

II CSKP 887/23

2

ją na własność J. S. (pkt 1), zasądził od J. S. na rzecz P. S. kwotę

372 500 zł tytułem spłaty, płatną w terminie 6 miesięcy od dnia uprawomocnienia

się orzeczenia, z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w razie uchybienia

terminowi płatności (pkt 2); oddalił wnioski J. S. o zasądzenie

od P. S. kwot 20 000 zł i 30 000 zł z tytułu zwrotu nakładów (pkt 3); oddalił wniosek

P. S. o zasądzenie od J. S. kwoty 254 192,06 zł z tytułu zwrotu nakładów (pkt 4);

zasądził od J. S. na rzecz P. S. kwotę 53 994,35 zł tytułem wydatków

wnioskodawcy poniesionych na spłatę kredytu (pkt 5); oddalił wniosek P. S. o

zasądzenie od J. S. wydatków poniesionych na spłatę kredytu w pozostałej części

(pkt 6); orzekł o kosztach postępowania (pkt 7-10).

W zakresie istotnym dla rozpoznania skargi kasacyjnej Sąd Rejonowy ustalił,

że P. S. i J. S. nabyli sporną nieruchomość 28 kwietnia 1997 r. na podstawie

umowy sprzedaży. Związek małżeński zawarli 16 maja 1997 r. Wyrokiem z 17

kwietnia 2002 r. Sąd Okręgowy Warszawa-Praga w Warszawie orzekł separację

małżonków. Orzeczenie to stało się prawomocne 9 maja 2002 r. Wyrokiem z 23

września 2008 r. Sąd Okręgowy Warszawa-Praga w Warszawie orzekł rozwód

małżeństwa stron.

Po zawarciu przez strony małżeństwa na przedmiotowej nieruchomości

wybudowany został dom. W kolejnych latach, już po orzeczeniu separacji stron,

w budynku były wykonywane dalsze prace. P. S. wyprowadził się z domu w 2008 r.

Uzasadniając oddalenie wniosku P. S. o zasądzenie kwoty 254 192,06 zł z

tytułu zwrotu nakładów, Sąd Rejonowy wskazał, że podstawą rozstrzygnięcia w tym

zakresie jest art. 618 § 1 k.p.c. i art. 207 k.c. Stwierdził,

że chociaż na podstawie przesłuchania uczestnika, zeznań świadków oraz faktur

i rachunków Sąd uznał, iż w latach 2002-2008 na nieruchomości zostały

poczynione określone nakłady, to jednak nie zostało wykazane, z jakich konkretnie

środków poszczególne z nich zostały sfinansowane. Wnioskodawca nie

wyszczególnił, skąd pochodziły konkretne kwoty. Wskazywał też, że na

przedmiotowe nakłady zostały również przeznaczone środki uzyskane z kredytu

zaciągniętego na ten cel przez strony, zwrotu wydatków na spłatę którego także

dochodził, a które to roszczenie zostało w znacznej części uwzględnione. Co więcej,

II CSKP 887/23

3

w ocenie Sądu nie wykazano, aby poza środkami z kredytu pozostałe kwoty na te

inwestycje pochodziły z majątku osobistego wnioskodawcy, a nie z majątku

wspólnego stron i aby uczestniczka w żadnym stopniu się do nich nie dokładała.

W zakresie dotyczącym części nakładów, które miały być czynione również

w okresie późniejszym niż 2008 rok, twierdzenia P. S. Sąd uznał za

nieskonkretyzowane, ani tym bardziej niewykazane.

Sąd Rejonowy zwrócił ponadto uwagę, że w związku z tym, iż pierwotny

wniosek P. S. został zwrócony wobec nieuzupełnienia jego braków formalnych, za

datę jego złożenia należy uznać 25 maja 2018 r., kiedy

to pełnomocnik wnioskodawcy złożył pismo na nowo, zgłaszając przedmiotowe

roszczenie. Mając na względzie obowiązujący wówczas 10-letni termin

przedawnienia, roszczenie to uległo przedawnieniu w zakresie nakładów

poczynionych przed majem 2008 r. W ocenie Sądu orzeczenie separacji, wobec

braku przepisu szczególnego, miało dla zawieszenia biegu terminu przedawnienia

skutki takie same jak rozwód. W okresie separacji bieg terminu przedawnienia

nie uległ zawieszeniu. W rezultacie, zdaniem Sądu Rejonowego, niezależnie

od niewykazania przez P. S. źródła finansowania nakładów, roszczenie o ich zwrot

uległo przedawnieniu.

Postanowieniem z 14 lutego 2022 r., Sąd Okręgowy Warszawa-Praga

w Warszawie, oddalił apelację wnioskodawcy (pkt I) oraz orzekł o kosztach

postępowania apelacyjnego (pkt II). Sąd Okręgowy podzielił stanowisko Sądu

pierwszej instancji, zgodnie z którym wobec braku przepisu szczególnego,

separacja wywołuje takie same skutki dla majątku wspólnego, jak rozwód,

co oznacza, że w okresie separacji nie nastąpiło zawieszenie biegu przedawnienia

na podstawie art. 121 pkt 3 k.c. W związku z powyższym za zbędne uznał Sąd

Okręgowy czynienie ustaleń i rozważań w kwestii tego, czy i w jakiej wysokości

koszty nakładów i inne wydatki wnioskodawca rzeczywiście poniósł i skąd czerpał

środki.

Od postanowienia Sądu Okręgowego skargę kasacyjną wywiódł

wnioskodawca, zaskarżając to postanowienie w części, tj. w zakresie, w jakim Sąd

Okręgowy utrzymał w mocy punkt 4 postanowienia Sądu pierwszej instancji i oddalił

II CSKP 887/23

4

wniosek P. S. o zasądzenie od J. S. kwoty 254 192,06 zł z tytułu zwrotu nakładów.

Skarżący zarzucił naruszenie art. 7 Konstytucji RP w zw. z art. 121 pkt 3 k.c. w zw.

z art. 614 § 1 k.r.o. Wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w zaskarżonej

części i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna okazała się uzasadniona w zakresie dotyczącym zarzutu

naruszenia art. 121 pkt 3 k.c. w zw. z art. 614 § 1 k.r.o. Według pierwszego

z powołanych przepisów bieg przedawnienia nie rozpoczyna się, a rozpoczęty

ulega zawieszeniu co do roszczeń, które przysługują jednemu z małżonków

przeciwko drugiemu - przez czas trwania małżeństwa. Natomiast na podstawie

art. 614 § 1 k.r.o. orzeczenie separacji ma skutki takie jak rozwiązanie małżeństwa

przez rozwód, chyba że ustawa stanowi inaczej. W treści przepisów

nie rozstrzygnięto natomiast zagadnienia, którego dotyczy rozpoznawana skarga

kasacyjna - czy przedawnienie zaczyna biec na nowo z chwilą prawomocnego

orzeczenia separacji.

Powyższa kwestia nie została dotychczas rozstrzygnięta również

w orzecznictwie Sądu Najwyższego. W doktrynie wyrażane są w tym zakresie dwa

przeciwstawne poglądy. Zwolennicy stanowiska, zgodnie z którym przedawnienie

w okresie separacji biegnie, odwołują się do brzmienia art. 614 § 1 k.r.o.

argumentując, że instytucja ta ma skutki tożsame z rozwiązaniem małżeństwa

przez rozwód. Ewentualne wyjątki mogłyby wynikać z przepisów szczególnych,

których jednak brak (tak m.in. A. Stępień-Sporek, Przedawnienie roszczeń

pomiędzy małżonkami oraz byłymi małżonkami, „Gdańskie Studia Prawnicze” 2011,

t. XXVI, s. 411). Zwolennicy poglądu przeciwnego wskazują, że w art. 121 pkt 3 k.c.

jest wyraźnie mowa o małżeństwie, a w okresie separacji małżeństwo trwa nadal.

W związku z tym powołana regulacja należy do przepisów szczególnych, które

„stanowią inaczej” w rozumieniu art. 614 § 1 k.r.o. Ponadto unormowanie art. 121

pkt 3 k.c. ma służyć ochronie trwałości małżeństwa i przeciwdziałaniu skłóceniu

małżonków, czemu sprzyja toczenie sporów sądowych. Cel ten w okresie separacji

II CSKP 887/23

5

pozostaje zaś aktualny (tak m.in. J. Kuźmicka-Sulikowska, Idea przedawnienia

i jej realizacja w polskim kodeksie cywilnym, Wrocław 2015, s. 310-311).

W ocenie Sądu Najwyższego, w składzie rozpoznającym skargę kasacyjną,

dla rozstrzygnięcia powyższego zagadnienia zasadnicze znaczenie ma cel

rozważanych regulacji. Trafnie wskazuje się, że zawieszenie biegu przedawnienia

na podstawie art. 121 pkt 3 k.c. służyć ma ochronie trwałości małżeństwa. Ponadto

podzielić należy stanowisko wyrażone w uzasadnieniu uchwały z 17 stycznia 2012 r.

(I UZP 8/11, OSNP 2012, Nr 13-14, poz. 176), w którym Sąd Najwyższy wyjaśnił,

że "wprowadzenie do polskiego porządku prawnego w 1999 r. instytucji separacji

miało na celu stworzenie alternatywnego w stosunku do rozwodu uporządkowania

sytuacji małżonków, w których związku nastąpił rozkład pożycia”, a jednym z celów

separacji jest "umożliwienie małżonkom przemyślenia celowości definitywnego

rozejścia się i ewentualnego powrotu do wspólnego pożycia, co się łączy

ze zniesieniem separacji (art. 616 k.r.o.). Formalnie orzeczona separacja ma przede

wszystkim doprowadzić do pojednania się (pogodzenia) małżonków i ponownego

nawiązania pożycia."

Wskazany powyżej, restytucyjny cel separacji, pozostaje w sprzeczności

z celem instytucji przedawnienia, którym jest skłonienie wierzyciela do dochodzenia

roszczenia pod rygorem utraty możliwości jego zaspokojenia w drodze przymusu

państwowego. Przyjęcie, że przedawnienie biegnie w okresie separacji, skłaniałoby

małżonków do wszczynania przeciwko sobie nawzajem postępowań sądowych,

co w typowym przypadku prowadzi do pogorszenia wzajemnych relacji i obniża

szansę powrotu do wspólnego pożycia.

Należy zatem wskazać, że w świetle art. 121 pkt 3 k.c., na czas trwania

separacji prawnej małżonków, bieg przedawnienia ulega zawieszeniu co do

roszczeń, które przysługują jednemu z małżonków przeciwko drugiemu (gdyż czas

trwania separacji prawnej małżonków jest również czasem trwania małżeństwa).

Pogląd przeciwny, oparty na identyczności skutków rozwodu i separacji

dla stosunków majątkowych małżonków, pomija, że do takich samych skutków

prowadzi umowne zniesienie wspólności majątkowej, a niewątpliwie umowne

II CSKP 887/23

6

zniesienie wspólności nie rozpoczyna biegu przedawnienia roszczeń jednego

z małżonków przeciwko drugiemu.

Mając na względzie przywołaną argumentację, Sąd Najwyższy,

na podstawie art. 39815 § 1 k.p.c., orzekł jak w sentencji postanowienia. O kosztach

postępowania orzeczono na podstawie art. 108 § 2 k.p.c.

[a.ł]

Piotr Telusiewicz

Dariusz Pawłyszcze

Kamil Zaradkiewicz