Słup linii średniego napięcia w środku siedliska. SN oddalił skargę spółki energetycznej

Postanowieniem z 8 października 2020 r. Sąd Rejonowy w Gostyninie

ustanowił na rzecz wnioskodawcy E. S.A. w G. służebność przesyłu, obciążającą

bliżej opisaną nieruchomość uczestnika A.B., objętą księgą wieczystą […],

polegającą na prawie do korzystania z tej nieruchomości przez tego uprawnionego,

będącego właścicielem urządzeń służących do przesyłu energii elektrycznej w

postaci napowietrznej linii energetycznej średniego napięcia 15 kV typu AFL3*70

II CSKP 967/23

2

oraz niskiego napięcia 0,4 kV typu A14*16, których odcinki zlokalizowane są w

granicach działki gruntu nr […] położonej w miejscowości S., w zakresie lokalizacji

tych urządzeń energetycznych w granicach nieruchomości na bliżej opisanej mapie

sporządzonej przez biegłego geodetę T.S., na prawie wejścia i wjazdu na

nieruchomość obciążoną przez pracowników przedsiębiorcy będącego

właścicielem urządzeń, a także przez wszystkie podmioty i osoby, którymi ten

przedsiębiorca się posługuje w związku z prowadzoną działalnością wraz z

koniecznym sprzętem, w celu wykonywania niezbędnych czynności technicznych

związanych z eksploatacją, remontami i modernizacją tych urządzeń, zgodnie z ich

przeznaczeniem (pkt 1). Sąd Rejonowy zasądził także od wnioskodawcy na rzecz

uczestnika kwotę 10 000 zł z tytułu wynagrodzenia za ustanowienie wyżej opisanej

służebności (pkt 2) oraz orzekł o kosztach postępowania (pkt 3, 4 i 5).

Sąd Rejonowy ustalił, że uczestnik postępowania A.B. jest właścicielem

nieruchomości położnej we wsi S., gm. S. składającej się z działki gruntu nr […], dla

której Sąd Rejonowy w Gostyninie prowadzi księgę wieczystą nr […]. Przez działkę

nr […] przebiega napowietrzna linia energetyczna średniego napięcia 15 kV typu

AFL3*70 odcinkiem o długości 70 m oraz znajduje się na niej jeden słup tej linii.

Ponadto przez tę działkę przebiega także napowietrzna linia niskiego napięcia 0,4

kV typu A14*16 na odcinku 3 metrów; na działce jest usytuowany jeden słup tej linii.

Urządzenia te, którymi przesyłana jest energia elektryczna, stanowią własność

wnioskodawcy E. S.A. w G. Wnioskodawca jest przedsiębiorstwem energetycznym,

prowadzącym działalność gospodarczą w zakresie dystrybucji energii elektrycznej,

następcą prawnym opisanych przez Sąd Rejonowy podmiotów, zajmujących się

dostarczaniem energii elektrycznej. Urządzenia te zostały wybudowane na

nieruchomości bez zgody poprzednika prawnego uczestnika, wnioskodawca nie ma

tytułu prawnego do korzystania z nieruchomości uczestnika w zakresie tych

urządzeń. W dniu 31 lipca 2013 r. uczestnik wniósł przeciwko wnioskodawcy do

Sądu Rejonowego w Gostyninie pozew o nakazanie usunięcia powyższego słupa,

ale postępowanie w tamej sprawie (I C 538/13) zostało zawieszone

postanowieniem z 29 listopada 2013 r. do czasu zakończenia niniejszego

postępowania.

II CSKP 967/23

3

Opierając się na tych ustaleniach faktycznych Sąd Rejonowy doszedł do

przekonania, że wniosek E. S.A. w G. zasługuje na uwzględnienie w całości w

świetle art. 3051 – 3054 k.c. Ustanawiając służebność przesyłu w miejscu

dotychczasowego usytuowania wskazanych we wniosku urządzeń

elektroenergetycznych na działce uczestnika, Sąd Rejonowy podzielił pogląd

wyrażony przez Sąd Najwyższy w uchwale z 26 lipca 2017 r., III CZP 28/17, iż w

sprawie z wniosku przedsiębiorcy przesyłowego o ustanowienie służebności

przesytu dla istniejących urządzeń przesyłowych nie jest dopuszczalne

ustanowienie służebności przesyłu według innego przebiegu niż istniejący na

gruncie. Sąd pierwszej instancji zaznaczył, że ma świadomość, iż obecne

usytuowanie urządzeń jest uciążliwe dla uczestnika i uniemożliwia mu

zagospodarowanie działki zgodnie z jego wolą i interesem. Stwierdził jednak, że

Sąd nie ma kompetencji w tej sprawie do nakazania wnioskodawcy przeniesienia

urządzenia przesyłowego w miejsce bardziej dogodne dla wnioskodawcy, ani do

badania, czy inny przebieg istniejącego już urządzenia przesyłowego na gruncie

prowadziłby do mniejszego ograniczenia wykonywania prawa własności.

Po rozpoznaniu apelacji uczestnika A.B. wniesionej od powyższego

orzeczenia, Sąd Okręgowy w Płocku postanowieniem z 23 marca 2022 r. zmienił

zaskarżone postanowienie w pkt 1 i 2, w ten sposób, że ustanowił na rzecz E. S.A.

w G. służebność przesyłu, obciążającą nieruchomość położoną w A., O., O. i S.,

oznaczoną w ewidencji gruntów jako działki nr […], […], […], […], […], objętą

księgą wieczystą […], polegającą na prawie korzystania z tej nieruchomości przez

tego uprawnionego, będącego właścicielem urządzeń służących do przesyłu energii

elektrycznej w postaci napowietrznej linii energetycznej niskiego napięcia 0,4 kV

typu AI4*16, której odcinek zlokalizowany jest w granicach działki gruntu

oznaczonej nr […] położonej w miejscowości S., w zakresie lokalizacji tych

urządzeń energetycznych w granicach nieruchomości na bliżej opisanej mapie

sporządzonej przez biegłego geodetę T.S., na prawie wejścia i wjazdu na

nieruchomość obciążoną przez pracowników przedsiębiorcy będącego

właścicielem urządzeń, a także przez wszystkie podmioty i osoby, którymi ten

przedsiębiorca się posługuje w związku z prowadzoną działalnością wraz z

koniecznym sprzętem w celu wykonywania niezbędnych czynności technicznych

II CSKP 967/23

4

związanych z eksploatacją, konserwacją, remontami i modernizacją tych urządzeń,

zgodnie z ich przeznaczeniem. Sąd Okręgowy zasądził od wnioskodawcy na rzecz

uczestnika kwotę 400 zł z tytułu wynagrodzenia za ustanowienie służebności

opisanej w pkt 1 oraz oddalił wniosek w pozostałej części.

Sąd Okręgowy ustalił dodatkowo, że usytuowanie na działce nr […]

należącej do A.B. dwuramiennego słupa, stanowiącego element składowy

napowietrznej linii średniego napięcia 15kV w centralnej części siedliska

uniemożliwia wzniesienie budynków gospodarczych w postaci m. in. chłodni

przeznaczonej do przechowywania warzyw. Inwestycja ta jest celowa z puntu

widzenia profilu działalności rolniczej prowadzonej przez uczestnika i stanowiącej

źródło utrzymania jego rodziny. Sporny słup posadowiony został w centralnej części

siedliska przez pracowników poprzednika prawnego wnioskodawcy bez

jakichkolwiek uzgodnień z ówczesnym właścicielem nieruchomości M.B. i pod jego

nieobecność. W piśmie z 29 kwietnia 2014 r Urząd Gminy w S. wskazał,

odpowiadając na pytanie uczestnika, że zlokalizowanie na pozostałej części

zabudowanej działki nr […] budynku wiaty na sprzęt rolniczy i przechowalni warzyw

jest niemożliwe ze względu na linię energetyczną oraz centralnie zlokalizowany na

działce podwójny słup energetyczny. Pismem z 9 lipca 2013 r., pełnomocnik A.B.

wystąpił do E. Spółki Akcyjnej w G. z żądaniem przywrócenia stanu zgodnego z

prawem i zaniechania naruszania własności uczestnika przez przesunięcie

opisanego wyżej słupa elektrycznego z linią napowietrzną w terminie jednego

miesiąca. W dniu 31 lipca 2013 r. do Sądu Rejonowego w Gostyninie wpłynął

pozew A.B. skierowany przeciwko E. S.A. w G., zarejestrowany pod sygnaturą I C

538/13, w którym powód domagał się zobowiązania pozwanego do usunięcia z

działki nr […] opisanego wyżej urządzenia elektroenergetycznego w terminie 2

miesięcy od dnia uprawomocnienia się orzeczenia wydanego w sprawie. W

uzasadnieniu żądania A.B. wskazał, że aktualne posadowienie słupa średniego

napięcia 15kV nie pozwala na korzystanie z prawa własności, w szczególności na

wybudowanie na przedmiotowej działce budynków gospodarczych, w tym chłodni.

W reakcji na ten pozew, E. S.A. w G. złożyła w dniu 7 października 2013 r. do Sądu

Rejonowego w Gostyninie wniosek wszczynający niniejsze postępowanie,

podkreślając w jego uzasadnieniu, że nie dysponuje dowodami obligacyjnego, ani

II CSKP 967/23

5

rzeczowego tytułu prawnego do korzystania z nieruchomości uczestnika w zakresie

usytuowanych na niej urządzeń przesyłowych. Postępowanie w sprawie I C 538/13

zostało zawieszone do czasu prawomocnego rozstrzygnięcia wniosku E. S.A. o

ustanowienie służebności przesyłu.

W toku postępowania w tej sprawie, na rozprawie w dniu 8 maja 2014 r.

pełnomocnik wnioskodawcy nie zaprzeczył, że z technicznego punktu widzenia

możliwa jest przebudowa spornej linii w odcinku biegnącym przez nieruchomość

uczestnika. Przedstawił dwie możliwe technicznie wersje przebudowy tej linii w taki

sposób, aby przebiegała jedynie wzdłuż granicy działki nr […] z działką nr […]

i w dalszej części poza granicą działki uczestnika. Przebudowa fragmentu spornej

linii w sposób znoszący istniejące aktualnie uciążliwości dla wykonywania przez

A.B. prawa własności jest możliwa w czterech wariantach, wskazanych w

przytoczonej i zaaprobowanej przez Sąd Okręgowy opinii bieglej sądowej, przy

czym dwa z nich (wariant nr III i nr IV) nie wymagają zgód właścicieli innych

nieruchomości. Realizacja przedmiotowych wariantów przebudowy linii wymaga

zgody zarządcy/właściciela drogi publicznej na przejście przez pas drogowy oraz

zgody Wojewódzkiego Zarządu Melioracji i Urządzeń Wodnych w W. Zgodnie z

pismem tej ostatniej instytucji z 22 stycznia 2015 r. istnieje możliwość ulokowania

spornego słupa w pobliżu rowu melioracyjnego, przy czym należy zaprojektować

jego usytuowanie w sposób zabezpieczający przed ryzykiem uszkodzenia

drenowania oraz przewrócenia się słupa w razie wezbrania powodziowego a także

nieutrudniający prac niezbędnych do utrzymania rowu. Koszty przebudowy według

wariantu nr III oszacowane zostały przez biegłą na 167 255,40 zł, zaś dla wariantu

nr IV na 165 797,85 zł.

Dokonując oceny prawnej poczynionych ustaleń faktycznych, Sąd Okręgowy

podzielił pogląd wyrażony w orzecznictwie Sądu Najwyższego zgodnie z którym,

w postępowaniu o ustanowienie służebności przesyłu Sąd jest związany ustaloną

podstawą faktyczną żądania (w postaci istnienia na nieruchomości określonych

urządzeń przesyłowych) i nie jest uprawniony do nakazania przeniesienia urządzeń

przesyłowych w inne miejsce. Z tej przyczyny nie mogło dojść do uwzględnienia

wniosku apelacji uczestnika, zmierzającego do zmiany postanowienia Sądu

Rejonowego przez ustanowienia służebności przesyłu z jednoczesnym określeniem

II CSKP 967/23

6

nowej lokalizacji urządzeń przesyłowych według wariantu III lub IV przedstawionych

w opinii biegłej sądowej w zakresu linii i stacji elektroenergetycznych. Badanie

alternatywnego przebiegu urządzeń przesyłowych nie może zatem, zdaniem Sądu

drugiej instancji, doprowadzić do nakazania zmiany ich lokalizacji w postępowaniu

o ustanowienie służebności przesyłu; nie pozostaje jednak bez wpływu na ustalenie

przesłanek, o których mowa w art. 3052 § 1 k.c., co jest szczególnie widoczne

w okolicznościach tej sprawy.

Sąd Okręgowy stwierdził dalej, iż w orzecznictwie Sądu Najwyższego

podniesiono, że jeżeli na danej nieruchomości, objętej wnioskiem o ustanowienie

służebności przesyłu, istnieją już urządzenia przesyłowe, to można przyjąć

domniemanie faktyczne konieczności ich funkcjonowania w miejscu położenia.

W takiej sytuacji ocenie sądu podlega tylko to, czy bez ustanowienia służebności

przesyłu możliwe jest właściwe korzystanie z tych urządzeń przez przedsiębiorcę

przesyłowego, ewentualnie, jak należy ocenić zakres właściwego koniecznego

korzystania, któremu odpowiada zakres ograniczenia korzystania z nieruchomości

przez jej właściciela (postanowienie z 20 kwietnia 2016 r., V CSK 510/15

i z 29 września 2016 r., V CSK 2/16 oraz uchwała z 26 lipca 2021 r., III CZP 28/17).

Powyższe domniemanie faktyczne konieczności przebiegu urządzeń linii

średniego napięcia 15 kV i lokalizacji dwuramiennego słupa w dotychczasowym

miejscu na działce uczestnika zostało w tej sprawie, zdaniem Sądu Okręgowego,

skutecznie obalone. Ze zgromadzonego materiału dowodowego, w tym opinii

bieglej, wynika bowiem jednoznacznie, że istnieją cztery możliwe technicznie

sposoby przebudowy tej linii w sposób, który umożliwiłby przedsiębiorcy

przesyłowemu dalsze niezakłócone korzystanie z urządzeń, przy jednoczesnym

minimalnym obciążeniu nieruchomości uczestnika. Dwa z nich (opisane wyżej

warianty III i IV) nie wymagają nawet uzyskania zgody właścicieli innych

nieruchomości sąsiednich na przeprowadzenie prac z tym związanych

i posadowienie urządzeń w innym miejscu. Sam wnioskodawca wyraźnie przyznał

istnienie takiej możliwości, przedstawiając z własnej inicjatywy dwie alternatywne

lokalizacje przedmiotowych urządzeń. Sąd Okręgowy akcentował dalej, że bez

znaczenia pozostaje konieczność poniesienia przez wnioskodawcę kosztów

przebudowy urządzeń. Poprzednik prawny wnioskodawcy nie tylko bez podstawy

II CSKP 967/23

7

prawnej, ale także bez jakichkolwiek uzgodnień z właścicielem gruntu i pod jego

nieobecność, posadowił sporny słup linii średniego napięcia w środkowej części

siedliska, a następnie korzystał z nieruchomości przez kilkadziesiąt lat, nie

podejmując żadnych kroków w celu prawnego uregulowania istniejącej sytuacji.

Wnioskodawca złożył wniosek o ustanowienie służebności przesyłu dopiero

w obliczu perspektywy uwzględnienia powództwa negatoryjnego A.B. Sąd zwrócił

także uwagę, że wnioskodawca, jako przedsiębiorca przesyłowy nie tylko świadczy

usługi istotne z punktu widzenia potrzeb społeczeństwa, ale także prowadzi

działalność gospodarczą nastawioną na zysk, zaś korzystanie z nieruchomości

uczestnika pozwala mu go osiągać. W tej sytuacji oczekiwanie przez

wnioskodawcę, że koszty ewentualnej przebudowy linii poniesie właściciel gruntu

jest, zdaniem Sądu Okręgowego, niezasadne w świetle zasad współżycia

społecznego. Potencjalna przerwa w dostawie energii elektrycznej dla odbiorców,

wynikająca z przeniesienia urządzenia przesyłowego, także nie wydaje się

znacząca, skoro sam wnioskodawca, wskazując w toku sprawy na możliwość

przeniesienia linii w inne miejsce, nie podkreślał w sposób szczególny tej

okoliczności. Z podanych przyczyn Sąd drugiej instancji orzekł reformatoryjnie,

oddalając wniosek w zakresie służebności przesyłu związanej z linią energetyczną

średniego napięcia 15 kV typu AFL3*70 i dwuramiennym slupem ulokowanym na

działce nr […].

W skardze kasacyjnej wnioskodawca, zaskarżając powyższe postanowienie

w części oddalającej wniosek o ustanowienie służebności przesyłu w wyżej

opisanym zakresie, zarzucił naruszenie:

- art. 3051 k.c. w zw. z art. 3052 § 1 k.c. przez oddalenie przez Sąd Okręgowy

wniosku o ustanowienie służebności przesyłu w zakresie linii średniego napięcia

15 kV w sytuacji, w której, zdaniem skarżącego, zostały spełnione przewidziane

w tych przepisach przesłanki uwzględnienia wniosku,

- art. 3052 § 1 k.c. przez uznanie, iż domniemanie faktyczne konieczności

funkcjonowania urządzeń elektroenergetycznych w miejscu ich posadowienia

zostało obalone poprzez istniejącą możliwość przebudowy urządzeń wynikającą

z opinii biegłego A.S.,

II CSKP 967/23

8

- art. 3051 k.c. w zw. z art. 3052 § 1 k.c. przez uznanie, iż w postępowaniu

o ustanowienie służebności przesyłu sąd może badać, czy inne możliwe lokalizacje

urządzeń przesyłowych na gruncie prowadziłyby do mniejszego ograniczenia

wykonywania prawa własności albo w ogóle to ograniczenie wyłączały,

- art. 5 k.c. w zw. z art. 3051 k.c. w zw. z art. 3052 § 1 k.c. przez uznanie, iż

mimo zaistnienia ustawowych przesłanek, zasady współżycia społecznego stoją na

przeszkodzie ustanowieniu służebności przesyłu,

- art. 231 k.p.c. przez uznanie, że domniemanie faktyczne konieczności

funkcjonowania urządzeń elektroenergetycznych w miejscu ich posadowienia

zostało obalone poprzez istniejącą możliwość przebudowy urządzeń wynikającą

z opinii biegłego.

Formułując te podstawy kasacyjne, skarżący wniósł o uchylenie

postanowienia w zaskarżonej części i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu do

ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zarzut naruszenia art. 231 k.p.c. przez uznanie, że domniemanie faktyczne

konieczności funkcjonowania urządzeń elektroenergetycznych w miejscu ich

posadowienia zostało obalone poprzez istniejącą możliwość przebudowy

(przesunięcia) urządzeń, wynikającą z opinii biegłego, nie poddaje się kontroli

kasacyjnej. Prawidłowość zastosowania art. 231 k.p.c. (domniemanie faktyczne)

w danej sprawie należy do domeny ustalania podstawy faktycznej rozstrzygnięcia

(zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 26 kwietnia 2018 r., IV CSK 578/17).

Tymczasem stosownie do art. 3983 § 3 k.p.c. podstawą skargi kasacyjnej nie mogą

być zarzuty dotyczące ustalenia faktów lub oceny dowodów.

Przechodząc do oceny materialnoprawnych podstaw skargi kasacyjnej

należy przypomnieć, że stosownie do art. 3051 k.c., nieruchomość można obciążyć

na rzecz przedsiębiorcy, który zamierza wybudować lub którego własność stanowią

urządzenia, o których mowa w art. 49 § 1 k.c., prawem polegającym na tym, że

przedsiębiorca może korzystać w oznaczonym zakresie z nieruchomości

obciążonej, zgodnie z przeznaczeniem tych urządzeń (służebność przesyłu).

II CSKP 967/23

9

W razie niezawarcia umowy ustanowienia służebności przesyłu lub innej umowy

nazwanej albo wykroczenia przy zawieraniu umowy poza granice określone w art.

3531 k.c., a także wtedy, gdy między stronami jest spór o prawo korzystania

z nieruchomości przez przedsiębiorstwo przesyłowe, ewentualnie o wysokość

wynagrodzenia za obciążenie nieruchomości, znajduje zastosowanie art. 3051-3054

k.c., a rozwiązaniem sporu staje się ustanowienie na drodze sądowej służebności

przesyłu za odpowiednim wynagrodzeniem ustalonym przez sąd (zob. wyrok Sądu

Najwyższego z 7 sierpnia 2014 r., II CSK 573/13, OSNC 2015, nr 7-8, poz. 90).

Zgodnie bowiem z art. 3052 § 1 k.c., jeżeli właściciel nieruchomości odmawia

zawarcia umowy o ustanowienie służebności przesyłu, a jest ona konieczna dla

właściwego korzystania z urządzeń, o których mowa w art. 49 § 1 k.c.,

przedsiębiorca może żądać jej ustanowienia za odpowiednim wynagrodzeniem.

Przytoczony przepis tworzy dla przedsiębiorcy przesyłowego uprawnienie do

domagania się ,,przymusowego” obciążenia określonej nieruchomości

przedmiotową służebnością, jeśli wykaże on, że to ograniczone prawo rzeczowe

jest konieczne dla właściwego korzystania z urządzeń przesyłowych.

Wykładnia tej ostatniej przesłanki jest w istocie przedmiotem sporu w tej

sprawie.

W przytoczonych przez Sądy meriti orzeczeniach Sądu Najwyższego w

postaci postanowień z 20 kwietnia 2016 r., V CSK 510/15 i z 29 września 2016 r., V

CSK 2/16, wydanych w sprawach z wniosków przedsiębiorców przesyłowych

o ustanowienie służebności przesyłu w zakresie już istniejących na gruntach

uczestników postępowania urządzeń przesyłowych, Sąd Najwyższy rozważał

bezpośrednio nie tyle konieczność ustanowienia służebności (bo ta, jak się wydaje,

była niesporna), ile kwestię, czy w ramach tego postępowania, dopuszczalne jest

nakazanie przedsiębiorcy przesyłowemu, aby istniejące już urządzenia przesunął

lub zlokalizował w innym miejscu. W tym kontekście wyrażono w tych orzeczeniach

pogląd, że w postępowaniu o ustanowienie służebności przesyłu, sąd jest związany

żądaniem wniosku i ustaloną podstawą faktyczną żądania (w postaci istnienia na

nieruchomości określonych urządzeń przesyłowych o określonej lokalizacji) i nie

jest uprawniony do nakazania przedsiębiorcy przeniesienia urządzeń przesyłowych

w inne miejsce. Sąd orzekający w tego rodzaju sprawie nie ma, w ocenie Sądu

II CSKP 967/23

10

Najwyższego wyrażonej w przytoczonych judykatach, kompetencji do badania, czy

inny przebieg urządzenia przesyłowego na gruncie prowadziłby do mniejszego

ograniczenia wykonywania prawa własności. Sąd Najwyższy podniósł także, że

przy ustanawianiu służebności przesyłu na podstawie art. 3051 k.c. element

korzyści (dla uprawnionego) i element obciążenia (dla właściciela nieruchomości)

powinien być badany przy uwzględnieniu istniejących już urządzeń, stanowiących

własność przedsiębiorstwa wnioskodawcy, w zasadzie z zachowaniem także ich

pierwotnej lokalizacji przestrzennej. Sformułowano także w nich pogląd, nie

rozwijając jednak wywodu prawnego w tym zakresie, że jeśli urządzenia

przesyłowe są już wybudowane na gruncie, to można przyjąć domniemanie

faktyczne konieczności ich funkcjonowania w miejscu ich położenia.

W uzasadnieniu uchwały z 26 lipca 2017 r., III CZP 28/17 (OSNC 2018, nr 4,

poz.38) Sąd Najwyższy podniósł, opierając się głównie na wykładni językowej art.

3051 i art. 3052 k.c., że z przepisów tych nie wynika, aby w postępowaniu

o ustanowienie służebności przesyłu istniała możliwość żądania przemieszczenia

wybudowanego już urządzenia przesyłowego. Powtórzył przytoczoną wyżej tezę,

że jeśli urządzenia przesyłowe są już wybudowane na gruncie, to można przyjąć

domniemanie faktyczne konieczności ich funkcjonowania w miejscu ich

dotychczasowego położenia. Uzupełnił ją o zapatrywanie, że w sprawie

o ustanowienie służebności przesyłu ocenie sądu orzekającego podlega tylko to,

czy bez ustanowienia służebności możliwe jest korzystanie z urządzeń,

ewentualnie jaki jest niezbędny zakres obciążenia nieruchomości niezbędny do

korzystania z urządzeń. Rozważania te doprowadziły do sformułowania w uchwale

poglądu, że w sprawie z wniosku przedsiębiorcy przesyłowego o ustanowienie

służebności przesyłu dla istniejących urządzeń przesyłowych nie jest dopuszczalne

ustanowienie służebności przesyłu według innego przebiegu niż istniejący.

W uzasadnieniu uchwały Sąd Najwyższy wskazał jednak, że uciążliwość

dotychczasowego usytuowania urządzeń przesyłowych na gruncie podlega ocenie

w kontekście określonej w art. 3052 § 1 k.c. przesłanki konieczności, która powinna

uwzględniać także interes właściciela obciążonej nieruchomości w aspekcie

dostosowania zakresu służebności do usprawiedliwionych potrzeb przedsiębiorcy

II CSKP 967/23

11

co do zakresu korzystania z urządzeń i jak najmniejszego stopnia obciążenia

nieruchomości.

Przenosząc te rozważania na grunt tej sprawy należy zauważyć, że

ustanowienie służebności przesyłu jest konieczne dla właściwego korzystania przez

przedsiębiorcę z posadowionych na cudzym gruncie urządzeń przesyłowych wtedy,

gdy przedsiębiorca przesyłowy nie może korzystać legalnie z cudzego gruntu

w celu utrzymania, eksploatacji, modernizacji itp. określonego urządzenia

przesyłowego, albowiem nie posiada w tym zakresie tytułu prawnego do

nieruchomości. W związku z tym musi uzyskać ten tytuł prawny, skuteczny wobec

każdorazowego jej właściciela, żeby możliwe było prowadzenie przez niego

działalności w oparciu o te urządzenia. W tym sensie, w przypadku odmowy

właściciela gruntu obciążenia jego gruntu w drodze umowy albo sporu na tym tle,

ustanowienie służebności przesyłu w drodze orzeczenia sądowego jest zawsze

konieczne Z przytoczonych wyżej orzeczeń Sądu Najwyższego wynika jednak

kwestia, którą skarżący zdaje się pomijać, a mianowicie kwestia charakteru

prawnego domniemania faktycznego konieczności funkcjonowania wybudowanych

już urządzeń przesyłowych w miejscu ich dotychczasowego położenia, które jest

domniemaniem wzruszalnym.

Należy zgodzić się z poglądem, podzielanym zresztą także przez Sąd

Okręgowy w tej sprawie, że w ramach postępowania o ustanowienie służebności

nie jest dopuszczalne ustanowienie służebności przesyłu w zakresie innego

usytuowania urządzeń przesyłowych na gruncie niż istniejące. Nie oznacza to

jednak, w ocenie Sądu Najwyższego rozpoznającego tę skargę kasacyjną,

niedopuszczalności ustalenia przez Sąd orzekający, czy nie zostało obalone owo

domniemanie faktyczne konieczności dalszego funkcjonowania urządzeń

przesyłowych w dotychczasowym miejscu i czy nie ma możliwości ich

alternatywnego usytuowania na gruncie objętym wnioskiem w tym sensie, że jest to

technicznie możliwe i wykonalne, nawet jeśli wiąże się z kosztami i uciążliwościami

dla przedsiębiorcy przesyłowego. W ocenie Sądu Najwyższego, taka ocena jest

dopuszczalna i może prowadzić, jako przesłanka rozstrzygnięcia, do oddalenia

wniosku przedsiębiorcy przesyłowego o ustanowienie służebności przesyłu

w dotychczasowym przebiegu urządzeń przesyłowych. Tego rodzaju ocena

II CSKP 967/23

12

powinna być osadzona w realiach każdej indywidualnie rozpoznawanej sprawy oraz

szczególnie starannie rozważona i uargumentowana przez Sąd, tak jak to miało

miejsce w tej sprawie. Sąd Okręgowy przedstawił w uzasadnieniu swojego

postanowienia pogłębioną analizę sprawy, przedstawił argumenty każdej ze stron

oraz przekonująco wyłożył motywy częściowego oddalenia wniosku, które należy

zaaprobować.

W tym stanie rzeczy, orzeczono, jak w sentencji (art. 39814 w zw. z art. 13 § 2

k.p.c.)

Agnieszka Piotrowska

Karol Weitz

Roman Trzaskowski

(A.D.)

[r.g.]