Trzech sędziów Sądu Najwyższego wyłączonych od rozpoznania kasacji skazanego

Przed Sądem Najwyższym zawisła sprawa II KK 179/25, dotycząca kasacji

obrońców kilku oskarżonych od wyroku Sądu Okręgowego w Siedlcach z dnia 29

października 2024 r., sygn. akt II Ka 377/24. Jedną z kasacji wywiodła obrońca R.

K.. W kasacji obrońcy skazanego R. K. został podniesiony m.in. zarzut nienależytej

obsady Sądu odwoławczego – Sądu Okręgowego w Siedlcach z uwagi na udział w

wydaniu orzeczenia SSO X. Y., powołanej do pełnienia urzędu na wniosek Krajowej

Rady Sądownictwa ukształtowanej przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o

II KK 179/25

2

zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz.

U. z 2018 r., poz. 3; dalej: „ustawa nowelizująca KRS”).

Powyższa sprawa została przydzielona do rozpoznania SSN Adamowi

Rochowi. Na skutek wniosku obrońcy R. K. Sąd Najwyższy postanowieniem z dnia

15 lipca 2025 r., II KK 179/25 [KRI 1030], wyłączył SSN Adama Rocha od udziału w

rozpoznaniu tej sprawy.

Następnie sprawa ta została przydzielona do rozpoznania SSN Annie

Dziergawce. Sprawa została skierowana do rozpoznania na rozprawie i

wyznaczono do jej rozpoznania trzyosobowy skład orzekający: SSN Dariusz Kala

(przewodniczący), SSN Anna Dziergawka (sprawozdawca), SSN Marek Motuk.

Obrońca skazanego R. K. złożyła wniosek o wyłączenie SSN Anny

Dziergawki i SSN Marka Motuka. Sąd Najwyższy postanowieniem z dnia 23

grudnia 2025 r., II KK 179/25 [KRI 1280] nie uwzględnił wniosku o wyłączenie SSN

Anny Dziergawki od udziału w rozpoznaniu sprawy kasacyjnej oraz pozostawił bez

rozpoznania wniosek o wyłączenie SSN Marka Motuka (z uwagi na przejście SSN

Marka Motuka w stan spoczynku).

Sprawa ponownie została skierowana na rozprawę i tym razem do jej

rozpoznania wyznaczono następujący skład orzekający: SSN Anna Dziergawka

(przewodniczący, sprawozdawca), SSN Antoni Bojańczyk, SSN Paweł Kołodziejski.

Pismem z dnia 11 lutego 2026 r. obrońca skazanego R. K. złożyła wniosek o

wyłączenie SSN Antoniego Bojańczyka, SSN Anny Dziergawki i SSN Pawła

Kołodziejskiego od udziału w rozpoznaniu sprawy II KK 179/25. Obrońca wskazała

na powołanie ww. sędziów Sądu Najwyższego na wniosek Krajowej Rady

Sądownictwa ukształtowanej przepisami ustawy nowelizującej KRS. Powołała się w

tym zakresie na stosowne orzecznictwo Sądu Najwyższego i trybunałów

międzynarodowych, wskazując, że rozpoznanie sprawy w obecnym składzie będzie

prowadziło do zaistnienia uchybienia z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. Drugi argument

obrońcy dotyczył tego, że orzekanie w sprawie przez ww. sędziów prowadziłoby do

naruszenia zasady nemo iudex in causa sua, bowiem wspomniany na wstępie

uzasadnienia zarzut kasacji dotyczy orzekania przez Sąd odwoławczy z udziałem

sędziego powołanego w tożsamej procedurze, co sędziowie, którzy mieliby

rozpoznać w tej sprawie kasację obrońcy R. K..

II KK 179/25

3

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Wniosek okazał się zasadny.

Sąd Najwyższy dostrzega, iż kwestia wyłączenia od udziału w rozpoznaniu

tej sprawy SSN Anny Dziergawki była już przedmiotem rozpoznania, a

postanowieniem z dnia 23 grudnia 2025 r., II KK 179/25 [KRI 1280], Sąd Najwyższy

nie uwzględnił wniosku o jej wyłączenie. W ocenie Sądu Najwyższego w tej sprawie

nie zachodzi jednak sytuacja wskazana w art. 41a k.p.k., zgodnie z którym wniosek

o wyłączenie sędziego oparty na tych samych podstawach faktycznych co wniosek

wcześniej rozpoznany, pozostawia się bez rozpoznania. Analiza pierwszego

postępowania z wniosku o wyłączenie SSN Anny Dziergawki prowadzi do konkluzji,

że Sąd Najwyższy rozpoznając tamten wniosek odniósł się do problematyki

zasadności wyłączenia sędziego powołanego na wniosek wadliwie ukształtowanej

KRS oraz do kwestii zasadności wyłączenia sędziego z uwagi na zasadę nemo

iudex in causa sua w trybie art. 40 § 1 pkt 1 k.p.k., nie dostrzegając podstaw do

uwzględnienia wniosku. W ww. postanowieniu nie zawarto jednak rozważań, które

wskazywałyby na to, że Sąd Najwyższy miał na względzie okoliczność, iż zarzut

kasacji obrońcy R. K. dotyczy orzekania przez Sąd odwoławczy z udziałem

sędziego powołanego w tożsamej procedurze, co sędziowie, którzy mieliby

rozpoznać w tej sprawie kasację obrońcy tego skazanego. Tym samym Sąd

Najwyższy rozpoznający poprzedni wniosek o wyłączenie SSN Anny Dziergawki

nie oceniał argumentów obrońcy przez pryzmat wymogów art. 41 k.p.k. i tego, czy

nie zachodzą wątpliwości co do bezstronności sędziego, który miałby orzekać o

zasadności zarzutu kasacji dotyczącego wadliwości powołania sędziego

skutkującej nienależytą obsadą sądu wówczas, gdy sam ten sędzia został

powołany w podobnej wadliwej procedurze nominacyjnej. Z tego względu Sąd

Najwyższy uznał, że nie ziściły się okoliczności wskazane w art. 41a k.p.k.

W ocenie Sądu Najwyższego w niniejszym składzie podstawą do wyłączenia

SSN Anny Dziergawki, ale również SSN Antoniego Bojańczyka i SSN Pawła

Kołodziejskiego od rozpoznania kasacji obrońcy R. K. jest fakt, że zawarto w niej

zarzut dotyczący nienależytej obsady sądu, powiązany ze sposobem powołania

sędziego Sądu Okręgowego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa,

II KK 179/25

4

ukształtowanej w trybie przepisów ustawy nowelizującej KRS. Skoro tak, to

oceniając zasadność tego zarzutu sędziowie Sądu Najwyższego objęci wnioskiem

o wyłączenie musieliby się wypowiadać co do okoliczności, które w tożsamym

stopniu odnoszą się zarówno do sędziego Sądu II instancji orzekającego w tej

sprawie, jak również do nich. W takim układzie procesowym zachodzi identyczność

sytuacji prawnej sędziego, którego dotyczy zarzut wskazujący na uchybienie z art.

439 § 1 pkt 2 k.p.k., jak i sędziów, którzy mieliby rozpoznać kasację w tej sprawie.

Podsumowując, rozpoznanie kasacji w tej sprawie przez Sąd Najwyższy z

udziałem SSN Anny Dziergawki, SSN Antoniego Bojańczyka i SSN Pawła

Kołodziejskiego mogłoby wzbudzić uzasadnione wątpliwości co do bezstronności

tych sędziów, skoro mieliby oni oceniać zaistnienie w tej sprawie uchybienia z art.

439 § 1 pkt 2 k.p.k., którego podstawy odnoszą się do nich w takim samym stopniu,

jak do sędziego, którego dotyczy zarzut kasacji. W rozpatrywanej sprawie

konieczność wyłączenia sędziów wynika zatem z istoty gwarancji bezstronnego

orzekania przez sąd i sedna zakazu nemo iudex in causa sua.

Dodatkowo należy podkreślić, że odmiennie niż w postanowieniu z dnia 23

grudnia 2025 r. wydanym w tej sprawie, Sąd Najwyższy uważa, iż fakt powołania

sędziego Sądu Najwyższego na wniosek wadliwie ukształtowanej KRS stanowi

podstawę do jego wyłączenia, ze względu na konieczność zapewnienia

oskarżonemu dostępu do sądu niezależnego, bezstronnego, ustanowionego

ustawą, w rozumieniu konstytucyjnym i konwencyjnym. Okoliczność ta dotyczy

wszystkich sędziów wyznaczonych do orzekania w tej sprawie kasacyjnej. Sąd

Najwyższy, na podstawie art. 87 § 1 ustawy o SN, pozostaje związany uchwałą

połączonych Izb Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r., BSA I-4110-1/2020

(OSNK 2020, z. 2, poz. 7), gdzie stwierdzono, że: „nienależyta obsada sądu w

rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. […] zachodzi także wtedy, gdy w składzie sądu

bierze udział osoba powołana na urząd sędziego Sądu Najwyższego na wniosek

Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy

z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz

niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r. poz. 3)”. Cytowana uchwała ma moc

zasady prawnej, co oznacza, że jest nią związany każdy skład Sądu Najwyższego.

Wynikającego z uchwały połączonych Izb stanu rzeczy nie zmieniło orzeczenie

II KK 179/25

5

Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 kwietnia 2020 r. (sygn. akt U 2/20, OTK-A

2020, poz. 61; Dz. U. 2020, poz. 376). Argumenty na rzecz tej tezy zostały

obszernie zreferowane m.in. w postanowieniach Sądu Najwyższego: z dnia 23

listopada 2022 r. I KO 79/21 i I KO 80/21; z dnia 18 stycznia 2023 r., IV KZ 59/21; z

dnia 6 lipca 2023 r., IV KO 14/23; czy w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 17 maja

2023 r., V KK 17/23, a Sąd Najwyższy orzekający w tej sprawie je podziela.

Stanowisko zawarte w uchwale połączonych Izb Sądu Najwyższego zostało

następnie potwierdzone w uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z

dnia 2 czerwca 2022 r. I KZP 2/22 (OSNK 2022, z. 6, poz. 22). Jest ono także

aprobowane w kolejnych orzeczeniach (por. m.in. uchwała Sądu Najwyższego z

dnia 5 kwietnia 2022 r., III PZP 1/22, OSNP 2022, z. 10, poz. 95; postanowienia

Sądu Najwyższego: z dnia 13 października 2021 r., II KO 30/21; z dnia 19 stycznia

2023 r., I KK 240/22; z dnia 14 stycznia 2025 r., III KK 436/24; z dnia 15 stycznia

2025 r., I KO 127/24; z dnia 17 stycznia 2025 r., IV KK 458/24; wyroki Sądu

Najwyższego: z dnia 21 lutego 2024 r., II KK 627/23; z dnia 18 grudnia 2024 r., II

KO 84/24; z dnia 16 stycznia 2025 r., II KK 322/24; z dnia 17 grudnia 2025 r., I KK

359/25; z dnia 7 stycznia 2026 r., II KK 433/25).

Ponadto, zgodnie z wyrokiem Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z

dnia 22 lipca 2021 r. w sprawie Reczkowicz p. Polsce (skarga nr 43447/19),

interpretującym standard „niezależnego i bezstronnego sądu ustanowionego

ustawą” w rozumieniu art. 6 ust. 1 EKPC, udział w procesie powoływania sędziów

Krajowej Rady Sądownictwa w składzie ukształtowanym w ww. trybie (w efekcie

czego organ ten nie był niezależny od władzy wykonawczej i ustawodawczej)

powoduje, że sąd z udziałem tak powołanego sędziego nie stanowi w konkretnej

sprawie niezależnego i bezstronnego sądu ustanowionego ustawą w rozumieniu art.

6 ust. 1 EKPC (pkt 284 – szerzej w tym zakresie m.in. postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 16 września 2021 r., I KZ 29/21; stanowisko potwierdzone

także w wyroku ETPCz z dnia 8 listopada 2021 r., Dolińska-Ficek i Ozimek p.

Polsce, skargi nr 49868/19 i 57511/19, wyroku ETPCz z dnia 3 lutego 2022 r.,

Advance Pharma Sp. z o.o. p. Polsce, skarga nr 1469/20 oraz wyroku pilotażowym

ETPCz z dnia 23 listopada 2023 r., Wałęsa p. Polsce, skarga nr 50849/21).

Wyłączając w tej sprawie sędziów od rozpoznania sprawy kasacyjnej Sąd

II KK 179/25

6

Najwyższy miał w polu widzenia również to, że na skutek skarg do ETPCz z

powodu wydawania orzeczeń przez Sąd Najwyższy z udziałem wadliwie

powołanych sędziów, w ramach zawartych ugód lub decyzji akceptujących tzw.

jednostronne deklaracje rządu, ETPCz zobowiązuje rząd do wypłacania skarżącym

kwot zadośćuczynień sięgających zazwyczaj do 10.000 euro (por. m.in. decyzje

ETPCz: z dnia 5 grudnia 2024 r.: Cupał i inni p. Polsce, skarga nr 30049/22;

Zieliński p. Polsce, skarga nr 3423/22; Łabudek p. Polsce, skarga nr 43727/21; z

dnia 7 maja 2025 r. w sprawach Renata Półtorak-Libura i Tadeusz Libura p. Polsce

(razem z trójką innych skarżących), skarga nr 43211/21; z dnia 7 maja 2025 r. w

połączonych sprawach Burchard i Szymczak p. Polsce, skargi nr 1470/22 oraz

20920/22; z dnia 19 czerwca 2025 r., Piotr Reczkowicz p. Polsce, skarga nr

33082/22).

Mając na uwadze powyższe, należało orzec jak w części dyspozytywnej

postanowienia.

[J.J.]

[r.g.]