Sąd Najwyższy oddalił kasację obrońcy skazanego za oszustwo na osobie starszej

Sąd Rejonowy Lublin-Zachód w Lublinie wyrokiem z 20 czerwca 2025 r. sygn. akt

IX K 187/25 uznał oskarżonego M.W. za winnego przestępstwa z art. 286 § 1 k.k.,

za które na mocy art. 286 § 1 k.k. skazał go na karę 5 (pięciu) lat pozbawienia

wolności, zaś na mocy art. 46 § 1 k.k. nałożył na oskarżonego obowiązek

naprawienia szkody poprzez zapłatę na rzecz M.Ż. kwoty 76 000 (siedemdziesiąt

sześć tysięcy) złotych.

II KK 217/26

2

Sąd Okręgowy w Lublinie wyrokiem z 21 października 2025 r. sygn. akt XI

Ka 869/25 na skutek apelacji obrońcy zmienił zaskarżony wyrok, w ten sposób, że

(pkt I wyroku): zmienił opis czynu przypisanego oskarżonemu na zgodny z opisem

przedstawionym w akcie oskarżenia (ppkt 1); orzeczoną karę pozbawienia wolności

obniżył do lat 3 (ppkt 2). W pozostałej części zaskarżony wyrok utrzymał w mocy

(pkt II wyroku).

Kasację od wyroku Sądu Okręgowego wywiódł obrońca skazanego,

który zarzucił zaskarżonemu orzeczeniu rażące naruszenie prawa procesowego,

mogące mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia:

1. art. 433 § 2 k.p.k. i art. 457 § 3 k.p.k. przez niewystarczające i pobieżne

rozważanie zarzutów sformułowanych w apelacji obrońcy M.W.

i w konsekwencji brak wskazania lub niedostateczne wskazanie powodów,

dla których została ona uznana za niezasadną w części, a także

bezpodstawne zaakceptowanie wadliwej oceny dowodów przeprowadzonej

przez sąd I instancji, a mianowicie:

2. błędne rozważanie zarzutu z pkt. 1 apelacji dotyczącego poczynienia przez

Sąd 1 instancji błędnej oceny wyjaśnień M.W. w zakresie jego świadomości

dotyczącej przyjazdu do pokrzywdzonej w dniu 11 listopada

2024 r. w celu odebrania pieniędzy oraz zorientowania się, że paczka, jaką

miał odebrać od M. Ż., jest paczką z pieniędzmi dopiero w czasie,

gdy był on już w mieszkaniu pokrzywdzonej;

3. niedostateczne rozważenie zarzutu zawartego w pkt. 3 apelacji tj. w zakresie

rażącej niewspółmierności kary orzeczonej wobec skazanego przez sąd

I instancji, podczas gdy okoliczności podniesione w treści apelacji w zakresie

okoliczności popełnienia przestępstwa, właściwości i warunków osobistych

M.W., świadomości swojego zawinienia oraz jego krytycznego stosunku do

popełnionego przestępstwa.

Podnosząc powyższy zarzut, obrońca wniosła o uchylenie zaskarżonego

wyroku w całości i poprzedzającego go wyroku Sądu Rejonowego Lublin-Zachód

II KK 217/26

3

w Lublinie w całości i przekazanie sprawy właściwemu sądowi rejonowemu do

ponownego rozpoznania; ewentualnie o uchylenie wyroku Sądu Okręgowego

w Lublinie w całości i przekazanie sprawy temu sądowi do ponownego jej

rozpoznania.

W odpowiedzi prokurator wniósł o oddalenie kasacji obrońcy skazanego jako

oczywiście bezzasadnej.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Podniesione w kasacji obrońcy zarzuty okazały się oczywiście bezzasadne,

co skutkowało jej rozpoznaniem i oddaleniem przez Sąd Najwyższy w trybie

wskazanym w przepisie art. 535 § 3 k.p.k.

Oczywista bezzasadność kasacji ma bowiem miejsce, gdy już pobieżna

analiza podniesionych w niej zarzutów wskazuje, że są one nietrafne i nie mogą

doprowadzić do oczekiwanego przez skarżącego rezultatu w postaci wzruszenia

zaskarżonego orzeczenia [postanowienie Sądu Najwyższego (dalej SN) z 1 lipca

2021 r. sygn. akt II KK 184/21], a także, gdy skarżący kwestionuje jedynie ustalenia

faktyczne, jednak nie pod zarzutem błędu w ich ustaleniu, a pod pozornym

zarzutem rażącego naruszenia prawa procesowego (bądź materialnego),

sprowadzającym się do polemiki z zebranym i prawidłowo ocenionym sąd

materiałem dowodowym, a w sprawie nie wystąpiły uchybienia wymienione w art.

439 k.p.k.

Z uwagi na konstrukcję i treść sformułowanych przez skarżącą kasacyjnie

zarzutów, Sąd Najwyższy przypomina, iż nie jest wystarczające samo stwierdzenie,

że sąd odwoławczy określonego zarzutu nie rozpoznał, naruszając art. 433 § 2

k.p.k. lub nie rozważył go należycie, czym dopuścił się obrazy art. 457 § 3 k.p.k.

Konieczne jest natomiast wykazanie, iż przy dokonywaniu kontroli odwoławczej

uchybienie w rzeczywistości zaistniało, a przy tym także opisanie, na czym ono

polegało oraz wskazanie, dlaczego stanowi tak rażące naruszenie, że można w

swych skutkach przyrównywać je do uchybienia wagi bezwzględnej podstawy

odwoławczej.

II KK 217/26

4

Jedynie literalne przywołanie w formułowanych zarzutach norm art. 433 § 2 k.p.k.,

(i art. 457 § 3 k.p.k.) sugerujące, iż kasacja dotyczy błędów popełnionych przez sąd

odwoławczy, podczas gdy w istocie kwestionowane jest rozstrzygnięcie zawarte

w orzeczeniu sądu I instancji nie może zostać potraktowane jako skutecznie

podniesiony zarzut kasacyjny. Wyjątkiem jest sytuacja, gdy w toku postępowania

odwoławczego doszło do tzw. efektu przeniesienia, czyli zaabsorbowania

do orzeczenia sądu ad quem uchybień popełnionych przez sąd pierwszej instancji,

w wyniku nierozpoznania lub nienależytego rozpoznania środka odwoławczego.

W kasacji winny wówczas zostać podniesione i opatrzone pogłębioną argumentacją

zarzuty wskazujące na wadliwe procedowanie tego sądu, w następstwie czego

doszło do przeniknięcia uchybienia, którego dopuścił się sąd a quo do orzeczenia

sądu drugiej instancji (postanowienie SN z 18 lipca 2024 r. sygn. akt V KK 119/24)

Analizując podniesione w kasacji zarzuty i wspierającą je argumentację

w kontekście przebiegu postępowania karnego w niniejszej sprawie oraz treści

uzasadnienia wyroku nie sposób uznać, iż sąd II instancji, dokonując kontroli

zaskarżonego apelacją obrońcy orzeczenia, dopuścił się naruszeń art. 433 § 2

k.p.k. Autorka kasacji, choć powierzchownie formułuje zarzuty w stosunku do

orzeczenia sądu II instancji, w istocie powiela te uprzednio podniesione w

zwyczajnym środku odwoławczym, które zostały szeroko i rzetelnie rozważone w

toku postępowania odwoławczego, doprowadzając ów Sąd do zaaprobowania

sposobu procedowania w tym oceny poszczególnych dowodów, a ostatecznie także

ustaleń faktycznych i prawnokarnej oceny zachowania oskarżonego, dokonanej

przez sąd a quo, pomimo częściowej zmiany opisu z uwagi na zaistnienie błędu

redakcyjnego, stanowiącego naruszenie art. 413 § 2 pkt 1 k.p.k. (s. 4 formularza

uzasadnienia wyroku).

Wbrew twierdzeniom skarżącej rozważenie zarzutu dotyczącego oceny

wyjaśnień M.W. w zakresie świadomości udziału w inkryminowanym procederze

zostało przeprowadzone w sposób czyniący zadość standardom prowadzenia

kontroli odwoławczej. Sąd odwoławczy odniósł się do twierdzeń zawartych w

apelacji, w kontekście oceny przeprowadzonej przez sąd I instancji

i ocenił ją jako prawidłową, wskazując przy tym, na obdarzone walorem

II KK 217/26

5

wiarygodności depozycje pokrzywdzonej, która konsekwentnie zeznawała, iż kiedy

oskarżony był już w mieszkaniu, przełączyła rozmowę na tryb głośnomówiący i

słyszała, jak był on instruowany w zakresie czynności, które ma podjąć, w tym

pytanie, czy oskarżony jest już w posiadaniu pieniędzy. Sąd II instancji zaznaczył

także, iż ocena zeznań pokrzywdzonej nie budzi żadnych zastrzeżeń (s. 4

formularza uzasadnienia). Tak przeprowadzona kontrola, w świetle przebiegu

postępowania sądowego i zarzutów podniesionych przez skarżącego, nie narusza

art. 433 § 2 k.p.k. i art. 457 § 3 k.p.k.

Brak jest również podstaw do skutecznego zakwestionowania procedowania

sądu odwoławczego w zakresie rozpoznania zarzutu rażącej niewspółmierności

kary. Przedstawione w uzasadnieniu wyroku rozważania sądu II instancji są

wyrazem rzetelnego rozpoznania twierdzeń i wniosków skarżącego. Sąd ad quem

wskazał

za sądem a quo, iż przypisane skazanemu przestępstwo stanowi typ oszustwa,

tj. wymierzone przeciwko osobom starszym i pozbawiające je często dorobku życia,

stanowi plagę i zasługuje na eliminację poprzez orzekanie surowych kar. Pomimo

takiego zapatrywania, sąd odwoławczy uznał, iż orzeczona wobec oskarżonego

kara była rażąco surowa, to powołując się na szereg okoliczności procesowych i

postawę skazanego wobec pokrzywdzonej, wymierzył mu karę niższą.

Uzasadniając swoje stanowisko, sąd ad quem wskazał, iż jego ocenie, obniżona do

3 lat kara pozbawienia wolności odpowiada stopniowi społecznej szkodliwości

czynu, uwzględnia okoliczności łagodzące i spełnia swój cel w odbiorze

społecznym, zaś kara proponowana przez obronę byłaby pobłażliwa, co z uwagi na

charakter przestępstwa byłoby nieuzasadnione (s. 4 formularza uzasadnienia).

Podniesione przez skarżącą w kasacji zarzuty naruszenia wskazanych

przepisów postępowania w ramach prowadzonej przez sąd II instancji kontroli

odwoławczej, choć odwołują się do zaistnienia tzw. błędu przeniesienia, to w istocie

go nie wykazują, co więcej zmierzają do zakwestionowania przyjętych w sprawie

ustaleń faktycznych i podważenia wysokości orzeczonej kary, co do zasady jest

wyłączone spod kognicji kasacyjnej. W świetle przywołanych poglądów dot.

realizacji obowiązków związanych z kontrolą instancyjną oraz przebiegu

II KK 217/26

6

postępowania odwoławczego i uzasadnienia sporządzonego przez sąd ad quem

nie sposób uznać, iż którykolwiek z zarzutów skarżącej kasacyjnie mógłby zostać

uznany za zasadny.

Dopełnieniem powyższych rozważań jest utrwalony w orzecznictwie

Sądu Najwyższego pogląd, dotyczący wykonania obowiązku z art. 457 § 3 k.p.k.

w odniesieniu do zarzutów i wniosków apelacji (art. 433 § 2 k.p.k.). Z jednej strony

sposób realizacji tegoż obowiązku jest pochodną jakości i kompletności wywodu

zawartego w uzasadnieniu wyroku sądu I instancji, z drugiej zaś treści zarzutów

apelacji oraz argumentacji, która ma wspierać te zarzuty. Jeżeli bowiem sąd I

instancji w swoim uzasadnieniu dokonał wszechstronnej i kompleksowej oceny

wszystkich istotnych okoliczności, tak w zakresie ustaleń faktycznych, będących

konsekwencją szczegółowo wykazanej oceny materiału dowodowego, jak i w

sposób pełny przedstawił argumentację prawną, to oparcie zarzutów apelacji na

tych elementach, które były już wszechstronnie i kompleksowo rozważone przez

sąd pierwszej instancji, uprawnia sąd odwoławczy do ograniczenia swojego

uzasadnienia w znacznym zakresie oraz odesłania do argumentacji przedstawionej

przez sąd I instancji, a która dotyczyła kwestii stanowiącej podstawę zarzutu

apelacji (postanowienie SN z 11 października 2022 r. sygn. akt V KK 332/22).

Zestawiając więc uzasadnienia sporządzone przez sądy obu instancji -

traktowanych w zaistniałej sytuacji procesowej jako integralną całość - z zarzutami

odwoławczymi w niniejszej sprawie, Sąd Najwyższy nie dopatrzył się braku

rzetelności w przeprowadzonej kontroli apelacyjnej. Uzasadnienie wyroku sądu

odwoławczego w pełni zaś odpowiada wymogom określonym w art. 457 § 3 k.p.k.

Konkludując, przypomnieć także należy, iż do niniejszego postępowania

nie znajdują odpowiedniego zastosowania przepisy o podstawach odwoławczych,

wskazanych w art. 438 pkt 1 - 4 k.p.k. Podstawy kasacyjne zostały ukształtowane

w sposób autonomiczny i o wiele bardziej rygorystyczny. Postępowanie kasacyjne

obejmuje bowiem orzeczenie prawomocne, z reguły już podlegające wykonaniu

(art. 9 § 1 i 2 k.k.w.). Postępowanie kasacyjne nie jest miejscem do podejmowania

polemiki z poczynionymi w sprawie ustaleniami i prezentowania odmiennego

oglądu na materiał dowodowy. Kognicja sądu kasacyjnego nie obejmuje ustaleń

II KK 217/26

7

faktycznych. Na tym etapie postępowania karnego orzeczenie mogą wzruszyć

wyłącznie takie wady prawne, które pozostają w sprzeczności z ideą rzetelnego i

sprawiedliwego procesu. Do takowych wad ustawodawca zaliczył bezwzględne

przyczyny odwoławcze lub inne naruszenia prawa o zbliżonej do nich wadze, co

zostało uregulowane w art. 523 § 1 k.p.k. (postanowienie SN z 11 stycznia 2021 r.

sygn. akt II KK 151/20), a które to natomiast w niniejszej sprawie nie zaistniały.

Mając na uwadze powyższe rozważania, orzeczono o oddaleniu kasacji jako

oczywiście bezzasadnej, rozstrzygając o kosztach w myśl art. 637a k.p.k. w zw. z

art. 636 § 1 k.p.k.

[WB]

[a.ł]