Sędzia SN powołany z wniosku nowej KRS wyłączony z sprawy o test niezawisłości sędzi

W uwzględnieniu wniosku pełnomocnika oskarżycielki prywatnej złożony na

podstawie art. 42a § 3 ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych (u.s.p.) Sąd

Okręgowy w Warszawie postanowieniem z dnia 22 lutego 2024 r., sygn. akt X Ko

48/24, na podstawie art. 42a § 3 i 11 u.s.p. wyłączył sędzię X. Y. od rozpoznania

sprawy o sygn. akt X Ka 80/24. W reakcji na tę decyzję sędzia Sądu Okręgowego w

Warszawie X. Y., powołując się na art. 42a § 13 u.s.p., skierowała do Sądu

Najwyższego pismo określone jako „Wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy X Ko

48/24”. W świetle art. 42a § 3 i 13 u.s.p wypada uznać, że chodzi ponowne

II KB 3/24

2

rozpoznanie wniosku o zbadanie spełnienia przez sędzię X. Y. wymogów

niezawisłości i bezstronności w sprawie Sądu Okręgowego w Warszawie o sygn.

akt X Ka 80/24. W Sądzie Najwyższym sprawę zarejestrowano pod sygn. II KB

3/24 i w wyniku losowania wyłoniono następujący skład orzekający: SSN Barbara

Skoczkowska (przewodniczący), SSN Romuald Dalewski (sprawozdawca), SSN

Krzysztof Wiak, SSN Paweł Czubik i SSN Marek Siwek.

Przewodnicząca składu złożyła wniosek o wyłączenie sędziów Sądu

Najwyższego Pawła Czubika i Romualda Dalewskiego od udziału (orzekania) w

sprawie o sygn. akt II KB 3/24. Postanowieniem z dnia 27 marca 2024 r. Sąd

Najwyższy wniosek ten uwzględnił, a w wyniku tej decyzji skład orzekający

uzupełniono o dotychczasowych zastępców członków składu – sędziów Sądu

Najwyższego Dariusza Dończyka i Pawła Księżaka oraz wskazano, że funkcje

sprawozdawcy pełni SSN Krzysztof Wiak. Następnie Przewodnicząca składu

orzekającego SSN Barbara Skoczkowska w oparciu o art. 42 § 1 w zw. z art. 41 § 1

k.p.k. złożyła wniosek o wyłączenie od orzekania w sprawie o sygn. akt II KB 3/24

sędziego Sądu Najwyższego Krzysztofa Wiaka.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Przedmiotowy wniosek jest dopuszczalny w świetle uchwał podjętych przez

Sąd Najwyższy w składzie siedmiu sędziów: z dnia 2 czerwca 2022 r., I KZP 2/22,

w której wskazano, że „kontrola bezstronności sędziego prowadzona przez

właściwy sąd z urzędu w trybie art. 42 § 1 k.p.k. może zostać uruchomiona również

przez każdego sędziego zasiadającego w jego składzie” (pkt 8 uchwały) oraz z dnia

13 czerwca 2022 r., I KZP 2/22 (mającej moc zasady prawnej), w której wyjaśniono,

że pojęcie „sprawy”, o jakim mowa w art. 40 i art. 41 § 1 k.p.k., odnosi się zarówno

do sprawy głównej, rozumianej jako orzekanie w głównym przedmiocie procesu, jak

również postępowań incydentalnych, w tym takich, które mają miejsce w ramach

sprawy głównej. W konsekwencji Sąd Najwyższy uznał, że instytucja wyłączenia

sędziego znajduje zastosowanie także w przypadku rozpoznawania wniosku o

przeprowadzenie tzw. testu niezawisłości i bezstronności (zob. postanowienie z

dnia 22 stycznia 2024 r., I ZO 121/23 i powołane tam orzeczenia).

Gdy chodzi o meritum, to wniosek zasługuje na uwzględnienie. W jego treści

zaznaczono, że w sprawie Sądu Okręgowego w Warszawie o sygn. akt X Ka 80/24

II KB 3/24

3

pełnomocnik oskarżycielki prywatnej wskazał, że podstawę jego wystąpienia o

zbadanie spełnienia przez sędzię X. Y. wymogów niezawisłości i bezstronności są

nie tylko okoliczności dotyczące jej postępowania po powołaniu na urząd sędziego

Sądu Okręgowego w Warszawie, ale także okoliczności związane z jej powołaniem

przez Prezydenta RP na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa (KRS)

ukształtowanej na mocy ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o

Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r., poz.

3). Podobnie Sąd Okręgowy w Warszawie, który wyłączył sędzię X. Y. od

rozpoznania sprawy o sygn. akt X Ka 80/24, nawiązał do okoliczności związanych z

jej powołaniem na wniosek KRS ukształtowanej na mocy wymienionej ustawy oraz

do szeregu okoliczności bezpośrednio wynikających z tego powołania. Następnie

we wniosku akcentowano, że sędzia, którego dotyczy wniosek o wyłączenie, do

pełnienia urzędu również został powołany na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa

ukształtowanej na mocy ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. i tym samym, zasiadając w

składzie orzekającym w sprawie II KB 3/24, „zmuszony byłby do zajęcia stanowiska

odnośnie do okoliczności, która także jego bezpośrednio dotyczy, albowiem jest

związana z jego własną procedurą nominacyjną”. Wyrażono przy tym pogląd, że

sędzia Krzysztof Wiak powinien zażądać wyłączenia go od rozpoznania sprawy,

nadto zwrócono uwagę, że nieuwzględnienie przedmiotowego wniosku doprowadzi

do sytuacji objętej zakazem nemo iudex in causa sua oraz mogłoby realnie

prowadzić do naruszenia prawa strony do rozpoznania sprawy przez bezstronny i

niezależny sąd ustanowiony ustawą w rozumieniu art. 6 ust. 1 Europejskiej

Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności. Nawiązano

również do również do uchwały składu połączonych Izb: Cywilnej, Karnej oraz

Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r.,

BSA I-4110-1/20 oraz do uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z

dnia 2 czerwca 2022 r., I KZP 2/22, wskazując, że w świetle tych judykatów udział

w składzie orzekającym Sądu Najwyższego sędziego Krzysztofa Wiaka będzie

skutkował nienależytą obsadą sądu w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k.

Jest widoczne, że wniosek o wyłączenie sędziego Krzysztofa Wiaka od

udziału w sprawie o sygn. akt III KB 3/24 nie odbiega treścią od wcześniej

złożonego przez Przewodniczącą składu orzekającego wniosku o wyłączenie

II KB 3/24

4

sędziów Pawła Czubika i Romualda Dalewskiego, dlatego w ślad za Sądem

Najwyższym, który orzekał odnośnie do tego wniosku, można wskazać, że wniosek

złożony przez pełnomocnika oskarżycielki prywatnej, dotyczący sędzi X. Y., w

istotnej części nawiązuje do okoliczności związanych z jej powołaniem na urząd

sędziego Sądu Okręgowego w Warszawie, w szczególności akcentuje, że

powołanie to nastąpiło na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej na

mocy ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie

Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw. Okoliczności te miał również w polu

widzenia Sąd Okręgowy w Warszawie, gdy postanowieniem z dnia 22 lutego 2024 r.

wyłączył sędzię X. Y. od rozpoznania sprawy o sygn. akt X Ka 80/24. W takim razie

trzeba przyjąć, że sędzia Sądu Najwyższego Krzysztof Wiak, który do pełnienia

urzędu na stanowisku sędziego Sądu Najwyższego został powołany również na

wniosek KRS ukształtowanej na mocy ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r., tj. w

procedurze kwestionowanej tak przez stronę, która w trybie art. 42a § 3 u.s.p.

złożyła wniosek o zbadanie spełnienia przez sędziego wymogów niezawisłości i

bezstronności, jak i przez Sąd, który wniosek ten rozpoznał, nie powinien orzekać w

sprawie, której przedmiotem jest ponowne rozpoznanie wniosku. Zmuszony byłby

bowiem do zajęcia stanowiska odnośnie do okoliczności, która i jego bezpośrednio

dotyczy, co skłaniałoby do uznania, że został naruszony zakaz wynikający z reguły

nemo iudex in causa sua i tym samym podałoby w wątpliwość bezstronność

orzekania Sądu Najwyższego. We wniosku o wyłączenie od udziału w sprawie

sędziego Krzysztofa Wiaka zasadnie też nawiązano do orzecznictwa

uchwałodawczego Sądu Najwyższego, w świetle którego udział w składzie

orzekającym tego Sądu osoby powołanej do pełnienia urzędu na stanowisku

sędziego Sądu Najwyższego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa

ukształtowanej na mocy ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o

Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw skutkuje nienależytą

obsadą sądu, tj. uchybieniem o randze bezwzględnej przyczyny odwoławczej

określonej w art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. Zapobieżenie wystąpienia tego uchybienia jest

nie mniej istotnym argumentem skłaniającym do uwzględnienia przedmiotowego

wniosku, podobnie jak nawiązanie we wniosku do normy konwencyjnej,

II KB 3/24

5

gwarantującej stronie dostęp do niezależnego i bezstronnego sądu ustanowionego

ustawą.

Mając powyższe na uwadze, orzeczono jak na wstępie.

[J.J.]

[r.g.]