Kara 2 miesięcy więzienia za czyn z art. 216 k.k. uchylona, bo kodeks przewiduje tylko grzywnę

Wyrokiem Sądu Rejonowego w Węgrowie z dnia 30 maja 2025 r., II K 72/25,

G. L. została uznana za winną czynu z art. 190a § 1 k.k., za który wymierzono jej

karę 7 miesięcy pozbawienia wolności oraz orzeczono środki karne, jak również

czynu z art. 216 § 1 k.k., za który wymierzono jej karę 2 miesięcy pozbawienia

wolności, a jako karę łączną 8 miesięcy pozbawienia wolności, której wykonanie

warunkowo zawieszono na okres próby lat 3.

Po przeprowadzaniu postępowania odwoławczego, zainicjowanego apelacją

obrońcy oskarżonej, Sąd Okręgowy w Siedlcach wyrokiem z dnia 9 października

2025 r., II Ka 556/25, utrzymał zaskarżony wyrok w mocy.

Kasację od tego wyroku, w trybie art. 521 § 1 k.p.k., wniósł Rzecznik Praw

Obywatelskich, na korzyść skazanej, zaskarżając ten wyrok w zakresie, w jakim

utrzymano w mocy wyrok Sądu a quo, w części rozstrzygającej o karze, w której Sąd

meriti za czyn kwalifikowany z art. 216 § 1 k.k. skazał G. L. na karę 2 miesięcy

pozbawienia wolności. Skarżący zarzucił temu wyrokowi „rażące i mające istotny

wpływ na jego treść naruszenie prawa procesowego, tj. art. 433 § 1 k.p.k. w zw. z art.

440 k.p.k., polegające na zaniechaniu przez Sąd ad quem dokonania – niezależnie

od granic zaskarżenia i podniesionych w apelacji obrończej zarzutów –

wszechstronnej kontroli odwoławczej, wskutek czego doszło do utrzymania w mocy

rażąco niesprawiedliwego wyroku Sądu a quo, zapadłego z rażącym naruszeniem

prawa karnego materialnego, tj. art. 216 § 1 k.k., polegającym na orzeczeniu wobec

G. L. , za czyn kwalifikowany ze wskazanego przepisu, kary pozbawienia wolności,

w sytuacji, gdy katalog kar przewidziany w art. 216 § 1 k.k. dopuszcza orzeczenie

wyłącznie kary grzywny i ograniczenia wolności”. Skarżący wniósł o uchylenie

wyroku Sądu Okręgowego w Siedlcach w zaskarżonej części, jak również

poprzedzającego go wyroku Sądu Rejonowego w Węgrowie, w części, w której Sąd

meriti za czyn kwalifikowany z art. 216 § 1 k.k. skazał G. L. na karę 2 miesięcy

pozbawienia wolności oraz przekazanie sprawy w tak określonym zakresie do

ponownego rozpoznania w postępowaniu pierwszoinstancyjnym Sądowi

Rejonowemu w Węgrowie.

II KK 243/26

3

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Kasacja okazała się oczywiście zasadna, co umożliwiło jej uwzględnienie na

posiedzeniu w trybie art. 535 § 5 k.p.k.

Sąd odwoławczy dopuścił się rażącego naruszenia prawa procesowego

opisanego w zarzucie kasacji. Dokonując kontroli odwoławczej wyroku Sądu I

instancji Sąd ten doprowadził do utrzymania w mocy orzeczenia rażąco

niesprawiedliwego, bowiem orzekającego za jeden z czynów karę nieprzewidzianą

ustawowym zagrożeniem przepisu prawa karnego materialnego, tj. art. 216 § 1 k.k.

Konkretnie, doszło do utrzymania w mocy skazania za czyn z art. 216 § 1 k.k. na

karę pozbawienia wolności (w wymiarze dwóch miesięcy), gdy Kodeks karny w tym

przepisie dopuszcza wyłącznie skazanie na karę grzywny lub ograniczenia wolności.

Wymierzenie kary nieprzewidzianej w sankcji przepisu ustawy karnej stanowi

rażące naruszenie prawa mające istotny wpływ na treść wyroku (por. wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 30 lipca 2014 r., IV KK 206/14). Tym samym także utrzymanie

w mocy tak orzeczonej kary stanowi tego typu uchybienie. Na skutek braku rzetelnej

kontroli odwoławczej i orzekania poza granicami zaskarżenia i podniesionych

zarzutów (art. 440 k.p.k.) doszło do sytuacji, w której skazana ponosi

odpowiedzialność zbyt surową za jeden z przypisanych jej czynów. Z racji swego

wyjątkowego charakteru, art. 440 k.p.k. znajduje zastosowanie w sytuacji, gdy

zaskarżone orzeczenie lub zawarte w nim rozstrzygnięcie dotknięte jest

uchybieniami mieszczącymi się w każdej z tzw. względnych przyczyn odwoławczych,

o ile ich waga i charakter jest taki, że czyni to orzeczenie niesprawiedliwym w stopniu

rażącym. Rażąca niesprawiedliwość orzeczenia sądu odwoławczego ma miejsce

wtedy, gdy sąd ten pominął lub nie zauważył uchybień popełnionych przez sąd meriti,

niewątpliwych i bezspornych, które w sposób znaczący mogły stanowić o naruszeniu

przez orzeczenie między innymi zasady sprawiedliwej represji (por. postanowienie

Sądu Najwyższego z dnia 10 lipca 2025 r., III KK 194/25).

Wobec powyższego, konieczne jest uchylenie zaskarżonego wyroku w

zakresie, w jakim wyrokiem tym utrzymano w mocy wyrok Sądu I instancji co do

rozstrzygnięcia o karze za czyn kwalifikowany z art. 216 § 1 k.k. Sąd Najwyższy nie

przychylił się do wniosku skarżącego o uchylenie co do orzeczonej kary za czyn z

art. 216 § 1 k.k. obu wyroków wydanych w sprawie i przekazanie sprawy do

II KK 243/26

4

ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Węgrowie. Ponowne

przeprowadzenie postępowania odwoławczego będzie bowiem w pełni

wystarczające do konwalidacji zaistniałego uchybienia. Sąd odwoławczy będzie

władny zmienić wyrok na korzyść oskarżonej i dostosować rozstrzygnięcie o karze

do wymogów prawa karnego materialnego (o ile nie stwierdzi konieczności

uniewinnienia jej od popełnienia zarzucanego czynu, do czego zawsze jest

uprawniony – por. art. 442 § 1 k.p.k.).

Uchylenie zaskarżonego wyroku w zakresie rozstrzygnięcia utrzymującego w

mocy rozstrzygnięcie o karze jednostkowej oznacza równocześnie uchylenie

zaskarżonego wyroku co do utrzymania w mocy kary łącznej. Jak wskazuje się w

orzecznictwie Sądu Najwyższego, kara łączna zostaje rozwiązana wraz z

uchyleniem orzeczeń co do jednej z kar jednostkowych, w związku z czym zbędne

jest uchylenie wyroku w części dotyczącej tej kary. W przypadku uchylenia jednej z

kar jednostkowych, rozstrzygnięcie o karze łącznej traci moc ex lege, a zatem sąd

kasacyjny nie musi zawierać w wydanym wyroku rozstrzygnięcia o uchyleniu

orzeczenia o karze łącznej (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 11 grudnia

2019 r., sygn. akt V KK 617/19; zob. także postanowienie Sądu Najwyższego z dnia

11 maja 2017 r., sygn. akt II KK 127/17; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23 lutego

2011 r., sygn. akt III KO 78/11).

Jednocześnie rozstrzygnięcie zapadłe w niniejszej sprawie nie niweczy

zastosowania w stosunku do kary pozostałej w mocy instytucji warunkowego

zawieszenia jej wykonania. Jak trafnie wskazał Sąd Najwyższy w sprawie IV KK

54/14: „Zbędnym formalizmem byłoby wymaganie od sądu orzekającego, aby ten,

konstruując swoje orzeczenie w przypadku skazywania za kilka przestępstw,

najpierw wymierzał kary jednostkowe pozbawienia wolności, następnie warunkowo

zawieszał ich wykonanie i ostatecznie wymierzał karę łączną pozbawienia wolności

oraz warunkowo zawieszał jej wykonanie. Co prawda, taki sposób postępowania

byłby poprawny i z pewnością oddawałby w sposób jasny właściwą intencję sądu,

ale pominięcie w sentencji wyroku rozstrzygnięć o warunkowym zawieszeniu

wykonania kar jednostkowych pozbawienia wolności i rozstrzygnięcie tylko o

warunkowym zawieszeniu wykonania kary łącznej pozbawienia wolności nie może

oznaczać niczego innego, aniżeli to, że również wykonanie kar jednostkowych

II KK 243/26

5

pozbawienia wolności zostało warunkowo zawieszone. W sytuacji zaś, gdy

orzeczenie sądu pierwszej instancji co do rozstrzygnięcia obejmującego jedną z kar

jednostkowych pozbawienia wolności zostanie uchylone, a w takiej sytuacji ulega

rozwiązaniu również kara łączna, to oczywistym jest, że w obrocie pozostaje

wówczas kara jednostkowa pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej

wykonania”. Tym samym kara za czyn z art. 190a § 1 k.k. pozostaje karą z

warunkowym zawieszeniem jej wykonania.

Mając na uwadze powyższe należało orzec jak w sentencji wyroku.

[J.J.]

[a.ł]

Andrzej Stępka Jarosław Matras Małgorzata Wąsek-Wiaderek