Ściany szczytowej brak od lat 30. XX wieku. Skarga o 143 tys. zł oddalona

II CSKP 932/24

2

Wyrokiem z 25 stycznia 2023 r. Sąd Apelacyjny w Krakowie oddalił apelację

powoda J.D. od wyroku Sądu Okręgowego w Krakowie

z 21 maja 2021 r., którym oddalono powództwo przeciwko Wspólnocie

Mieszkaniowej […] w K. o zasądzenie 143 000 zł wraz z odsetkami ustawowymi za

opóźnienie z tytułu obniżenia wartości należącego do powoda lokalu.

Sąd Apelacyjny oparł swoje rozstrzygnięcie na następujących ustaleniach

faktycznych i rozważaniach prawnych, istotnych dla ceny zasadności skargi

kasacyjnej:

Powód wraz z siostrą są współwłaścicielami odrębnego lokalu mieszkalnego

nr […] w budynku przy ul. […] w K. Powód nabył ten lokal w drodze dziedziczenia.

Budynek, w którym znajduje się lokal powoda, nie ma jednej ze ścian szczytowych

(nośnych) na styku z budynkiem przy ul. […]. Taki stan istnieje od chwili

wybudowania budynku w latach 30-tych XX wieku. Wykonanie ściany

nie jest konieczne ze względów konstrukcyjnych. Lokal powoda, przylegający

do budynku przy ul. […], wymaga natomiast remontu przez likwidację

i zabezpieczenie powstałych samoistnych szczelin dylatacyjnych. Powód składał

do pozwanej wspólnoty projekty uchwał w sprawie remontu części wspólnej

nieruchomości w postaci dobudowy brakującej ściany szczytowej. Uchwała

taka nie została podjęta.

Sąd Apelacyjny podzielił ustalenia faktyczne Sądu pierwszej instancji

i poczynione na ich podstawie rozważania prawne, uznając je za własne. Wskazał

na brak legitymacji procesowej biernej po stronie pozwanej wspólnoty, skoro

budynek nie miał ściany szczytowej na długo przed powstaniem wspólnoty. Ponadto

Sąd drugiej instancji uznał, że pozwana nie miała obowiązku dobudowania

brakującej ściany szczytowej. Jej zadaniem jest utrzymywanie nieruchomości

wspólnej w stanie niepogorszonym. Wybudowanie ściany niewątpliwie

doprowadziłoby do polepszenia stanu nieruchomości wspólnej w stopniu

wykraczającym poza obowiązki, jakie ciążą na pozwanej wspólnocie.

Spowodowałoby również znaczne polepszenie stanu technicznego lokalu powoda,

do czego pozwana nie jest zobowiązana.

II CSKP 932/24

3

Sąd Apelacyjny nie dopatrzył się przesłanki bezprawnego działania strony

pozwanej, związku przyczynowego między tym działaniem lub zaniechaniem

a rzekomo wyrządzoną powodowi szkodą. Niezależnie od tego Sąd drugiej instancji

uznał roszczenie powoda za przedawnione, przyjmując trzyletni termin

przedawnienia.

Skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego wniósł powód, zaskarżając

wyrok w części, w której oddalono jego apelację oraz orzeczono o kosztach

postępowania apelacyjnego, wnosząc o jego uchylenie w tym zakresie i przekazanie

sprawy do ponownego rozpoznania, ewentualnie o uchylenie wyroku w zaskarżonym

zakresie i orzeczenie co do istoty sprawy. Zarzucił zaskarżonemu orzeczeniu

naruszenie:

1) art. 415 i 416 k.c. w zw. z art. 12 ust. 2 w zw. z art. 13 ust. 1

w zw. z art. 17 ustawy z dnia 24 czerwca 1994 r. o własności lokali (dalej: „u.w.l.”)

przez ich błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, że brak jest po stronie pozwanej

legitymacji procesowej biernej w niniejszym postępowaniu z uwagi

na to, że wspólnota nie istniała w momencie przydziału mieszkania poprzednikom

prawnym powoda, w związku z czym brak jest po stronie wspólnoty bezprawnego

działania, związku przyczynowego pomiędzy tym działaniem lub zaniechaniem

wspólnoty a wyrządzoną powodowi szkodą;

2) art. 4421 § 1 k.c. przez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu,

że w sprawie doszło do przedawnienia roszczenia;

3) art. 61 pkt 1 w zw. z art. 5 ust. 2 w zw. z art. 5 ust. 1 pkt 1-7 ustawy

z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (dalej: „pr.bud.”) przez ich niezastosowanie

polegające na błędnym przyjęciu, iż pozwana nie miała obowiązku wybudowania

brakującej ściany nośnej w budynku przy ul. […] w K.

oraz brak jest w tym zakresie unormowań prawnych;

4) § 204 ust. 3 pkt 1 i ust. 5 Rozporządzenia Ministra Infrastruktury

z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny

odpowiadać budynki i ich usytuowanie (dalej: „r.s.w.t.”), przez ich niezastosowanie

i uznanie przez Sąd Apelacyjny w zaskarżonym wyroku, że pozwana nie miała

II CSKP 932/24

4

obowiązku wybudowania brakującej ściany nośnej w budynku przy ul. […]

w K. oraz brak jest w tym zakresie unormowań prawnych;

5) art. 328 § 1 i 2 w zw. z art. 391 § 1, art. 378 § 1 oraz 382 k.p.c. przez

bezpodstawne stwierdzenie przez Sąd Apelacyjny, że doszło do przedawnienia

roszczenia powoda dochodzonego w niniejszej sprawie;

6) art. 378 § 1 oraz 382 k.p.c. przez nierozpoznanie w sposób merytoryczny

zarzutu apelacji wniesionej przez stronę powodową w niniejszej sprawie, zgodnie

z którym Sąd Okręgowy naruszył w wyroku wydanym w pierwszej instancji przepisy

prawa procesowego, a to: art. 217 § 1 i 2 k.p.c. w zw. z art. 9 ust. 1 ustawy

z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego

oraz niektórych innych ustaw w zw. z art. 227 w zw. z art. 278 § 1.

w zw. z art. 286 w zw. z art. 233 k.p.c. przez nierozpoznanie wniosku powoda

o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego z zakresu szacowania

wartości nieruchomości, przy jednoczesnym błędnym stwierdzeniu

przez Sąd Apelacyjny w zaskarżonym wyroku, iż Sąd pierwszej instancji pominął

dowód z opinii biegłego;

7) art. 227, 278 § 1, art. 286 w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. wobec uznania

za zbędne przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego sądowego ds. oszacowania

wartości nieruchomości, na okoliczność wykazania utraty wartości mieszkania

powoda wskutek wady budynku (zgodnie z wnioskiem dowodowym strony

powodowej);

8) art. 386 § 4 k.p.c. przez brak uchylenia przez Sąd Apelacyjny wyroku Sądu

pierwszej instancji oraz brak przekazania sprawy do ponownego rozpoznania.

W odpowiedzi na skargę pozwana wspólnota wniosła o jej oddalenie

i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

1. Powód dochodzi od wspólnoty mieszkaniowej odszkodowania z uwagi

na utratę wartości odrębnego lokalu, którego jest współwłaścicielem, wiążąc

powstałą szkodę z zaniechaniem przez pozwaną wspólnotę wykonania robót

budowlanych w postaci wybudowania ściany szczytowej (nośnej) w budynku,

II CSKP 932/24

5

w którym znajduje się jego lokal. Tak ujęta podstawa powództwa zakreśla granice

żądania (art. 321 § 1 k.p.c.), determinując również zakres faktów istotnych

dla rozstrzygnięcia oraz kwalifikację prawną dochodzonego roszczenia. Nie ulega

wątpliwości, że według powoda zdarzeniem szkodzącym (sprawczym)

jest zaniechanie przez wspólnotę mieszkaniową wybudowania ściany szczytowej

budynku pozostające w związku przyczynowym ze szkodą w majątku powoda –

utratą wartości jego lokalu.

2. Przypisanie odpowiedzialności podmiotowi, który zaniechał określonej

czynności jest uzależnione od spełnienia kilku przesłanek. Wymaga bowiem

ustalenia, że (1) podmiot ten miał obowiązek oznaczonego działania,

(2) mógł to działanie podjąć i (3) spełnienie istniejącego obowiązku przez ten podmiot

w zwykłym toku zdarzeń pozwoliłoby zapobiec powstaniu szkody, a co najmniej

zmniejszyłoby prawdopodobieństwo jej powstania (zob. wyrok

SN z 11 lutego 2004 r., I CK 222/03).

W pierwszej kolejności wymaga więc rozważenia, czy na pozwanej

wspólnocie spoczywał obowiązek zachowania polegający na wybudowaniu ściany

szczytowej budynku, w którym znajduje się lokal powoda. Dopiero stwierdzenie

istnienia takiego obowiązku pozwalałoby na ocenę zachowania pozwanej jako

bezprawnego w rozumieniu art. 415 k.c., co mogłoby dawać podstawy

do przypisywania wspólnocie odpowiedzialności odszkodowawczej z tytułu czynu

niedozwolonego.

Konieczne jest podkreślenie, że zachowanie podmiotu prawa można

kwalifikować jako bezprawne zaniechanie tylko wtedy, gdy istniał prawny,

a nie moralny lub etyczny obowiązek działania; obowiązek taki wynikać może

z normy prawnej (wyrok SN z 19 kwietnia 1974 r., II CR 157/74) lub istniejącego

między stronami stosunku prawnego (wyroki SN z 18 kwietnia 2002 r.,

II CKN 1216/00, OSNC 2003, nr 4, poz. 58, i z 12 czerwca 2002 r., III CKN 694/00,

OSNC 2003, nr 9, poz. 124).

3. Według skarżącego obowiązek wybudowania ściany szczytowej

przez wspólnotę wynika – jak wynika to z konstrukcji zarzutów kasacyjnych –

z art. 61 pkt 1 w zw. z art. 5 ust. 2 w zw. z art. 5 ust. 1 pkt 1-7 pr.bud. oraz § 204

II CSKP 932/24

6

ust. 3 pkt 1 i ust. 5 r.s.w.t. Zgodnie z art. 61 pkt 1 pr.bud. właściciel lub zarządca

obiektu budowlanego jest obowiązany utrzymywać i użytkować obiekt zgodnie

z zasadami, o których mowa w art. 5 ust. 2 pr.bud., tj. w sposób zgodny

z jego przeznaczeniem i wymaganiami ochrony środowiska oraz utrzymywać

w należytym stanie technicznym i estetycznym, nie dopuszczając do nadmiernego

pogorszenia jego właściwości użytkowych i sprawności technicznej, w szczególności

w zakresie związanym z wymaganiami, o których mowa w art. 5 ust. 1 pkt 1-7

pr.bud. Obowiązki te obejmują m.in. spełnienie podstawowych wymagań

dotyczących obiektów budowlanych określonych w załączniku I do rozporządzenia

Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) Nr 305/2011 z dnia 9 marca 2011 r.

ustanawiającego zharmonizowane warunki wprowadzania do obrotu wyrobów

budowlanych i uchylającego dyrektywę Rady 89/106/EWG, dotyczących nośności

i stateczności konstrukcji (pkt 1 lit. a) oraz bezpieczeństwa użytkowania i dostępności

obiektów (pkt 1 lit d); a także zapewnienie utrzymania właściwego stanu

technicznego budynku (pkt 3). Natomiast według § 204 ust. 3 pkt 1 r.s.w.t. stany

graniczne przydatności do użytkowania uważa się za przekroczone, jeżeli

wymagania użytkowe dotyczące konstrukcji nie są dotrzymywane; oznacza

to, że w konstrukcji budynku nie mogą wystąpić lokalne uszkodzenia, w tym również

rysy, które mogą ujemnie wpływać na przydatność użytkową, trwałość i wygląd

konstrukcji, jej części, a także przyległych do niej niekonstrukcyjnych części budynku.

Z kolei zgodnie z § 204 ust. 5 r.s.w.t. wzniesienie budynku w bezpośrednim

sąsiedztwie obiektu budowlanego nie może powodować zagrożeń

dla bezpieczeństwa użytkowników tego obiektu lub obniżenia jego przydatności

do użytkowania.

Dokonanie oceny prawnej zachowania pozwanej w świetle powołanych

przepisów wymagało jednak poczynienia stosownych ustaleń faktycznych.

Konieczne było przede wszystkim ustalenie, czy według zasad wiedzy technicznej

wybudowanie spornej ściany jest konieczne (np. ze względu na zapewnienie

odpowiedniej stateczności konstrukcji budynku, zapobieżenie pogorszeniu się stanu

technicznego budynku, powstaniu lokalnych uszkodzeń lub nawet jego zawaleniu),

a przynajmniej celowe, a także, czy jest technicznie możliwe. W ocenie Sądu

Najwyższego tego rodzaju ustalenia faktyczne wymagają wiadomości specjalnych

II CSKP 932/24

7

(art. 278 § 1 k.p.c.), a więc powołania biegłego. Powód stosownego wniosku

dowodowego nie złożył, a w konsekwencji Sądy meriti takich ustaleń nie dokonały.

Co więcej Sąd Apelacyjny przyjął, że wykonanie spornej ściany

nie jest ze względów konstrukcyjnych konieczne. Należy podkreślić,

że w postępowaniu kasacyjnym nie jest dopuszczalne powołanie nowych faktów

i dowodów, a Sąd Najwyższy jest związany ustaleniami faktycznymi stanowiącymi

podstawę zaskarżonego orzeczenia (art. 39813 § 2 k.p.c.).

Skoro nie ma ustaleń faktycznych, z których wynikałoby, że według zasad

wiedzy technicznej wybudowanie ściany szczytowej jest konieczne i możliwe (wprost

przeciwnie – zostały poczynione ustalenia, że takiej konieczności nie ma),

to nie sposób przyjąć, iż w świetle art. 61 pkt 1 w zw. z art. 5 ust. 2 w zw. z art. 5

ust. 1 pkt 1-7 pr.bud. oraz § 204 ust. 3 pkt 1 i ust. 5 r.s.w.t. pozwana wspólnota

ma obowiązek wykonania tak określonych prac budowlanych. Wniosek

ten jest niezależny od rozstrzygnięcia wątpliwości co do tego, czy wybudowanie

spornej ściany mieści się w zakresie pojęć, do których powyższe przepisy

się odwołują, określając obowiązki właściciela (zarządcy) budynku, tj. utrzymania

budynku w należytym stanie technicznym i estetycznym oraz niedopuszczenia

do nadmiernego pogorszenia jego właściwości.

4. Niestwierdzenie istnienia po stronie wspólnoty obowiązku wybudowania

ściany szczytowej wyklucza w rozumieniu art. 415 i 416 k.c. bezprawność

jej zachowania polegającego na zaniechaniu wykonania tych prac, a w konsekwencji

także odpowiedzialność odszkodowawczą. Taka ocena samodzielnie przesądza

o bezzasadności powództwa i trafności rozstrzygnięcia Sądu Apelacyjnego.

Tym samym pozostałe zarzuty skargi kasacyjnej mają charakter drugorzędny, skoro

nawet ich zasadność nie może prowadzić do uchylenia zaskarżonego wyroku.

W szczególności bezprzedmiotowe jest rozważanie kwestii przedawnienia

niezasadnego roszczenia powoda, naruszenia przepisów postępowania w zakresie

ustalenia wysokości szkody, czy nierozpoznania istoty sprawy.

5. Należy jednak zwrócić uwagę, że Sąd drugiej instancji błędne przyjął,

że w okolicznościach sprawy pozwana wspólnota mieszkaniowa nie miała legitymacji

procesowej. Skoro powód twierdził, że odpowiedzialność pozwanej wspólnoty

II CSKP 932/24

8

wynika z niewywiązania się przez nią z obowiązku wybudowania ściany szczytowej

(zaniechania), to tak zdefiniowane zdarzenie szkodzące przesądza o legitymacji

wspólnoty w świetle art. 415 k.c. Zagadnienie to nie ma jednak większego znaczenia,

skoro istota problemu sprowadzała się do nieistnienia obowiązku wspólnoty,

a w konsekwencji – nieistnienia roszczenia powoda.

6. Trzeba także wspomnieć, że powód wadliwie ujmował szkodę, którą –

jak twierdził – poniósł. Według skarżącego szkoda ta polegała na utracie wartości

lokalu, wynikającej z braku ściany szczytowej w budynku. Istotne jest jednak

to, że spornej ściany nie było już od chwili wybudowania budynku w latach 30-tych

XX wieku. Jednocześnie powód wskazuje jako zdarzenie szkodzące zaniechanie

wspólnoty, polegające na niewykonaniu ściany. Stan budynku i lokalu powoda

nie uległ więc zmianie na skutek zaniechania wspólnoty. Natomiast zdaniem powoda,

gdyby wspólnota wykonała swój obowiązek i wybudowała sporną ścianę jego lokal

miałby większą wartość. Powód odwołuje się więc do szkody w postaci utraconych

korzyści, a nie straty (art. 361 § 2 k.c.). Twierdzi bowiem, że gdyby nie zaniechanie

wspólnoty jego lokal miałby wartość wyższą niż obecnie.

Stąd też wniosek dowodowy powoda o dopuszczenie biegłego

ds. „oszacowania wartości nieruchomości na okoliczność wykazania utraty wartości

mieszkania powoda wskutek wady budynku” był wadliwie skonstruowany. Biegły

powinien bowiem – w świetle twierdzeń powoda – ustalić, o jaką kwotę wzrosłaby

wartość lokalu, gdyby ściana szczytowa została wybudowana. Co więcej, uszło

uwadze powoda, że jako współwłaściciel nieruchomości wspólnej miałby obowiązek

ponieść część kosztów niezbędnych prac budowlanych, odpowiadających wartości

jego udziału we współwłasności, a więc 167/1000 (art. 12 ust. 2 u.w.l.). Konieczne

byłoby zatem oszacowanie tych kosztów. Wydatki z tego tytułu musiałaby bowiem

pomniejszać rozmiar utraconych przez powoda korzyści. Takiej argumentacji powód

jednak nie przytoczył ani nie złożył stosownych wniosków dowodowych.

7. Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 39814 k.p.c. oddalił

skargę kasacyjną i zgodnie z art. 102 k.p.c., biorąc pod rozwagę sytuację majątkową

i osobistą powoda, nie obciążył go kosztami postępowania kasacyjnego. Ponadto,

stosownie do § 16 ust. 4 pkt 2 w zw. z § 8 pkt 6 i § 4 ust. 3 rozporządzenie Ministra

II CSKP 932/24

9

Sprawiedliwości z dnia 14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa

albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej

udzielonej przez adwokata z urzędu, przyznał adwokatowi M.G. 4050 zł,

powiększone o podatek VAT, kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej

powodowi z urzędu w postępowaniu kasacyjnym.

Jacek Grela

Marcin Łochowski

Maciej Kowalski

(D.Z.)

[a.ł]