Sąd Najwyższy nie przyjął skargi banku w sprawie kredytu frankowego z 2007 r.

Wyrokiem z 14 lutego 2022 r. Sąd Okręgowy w Białymstoku oddalił

powództwo główne o ustalenie nieważności umowy i zapłatę (pkt I); ustalił, że zapisy

umowy kredytu na cele mieszkaniowe z dnia 7 listopada 2007 r., zawartej pomiędzy

G.R. i U.N., a K. S.A. w W. (następnie S. S.A. w W., a obecnie Bank S.A. w W.) nie

wiążą stron, w zakresie: 1. § 2 ust. 1 umowy w zakresie stwierdzenia

„denominowanego (waloryzowanego) w walucie CHF”; 2. § 2 ust. 2 umowy; 3. § 4

ust. la umowy; 4. § 9 ust. 2 umowy w zakresie stwierdzenia „Wysokość rat

kapitałowo-odsetkowych określona jest w CHF. Spłata rat kapitałowo-odsetkowych

dokonywana jest w złotych po uprzednim przeliczeniu rat kapitałowo-odsetkowych

według kursu sprzedaży dewiz dla CHF zgodnie z Tabelą Kursów obowiązującą w

Banku w dniu spłaty. Wysokość rat kapitałowo-odsetkowych w złotych zależy od

wysokości kursu sprzedaży dewiz dla CHF obowiązującego w Banku w dniu spłaty,

a tym samym zmiana wysokości w/w kursu waluty ma wpływ na ostateczną wysokość

spłaconego przez Kredytobiorcę kredytu”; 5. § 9 ust. 6 umowy w zakresie

stwierdzenia „Wysokość należnych odsetek określana jest w CHF. Spłata należnych

odsetek dokonywana jest w złotych po uprzednim przeliczeniu należnych odsetek

według kursu sprzedaży dewiz dla CHF zgodnie z Tabelą Kursów obowiązującą w

Banku w dniu spłaty. Wysokość należnych odsetek w złotych zależy od wysokości

kursu sprzedaży dewiz dla CHF obowiązującego w Banku w dniu spłaty” - a strony

związane są umową z pominięciem powyższych klauzul (pkt II); oddalił powództwo

ewentualne o ustalenie w pozostałym zakresie (pkt III) i zniósł wzajemnie między

stronami koszty procesu (pkt IV).

Wyrokiem z 8 grudnia 2022 r. Sąd Apelacyjny w Białymstoku sprostował

niedokładność w zaskarżonym apelacją wyroku Sądu Okregowego (pkt I); zmienił

zaskarżony wyrok w punkcie pierwszym w ten sposób, że ustalił, iż umowa kredytu

na cele mieszkaniowe zawarta 7 listopada 2007 r., zawarta pomiędzy powodami a

pozwanym jest nieważna (pkt II.1 lit. a); zasądził od pozwanego na rzecz powodów

243 685,86 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie: od kwoty 230 240,24 zł

– od 4 grudnia 2020 r. do dnia zapłaty; od 13 445,62 zł – od 11 sierpnia 2021 r. do

dnia zapłaty i oddalił powództwo główne o zapłatę w pozostałej części (pkt II.1 lit. b);

uchylił pkt II. i III. (pkt II.2); zmienił zaskarżony wyrok w punkcie czwartym w ten

sposób, że zasądził od pozwanego na rzecz powodów 11 817 zł tytułem zwrotu

II CSKP 958/24

3

kosztów procesu (pkt II.3); oddalił apelację powodów w pozostałej części (pkt III);

oddalił apelację pozwanego (pkt IV) i orzekł o kosztach postępowania apelacyjnego

(pkt V).

Pozwany wniósł skargę kasacyjną, w której zaskarżył wyrok Sądu

Apelacyjnego w części, tj. w zakresie punktów II, IV i V. We wniosku o przyjęcie

skargi kasacyjnej do rozpoznania wskazał na istnienie potrzeby wykładni przepisów

budzących poważne wątpliwości i wywołujących rozbieżności w orzecznictwie

sądów, tj. art. 3851 § 1 i 2 k.c., w zakresie, w jakim odnoszą się one do skutków

uznania postanowień umownych za abuzywne i możliwości zastąpienia takich

postanowień przepisami dyspozytywnymi, a także powołał się na występowanie

w sprawie istotnego zagadnienia prawnego polegającego na konieczności ustalenia,

czy brak możliwości oszacowania kwoty, którą strona umowy kredytu będzie

świadczyć w przyszłości stanowi per se o niejednoznaczności tego postanowienia

umownego, a w konsekwencji, czy postanowienie takie powinno podlegać badaniu

pod kątem abuzywności.

W odpowiedzi powodowie wnieśli o odmowę przyjęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznania i zasądzenie na ich rzecz od pozwanego zwrotu kosztów zastępstwa

procesowego przed Sądem Najwyższym według norm przepisanych.

Postanowieniem z 19 września 2024 r., I CSK 1656/23, Sąd Najwyższy przyjął

do rozpoznania skargę kasacyjną pozwanego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną

do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości

lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność

postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Nakładając

na skarżących obowiązek wskazania i uzasadnienia oznaczonej przesłanki przyjęcia

skargi kasacyjnej do rozpoznania, ustawodawca zmierzał do zagwarantowania,

że skarga kasacyjna, nadzwyczajny środek zaskarżenia prawomocnych orzeczeń,

będzie pełnić przypisane jej funkcje publicznoprawne. Ograniczenie przesłanek

do czterech ma więc zapewnić, że przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

ustrojowo i procesowo jest uzasadnione jedynie w tych sprawach, w których mogą

być zrealizowane jej funkcje publicznoprawne, a skarga kasacyjna nie stanie się

instrumentem wykorzystywanym w każdej sprawie.

Zgodnie z art. 20 ust. 1 ustawy z 29 maja 2026 r. o szczególnych

rozwiązaniach w zakresie rozpoznawania spraw dotyczących zawartych

z konsumentami umów kredytu denominowanego lub indeksowanego do franka

szwajcarskiego (Dz. U. z 2026 r. poz. 985; dalej: ustawa frankowa) Sąd Najwyższy

może zmienić postanowienie o przyjęciu do rozpoznania skargi kasacyjnej i odmówić

przyjęcia jej do rozpoznania, gdy w sprawie nie występuje już istotne zagadnienie

II CSKP 958/24

4

prawne lub nie istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne

wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, ani nie zachodzą

okoliczności określone w art. 3989 § 1 pkt 3 lub 4 k.p.c.

Po wydaniu postanowienia z 19 września 2024 r. zagadnienia podniesione

przez pozwanego były przedmiotem wykładni Trybunału Sprawiedliwości UE oraz

Sądu Najwyższego, a istniejące przez pewien czas rozbieżności w interpretacji

i stosowaniu przepisów wymienionych przez pozwanego w skardze kasacyjnej

zostały już rozstrzygnięte.

W tym kontekście należy przypomnieć, że istotnym zagadnieniem prawnym

w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. jest zagadnienie nowe, nierozwiązane

dotychczas w orzecznictwie, którego wyjaśnienie może przyczynić się do rozwoju

prawa. Zagadnienie prawne powinno, przede wszystkim, być sformułowane

w oparciu o okoliczności mieszczące się w stanie faktycznym sprawy wynikającym

z dokonanych przez sąd ustaleń (postanowienie Sądu Najwyższego

z 7 czerwca 2001 r., III CZP 33/01), a jednocześnie zostać przedstawione w sposób

ogólny i abstrakcyjny tak, aby umożliwić Sądowi Najwyższemu udzielenie

uniwersalnej odpowiedzi, niesprowadzającej się do samej subsumpcji

i rozstrzygnięcia konkretnego sporu (postanowienia Sądu Najwyższego:

z 15 października 2002 r., III CZP 66/02; z 22 października 2002 r., III CZP 64/02;

z 5 grudnia 2008 r., III CZP 119/08).

Z kolei oparcie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

na potrzebie wykładni przepisów prawa budzących poważne wątpliwości

lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.)

wymaga wykazania jaki konkretny przepis prawa, zastosowany w danej sprawie,

jest przedmiotem rozbieżnej wykładni w judykaturze sądowej i na czym rozbieżność

ta polega, co wymaga przytoczenia orzeczeń sądów wydanych w takich samych

lub istotnie zbliżonych stanach faktycznych, względnie, jaki konkretny przepis prawa,

zastosowany w danej sprawie, wymaga interpretacji ze strony Sądu Najwyższego,

z czego potrzeba ta wynika i z jakich powodów dotychczasowy dorobek doktryny

i orzecznictwa jest w tej mierze niewystarczający. Nieodzowne jest ponadto,

podobnie jak w przypadku przyczyny kasacyjnej określonej w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.,

wykazanie związku między oczekiwaną od Sądu Najwyższego wykładnią prawa

a wynikiem postępowania kasacyjnego (postanowienia Sądu Najwyższego:

z 15 października 2002 r., II CZ 102/02; z 29 lipca 2015 r., I CSK 980/14;

z 19 czerwca 2018 r., IV CSK 56/18).

Ponowna analiza skargi kasacyjnej wykazała, że w sprawie nie zachodzą

powołane wyżej przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c.

Jak wynika z ugruntowanego orzecznictwa Sądu Najwyższego, określenie

wysokości należności obciążającej konsumenta z odwołaniem do tabel kursów

ustalanych jednostronnie przez bank, bez wskazania obiektywnych kryteriów, jest

nietransparentne, pozostawia pole do arbitralnego działania banku i w ten sposób

II CSKP 958/24

5

obarcza kredytobiorcę nieprzewidywalnym ryzykiem oraz narusza równorzędność

stron, w związku z czym jest niedopuszczalne (por. np. wyroki Sądu Najwyższego z:

22 stycznia 2016 r., I CSK 1049/14; 8 listopada 2022 r., II CSKP 674/22;

25 lipca 2023 r., II CSKP 1487/22; 25 października 2023 r., II CKSP 820/23;

29 listopada 2023 r., II CSKP 1460/22; 19 stycznia 2024 r., II CSKP 874/22;

24 maja 2024 r., II CSKP 1560/22; dnia 6 września 2024 r., II CSKP 1644/22).

Sąd Najwyższy wielokrotnie wyjaśniał też, jakie przesłanki muszą być

spełnione, aby można było przyjąć, że konsument został należycie poinformowany

o ryzyku walutowym związanym z zaciągnięciem kredytu indeksowanego do waluty

obcej czy denominowanego w tej walucie, co wskazywałoby na jednoznaczność

postanowienia wprowadzającego to ryzyko i wykluczało jego kontrolę pod kątem

abuzywności, zważywszy, iż chodzi o postanowienie określające świadczenie

główne (por. art. 3851 § 1 zd. 2 k.c.). W szczególności zastrzegał m.in., że ogólne

pouczenie konsumenta, iż wahania kursów waluty obcej, do której kredyt jest

denominowany/indeksowany, wpłyną na wysokość salda kredytu oraz wysokość raty

kapitałowo-odsetkowej wyrażonej w walucie krajowej, jest niewystarczające dla

stwierdzenia, że bank udzielił kredytobiorcy konsumentowi wystarczającej informacji

(por. wyroki SN z: 27 listopada 2019 r., II CSK 483/18; 10 maja 2022 r.,

II CSKP 285/22; 13 maja 2022 r., II CSKP 293/22; 13 maja 2022 r., II CSKP 464/22;

24 czerwca 2022 r., II CSKP 10/22; 8 listopada 2022 r., II CSKP 1153/22;

13 maja 2022 r., II CSKP 464/22). Kluczowe znaczenie ma uświadomienie

konsumentowi, iż silna deprecjacja waluty krajowej może pociągać za sobą

konsekwencje trudne do udźwignięcia przez konsumenta.

Jak wyjaśniono w uchwale składu całej Izby Cywilnej Sądu Najwyższego

z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22 (OSNC 2024, nr 12, poz. 118, w razie uznania,

iż postanowienie umowy kredytu indeksowanego lub denominowanego odnoszące

się do sposobu określania kursu waluty obcej stanowi niedozwolone postanowienie

umowne i nie jest wiążące, w obowiązującym stanie prawnym nie można przyjąć, że

miejsce tego postanowienia zajmuje inny sposób określenia kursu waluty obcej

wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów (pkt 1), a ponadto w razie

niemożliwości ustalenia wiążącego strony kursu waluty obcej w umowie kredytu

indeksowanego lub denominowanego umowa nie wiąże także w pozostałym zakresie

(pkt 2). Sankcje będące konsekwencją abuzywności postanowień umownych

działają ze skutkiem ex tunc, co oznacza, że zdarzenia o charakterze następczym

w stosunku do daty zawarcia umowy zawierającej klauzule abuzywne pozostają bez

znaczenia dla takiego charakteru tych postanowień umownych (wyjątek stanowi wola

konsumenta).

Mając na względzie powyższe okoliczności, Sąd Najwyższy stoi na

stanowisku, że najistotniejsze dla rozstrzyganej sprawy problemy prawne zostały już

wszechstronnie rozstrzygnięte w ugruntowanym orzecznictwie sądów krajowych

i unijnych. W związku z tym przedstawione w skardze kasacyjnej zagadnienia

II CSKP 958/24

6

prawne i wątpliwości interpretacyjne nie mają waloru nowości i nie mogą przyczynić

się do rozwoju prawa.

Z tych względów Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej

do rozpoznania (art. 3989 § 1 k.p.c.).

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono zgodnie z art. 98 § 1,11

i 3 w związku z art. 99 k.p.c. i § 2 pkt 7, § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra

Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców

prawnych.

A.G.

[a.ł]