Sąd Najwyższy wyłączył trzech sędziów od rozpoznania kasacji w sprawie T.A. i in.

Prokurator Regionalny w Warszawie wniósł do Sądu Najwyższego kasacje od

wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 25 czerwca 2021 r., sygn. akt II AKa

296/20, zmieniającego wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie z 13 czerwca 2019

r. sygn. akt II K 254/25.Nadzwyczajny środek zaskarżenia następnie cofnięto.

Kasację wniósł również pełnomocnik oskarżycieli subsydiarnych. We

wniesionej kasacji pełnomocnik wskazuje na szereg zarzutów związanych z

naruszeniem art. 439 § 1 pkt. 2 k.p.k. oraz art. 41 § 1 k.p.k.

Ostatecznie, zarządzeniem z 28 listopada 2025 r., do rozpoznania kasacji

wyznaczono SSN J.M., SSN J.B. i SSN J.G. Pełnomocnik oskarżycieli

subsydiarnych pismami z 30 stycznia i 10 lutego 2026 r. wniósł o wyłączenie SSN

J.M., SSN J.B. i SSN J.G. od rozpoznania sprawy o sygn. akt II KK 254/25.

Pełnomocnik w treści ww. pism podniósł, że w sprawie zachodzą

okoliczności tego rodzaju, że mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do

II KK 254/25

2

bezstronności wyznaczonych sędziów. Pełnomocnik zwrócił uwagę na to, że

przedmiotowa sprawa trafiła do Sądu Najwyższego po raz drugi. Jak wynika z

uzasadnienia wyroku w sprawie o sygn. akt II KK 74/22 (w której rozpoznaniu brał

udział m.in. SSN J.M.), podstawą uchylenia wyroku i przekazania sprawy do

ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym było przyjęcie przez Sąd

Najwyższy, iż w spawie wystąpiła bezwzględna przyczyna odwoławcza z art. 439 §

1 pkt 2 k.pk. - z uwagi na orzekanie przez sąd z udziałem sędziego powołanego na

wniosek Krajowej Rady Sądownictwa, której skład został ukształtowany na mocy

ustawy z 8 grudnia 2017 r., o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz

niektórych innych ustaw.

Pełnomocnik oskarżycieli subsydiarnych, zwrócił również uwagę, że SSN

J.M., SSN J.B. i SSN J.G. publicznie wyrażali opinię co do statusu sędziów, którzy

uzyskali nominację, ukształtowaną w trybie przewidzianym ustawą z 8 grudnia 2017

r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw

poprzez podpisywanie oświadczeń, stanowisk i apeli. Nadto zwrócił uwagę, że

główny zarzut wywiedzionej przez niego kasacji dotyczy standardu bezstronności w

kontekście udziału sędziów powołanych w określonym trybie. W uzasadnieniu

wniosku, jego autor podniósł mi.in., że Sąd Najwyższy ma rozstrzygnąć

zagadnienie, które ma charakter fundamentalny i w istocie dotyczy oceny

bezstronności sędziów jako kategorii (w określonej grupie przypadków) oraz

dopuszczalności automatycznego lub apriorycznego formułowania wniosków co do

ich bezstronności, bez analizy okoliczności indywidualnych. Zdaniem autora

wniosku, sędziowie wyznaczeni do rozpoznania kasacji posiadają znane i

publicznie prezentowane stanowisko dotyczące kwestii statusu sędziów

powołanych w określonym trybie oraz standardów ich bezstronności i

niezależności. Z uwagi na charakter zarzutów kasacyjnych istnieje zatem

obiektywne ryzyko, że sędziowie ci mogą nie zachować pełnej otwartości na

argumentację stron, a przynajmniej powstaje uzasadniona wątpliwość co do ich

bezstronności. Jak podniósł autor wniosku, w stosunku do sędziego SN J.M.

zachodzi dodatkowa okoliczność uzasadniająca wyłączenie ww. sędziego w trybie

art. 41 § 1 k.p.k. polegająca na powołaniu przez premiera na wniosek Ministra

II KK 254/25

3

Sprawiedliwości – A.B. do Komisji Kodyfikacyjnej podlegającej Prezesowi Rady

Ministrów

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Wniosek o wyłączenie SSN J.M., SSN J.B. i SSN J.G. od rozpoznania

sprawy o sygn. akt II KK 254/25 okazał się zasadny.

Na podstawie art. 41 k.p.k., niezależnie od przyczyn określonych w art. 40

k.p.k. sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje

okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do

bezstronności sędziego w danej sprawie. Instytucja wyłączenia sędziego

unormowana w art. 41 § 1 k.p.k. umożliwia rozpatrywanie sytuacji wykraczających

poza taksatywnie określone w art. 40 k.p.k. zdarzenia powodujące wyłączenie

sędziego od rozpoznania sprawy z mocy prawa. Przepis ten ma charakter

gwarancyjny, zabezpieczający przebieg rzetelnego procesu. W orzecznictwie Sądu

Najwyższego trafnie zwraca się uwagę, że zobiektywizowaniu oceny bezstronności

sędziego w danej sprawie pomaga odwołanie się do przeciętnego, rozsądnie

myślącego, zewnętrznego obserwatora procesu (tak: wyrok SN z 25 lutego 2009 r.,

sygn. II KK 249/08). W świetle doktryny i orzecznictwa pojęcie bezstronności należy

rozumieć jako obiektywną bezstronność sędziego, w tym zarówno subiektywne

poczucie sędziego co do własnej bezstronności, jak i jego bezstronność w odbiorze

zewnętrznym opartą na zobiektywizowanych przesłankach i analizowaną przez

odwołanie się do oceny sytuacji dokonanej przez przeciętnego, rozsądnie

rozumującego obserwatora procesu (por. wyroki TK: z 27.01.1999 r., K 1/98, OTK-

A 1999/1, poz. 3, oraz z 20.07.2004 r., SK 19/02, OTK-A 2004/7, poz. 67; uchwała

SN z 26.04.2007 r„ I KZP 9/07, OSNKW 2007/5, poz. 39; wyroki SN: z 8.01.2009 r.,

III KK 257/08, LEX nr 532400, oraz z 18.03.2009 r., IV KK 380/08, LEX nr 491543).

Z kolei Europejski Trybunał Praw Człowieka w wyroku z 10 października

2000 r. (Daktaras przeciwko Litwie, skarga nr 42095/98) stwierdził, że istnieją dwa

aspekty wymogu bezstronności z art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka

i podstawowych wolności. Po pierwsze, sąd musi być bezstronny w sposób

subiektywny, czyli żaden z jego członków nie powinien być stronniczy bądź

uprzedzony. Osobista bezstronność członka składu orzekającego jest

II KK 254/25

4

dorozumiana, chyba że istnieją dowody przeciwne. Po drugie, sąd musi być

bezstronny z obiektywnego punktu widzenia, czyli musi oferować wystarczające

gwarancje wykluczające jakąkolwiek uprawnioną wątpliwość w tej mierze. W

przypadku kryterium obiektywnego musi zostać rozważone, czy istnieją

podlegające ustaleniu fakty, które mogą wzbudzić wątpliwość co do bezstronności

sędziego. W tej mierze nawet odbiór w oczach opinii publicznej może mieć pewne

znaczenie. W grę tutaj wchodzi zaufanie, które sądy w demokratycznym

społeczeństwie muszą wzbudzać w opinii publicznej i stronach postępowania.

Podobne stanowisko zajął Europejski Trybunał Praw Człowieka w wyroku z

10 kwietnia 2003 r. (Sigurdsson przeciwko Islandii, skarga nr 39731/98),

konkludując: "(...) W związku z tym każdy sędzia, w stosunku, do którego istnieje

uprawniony powód, by obawiać się braku bezstronności z jego strony, musi zostać

wyłączony. (...)".

Przenosząc powyższe rozważania na grunt przedmiotowej sprawy, uznać

należało, że mamy do czynienia z sytuacją, w której może powstać uzasadniona

wątpliwość co do bezstronności sędziów wyznaczonych do rozpoznania sprawy. W

pierwszej kolejności wskazać należy, iż SSN J.M. brał udział w uprzednim

rozpoznaniu kasacji w sprawie o sygn. akt II KK 74/22. Rozpoznanie kasacji w

sprawie o sygn. akt II KK 74/22 skutkowało uchyleniem zaskarżonego wyroku

wobec T.A., M.B. i M.K. i przekazaniem sprawy do Sądu Apelacyjnego w

Warszawie do ponownego rozpoznania. W rozpoznaniu sprawy brała udział SSN

M.W., która po wyznaczeniu jej do rozpoznania sprawy o sygn. II KK 254/25,

złożyła oświadczenie w trybie art. 41 § 1 k.p.k. i 42 § 1 k.p.k., a postanowieniem SN

z 18 lipca 2025 r. od rozpoznania kasacji w sprawie o sygn. akt II KK 254/25

została wyłączona. W uzasadnieniu wyroku w sprawie o sygn. akt II KK 74/22, sąd

wyraził swoje stanowisko co do możliwości wystąpienia uchybienia z art. 439 § 1

pkt 2 k.p.k. z uwagi na orzekanie przez sąd z udziałem sędziego powołanego na

wniosek Krajowej Rady Sądownictwa, której skład został ukształtowany w trybie

przewidzianym ustawą z 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie

Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw. W złożonej kasacji pełnomocnik

oskarżycieli subsydiarnych wywiódł szereg zarzutów związanych z błędną jego

zdaniem kontrolą instancyjną zapadłego rozstrzygnięcia, w kontekście stwierdzenia

II KK 254/25

5

wystąpienia w sprawie bezwzględnej przyczyny odwoławczej z art. 439 § 1 pkt 2

k.p.k. z uwagi na orzekanie przez sąd z udziałem sędziego powołanego na wniosek

Krajowej Rady Sądownictwa, której skład został ukształtowany w trybie

przewidzianym ustawą z 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie

Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw

Nie ulega wątpliwości, że okoliczności te mogą powodować u postronnego,

obiektywnego obserwatora wątpliwości co do bezstronności ww. sędziego SN J.M.

Należy również wskazać, że takie wątpliwości może budzić również fakt, że

SSN J.M., SSN J.B. i SSN J.G. publicznie wyrażali opinię co do statusu sędziów,

którzy zostali powołani z udziałem Krajowej Rady Sądownictwa, której skład został

ukształtowany na mocy ustawy z 8 grudnia 2017 r., o zmianie ustawy o Krajowej

Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw, poprzez podpisywanie

oświadczeń, stanowisk i apeli.

Zgodzić należy się z autorem wniosku, gdy wskazuje, że w realiach

niniejszej sprawy nawet sam pozór braku bezstronności ma istotne znaczenie,

ponieważ przedmiotem rozpoznania jest zarzut odnoszący się bezpośrednio do

standardów bezstronności i sposobu ich stosowania w praktyce. Sędziowie objęci

wnioskiem o wyłączenie, 17 października 2022 r. złożyli oświadczenie o odmowie

orzekania z osobami powołanymi na stanowiska sędziowskie w Sądzie

Najwyższym w procedurze, w której kandydaci na te stanowiska byli

rekomendowani przez Krajową Radę Sądownictwa ukształtowaną w trybie

przewidzianym ustawą z 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie

Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r. poz. 3). Zdaniem

sygnatariuszy oświadczenia udział tak powołanego sędziego w składzie Sądu

Najwyższego prowadzi w każdym przypadku do nienależytej obsady sądu w

rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. W tej sytuacji nie sposób przyjąć, by przeciętny

obserwator nie miał wrażenia o istnieniu uzasadnionej wątpliwości dotyczącej

bezstronności sędziów wyznaczonych do rozpoznania sprawy. Wymienieni

sędziowie bowiem już dawno i publicznie wyrazili stanowisko co do przedmiotu, jaki

ma podlegać ocenie w toku postępowania kasacyjnego tj. spełniania standardów

niezawisłości i bezstronności przez sędziów powołanych na wniosek Krajowej Rady

Sądownictwa ukształtowanej w składzie i trybie przewidzianym ustawą z 8 grudnia

II KK 254/25

6

2017 r. Trudno również przyjąć, że pozostaje obiektywnie bezstronna osoba, która

podpisuje apele o niewyznaczanie składów z udziałem innych sędziów z uwagi na

podstawę prawną ich wyboru jako kandydatów do pełnienia urzędu sędziego, w

sytuacji, gdy przedmiotem rozpoznania ma być nadzwyczajny środek zaskarżenia

oparty na zarzucie dotyczącym właśnie podstawy prawnej wyboru sędziów

biorących udział w wydaniu zaskarżonego wyroku.

Ponad wszystkie ww. okoliczności, które w ocenie Sądu Najwyższego są

wystarczające do uznania wniosku za zasadny, w stosunku do SSN J.M.,

uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności, w tej sprawie może budzić fakt, iż

ww. sędzia jest członkiem Komisji Kodyfikacyjnej Ustroju Sądownictwa i

Prokuratury, Przewodniczącym Zespołu ds. opracowania reformy Sądu

Najwyższego. Komisja jest organem doradczym i opiniodawczym działającym przy

Ministrze Sprawiedliwości, której członków powołał obecny Prezes Rady Ministrów,

będący równocześnie uprawnionym do każdorazowej zmiany w składzie osobowej

Komisji, co może budzić w odbiorze społecznym przekonanie o istnieniu zależności

sędziego od władzy wykonawczej.

Ta okoliczność jest istotna, mając na uwadze, że przedmiotem postępowania

jest odpowiedzialność urzędników państwowych za niedopełnienie obowiązków

przy organizacji lotu Prezydenta RP L.K. i 95 innych osób w dniu 10 kwietnia 2010

r. do Smoleńska na terenie Federacji Rosyjskiej, w związku z obchodami 70.

Rocznicy Zbrodni Katyńskiej. Osoby, których dotyczy to postępowanie kasacyjne,

pełniły istotne funkcje państwowe, tj. T.A. był Szefem Kancelarii Prezesa Rady

Ministrów, M.B. była Zastępcą Dyrektora Biura Dyrektora Generalnego Kancelarii

Prezesa Rady Ministrów, M.K. był pracownikiem Wydziału Recepcyjno-

Protokolarnego - radcą szefa Kancelarii Prezesa Rady, w czasach, gdy prezesem

Rady Ministrów był również D.T.

Wobec ww. okoliczności, uwzględniając konieczność zapewnienia stronom

pełnej gwarancji rzetelnego procesu, także dla ochrony powagi i autorytetu Sądu

Najwyższego, zasadnym jest wyłączenie sędziów SSN J.M., SSN J.B. i SSN J.G. -

wyznaczonych do rozpoznania kasacji, aby wyeliminować ryzyko podważania

bezstronności składu orzekającego i stabilności przyszłego rozstrzygnięcia.

II KK 254/25

7

[WB]

[a.ł]