Sąd Najwyższy uchylił wyrok i uniewinnił obwinionego za brak maseczki w 2020 r.

P.S. został obwiniony o to, że w dniu 16 maja 2020 r. w godzinach 11:05-12:10

w L. przy ul. […] przebywając w miejscu ogólnodostępnym przed Komisariatem […]

Policji w L. oraz na terenie komisariatu nie zastosował się do obowiązku zakrywania

ust i nosa w czasie obowiązywania na terenie Rzeczypospolitej Polskiej stanu

epidemii ogłoszonego w związku z zakażeniami wirusem SARS-CoV-2, tj. o

wykroczenie z art. 54 k.w. w związku z § 18 ust. 1 pkt 2 lit. a i c Rozporządzenia Rady

Ministrów z dnia 2 maja 2020 roku, w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń,

nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii.

Wyrokiem z dnia 29 października 2020 r., sygn. akt IV W 397/20, Sąd

Rejonowy Lublin-Zachód w Lublinie uznał P.S. za winnego popełnienia czynu

zarzucanego mu wnioskiem o ukaranie, stanowiącego wykroczenie z art. 54 k.w. w

związku z § 18 ust. 1 pkt 2 lit. a i b Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 maja

2020 roku, w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w

związku z wystąpieniem stanu epidemii (Dz. U. z 2020 r., poz. 878) i za ten czyn, na

mocy art. 54 k.w., wymierzył obwinionemu karę 200 złotych grzywny. Wyrok ten nie

został zaskarżony przez nikogo z uprawnionych i uprawomocnił się w dniu 6 listopada

2020 r.

Kasację od powyższego orzeczenia na korzyść obwinionego wniósł Rzecznik

Praw Obywatelskich zarzucając rażące i mające istotny wpływ na jego treść

naruszenie przepisów prawa materialnego, to jest art. 54 k.w. w zw. z § 17 ust. 1 pkt

2 lit. a i b Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 maja 2020 r. w sprawie

ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z

wystąpieniem stanu epidemii (Dz. U. z 2020 r., poz. 878), poprzez jego niewłaściwe

zastosowanie w sytuacji, gdy czyn przypisany P.S. nie wyczerpywał znamion tego

wykroczenia. Podnosząc powyższy zarzut Rzecznik Praw Obywatelskich wniósł o

uchylenie zaskarżonego wyroku i uniewinnienie P.S. od popełnienia przypisanego

mu wykroczenia.

Sąd Najwyższy zważył co następuje.

II KK 270/26

3

Kasacja Rzecznika Praw Obywatelskich okazała się oczywiście zasadna, co

umożliwiło jej rozpoznanie na posiedzeniu w trybie art. 535 § 5 k.p.k. w zw. z art. 112

k.p.s.w.

Rację ma skarżący, że czyn przypisany obwinionemu P.S. nie wyczerpuje

znamion wykroczenia z art. 54 k.w., a zatem nie było możliwym ukaranie go na

podstawie tego przepisu i wymierzenie mu kary grzywny.

Dla wyczyszczenia przedpola dalszych merytorycznych rozważań dostrzec

należy, iż wskazaną w zaskarżonym rozstrzygnięciu podstawą odpowiedzialności P.

S. był art. 54 k.w. w zw. z § 18 ust. 1 pkt 2 lit. a i b Rozporządzenia Rady Ministrów

z dnia 16 maja 2020 roku w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów

i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii. Trafnie jednak skonstatował

autor kasacji, iż przywołanie przez sąd rejonowy § 18 Rozporządzenia nastąpiło

błędnie, nie budzi wszak wątpliwości, że ustalenia sądu odnośnie do daty i znamion,

zawartych w opisie czynu, przypisanego obwinionemu czynu jednoznacznie

świadczą, iż podlegały one ocenie sądu w kontekście § 17 ust. 1 pkt 2 lit. a i b

Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 maja 2020 roku w sprawie ustanowienia

określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu

epidemii. Kwestię tę traktować należy w kategoriach sądowej pomyłki, niemającej

istotnego znaczenia dla oceny zarzutu kasacji i zapadłego rozstrzygnięcia.

W sprawie kluczowe jest bowiem rozważenie czy obwinionemu można

przypisać popełnienie wykroczenia z art. 54 k.w. Norma ta stanowi, że kto wykracza

przeciwko wydanym z upoważnienia ustawy przepisom porządkowym o zachowaniu

się w miejscach publicznych, podlega karze grzywny do 500 złotych albo karze

nagany. Powołany wyżej przepis kodeksu wykroczeń ma charakter przepisu

blankietowego zupełnego. Sam w sobie nie zawiera znamion czynu zabronionego,

natomiast penalizuje zachowanie polegające na „wykroczeniu” przeciwko wydanym

z upoważnienia ustawy przepisom porządkowym o zachowaniu się w miejscach

publicznych. Do wypełnienia znamion tego wykroczenia, skutkującego możliwością

przypisania obwinionemu odpowiedzialności karnej niezbędne jest naruszenie

przepisów porządkowych o zachowaniu się w miejscach publicznych, które to

przepisy muszą zostać wydane na podstawie konkretnego, ważnego, zgodnego z

prawem upoważnienia ustawowego i w jego granicach. Chodzi tu tak o normy prawa

miejscowego, jak i powszechnie obowiązujące przepisy rangi podustawowej – tj.

rozporządzenia.

II KK 270/26

4

Nie można pominąć, że zgodnie z art. 92 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej

rozporządzenia są wydawane przez organy wskazane w Konstytucji, na podstawie

szczegółowego upoważnienia zawartego w ustawie i w celu jej wykonania.

Upoważnienie powinno określać organ właściwy do wydania rozporządzenia i zakres

spraw przekazanych do uregulowania oraz wytyczne dotyczące treści aktu, a organ

upoważniony do wydania rozporządzenia nie może przekazać swoich kompetencji

innemu podmiotowi. Treść powołanego wyżej przepisu jednoznacznie wskazuje, że

rozporządzenie nie może być sprzeczne ani z normami Konstytucji, ani z aktem, na

podstawie którego zostało wydane, ani też z innymi przepisami regulującymi materię

będącą przedmiotem rozporządzenia. Uchybienie któremukolwiek z tych wymogów

powoduje niezgodność rozporządzenia z ustawą, a to zaś oznacza, że nie może być

źródłem obowiązku dla obywateli i podstawą do ukarania za niestosowanie się do

niego, jako nałożonego w sposób nieprawidłowy.

Z powyższego wnioskować trzeba, że jakkolwiek możliwość pociągania do

odpowiedzialności karnej na podstawie art. 54 k.w. na gruncie art. 42 ust. 1

Konstytucji RP jest dopuszczalna, to jednak zgodnie z przywołanym przez

skarżącego wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 8 lipca 2003 r. (P 10/02, OTK-A

2003/6, poz. 62), sądy stosujące przepis art. 54 k.w. każdorazowo winny badać czy

organ stanowiący przepisy porządkowe działał na podstawie ustawy i w granicach

upoważnień ustawowych. Wymierzenie kary na podstawie art. 54 k.w. jest możliwe

tylko wtedy, gdy naruszone przepisy porządkowe nie wykraczają poza granice

upoważnienia ustawowego. Jeżeli natomiast dany przepis normuje sprawy nie

przekazane do unormowania w akcie podstawowym, to jego nieprzestrzeganie nie

może prowadzić do ukarania na podstawie art. 54 kodeksu wykroczeń. Zawarte w

tym przepisie odesłanie obejmuje wyłącznie „przepisy porządkowe”, które rozumieć

należy jako mające na celu ochronę porządku i spokoju w miejscach publicznych.

Tak zaś ukształtowany zakres odesłania wyklucza zastosowanie art. 54 k.w. do

przypadków naruszenia przepisów, które za przedmiot ochrony mają inne dobro.

Przedmiotowa regulacja nie znajdzie więc zastosowania do penalizacji zachowań w

zakresie innych sfer życia, w tym ochrony zdrowia publicznego.

Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia z 16 maja 2020 r., wskazane w

zaskarżonym orzeczeniu w zbiegu z art. 54 k.w., zostało wydane w celu wykonania

ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób

zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2019 r. poz. 1239 z późn. zm.). Choć więc jego cel był

II KK 270/26

5

ważki i niezbędny społecznie – ochrona życia i zdrowia osób przebywających na

terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (art. 68 ust. 1 Konstytucji RP), a w ramach tak

zakreślonego celu, realizacja konstytucyjnego obowiązku zwalczania chorób

zakaźnych, co związane było z prowadzeniem działań przeciwepidemicznych i

zapobiegawczych dla zminimalizowania skutków epidemii wywołanych zakażeniami

wirusem SARS-CoV-2 (art. 68 ust. 4 Konstytucji), to jednak przepisów tego

rozporządzenia nie można postrzegać w kontekście wymaganym przez art. 54 k.w.

Słusznie podniesiono w kasacji, że przepisy te nie stanowią „przepisów

porządkowych”, gdyż nie mają na celu zagwarantowania porządku i spokoju w

miejscach publicznych, lecz ochronę zdrowia poprzez zwalczanie epidemii. Pogląd

ten jest zresztą utrwalony w orzecznictwie Sądu Najwyższego (zob. wyroki SN: z 18

stycznia 2021 r., I KK 171/21; z 26 marca 2021 r., II KK 40/21;

z 8 kwietnia 2021 r., II KK 75/21; z 8 kwietnia 2021 r., II KK 96/21; z 5 maja 2021 r.,

V KK 132/21; z 30 marca 2022 r., V KK 74/22; z 16 listopada 2022 r., V KK 71/22;

z 16 listopada 2022 r., IV KK 57/22; z 17 stycznia 2024 r., III KK 486/23; z 16 maja

2024 r., II KK 625/23). Przypisane więc skazanemu P.S. zachowanie, mimo jego

społecznej szkodliwości, nie wyczerpywało znamion wykroczenia z art. 54 Kodeksu

wykroczeń.

Niezależnie od powyższego, trafnie w kasacji wskazano również, że

rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 16 maja 2020 r. zostało wydane na podstawie

ustawowego upoważnienia zawartego w art. 46b ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o

zapobieganiu oraz zwalczaniu chorób zakaźnych u ludzi, w brzmieniu

obowiązującym na moment popełnienia czynu. Upoważnienie to zezwalało na

doprecyzowanie szczegółowych reguł postępowania w przypadku epidemii, w tym

także wprowadzenia obowiązku zasłaniania twarzy, jedynie w przypadku osób

chorych i podejrzanych o zachorowanie. Dopiero w wyniku zmiany normatywnej,

dokonanej ustawą z dnia 28 października 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w

związku z przeciwdziałaniem sytuacjom kryzysowym związanym z wystąpieniem

COVID-19 do art. 46b ustawy dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu

zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi dodano pkt 4a, ustawodawca przewidział

możliwość wprowadzania obowiązku stosowania określonych środków

profilaktycznych i zabiegów także w odniesieniu do osób zdrowych.

Obwiniony przypisanego mu czynu dopuścił się w dniu 16 maja 2020 r., a

zatem wówczas, gdy jego zachowanie regulowała ustawa o zapobieganiu oraz

II KK 270/26

6

zwalczaniu chorób zakaźnych u ludzi w jej poprzednim brzmieniu. W realiach

niniejszej sprawy nie wykazano, by obwiniony był osobą chorą bądź nawet

podejrzewaną o zachorowanie, a sam P.S. temu w toku postępowania przeczył.

Także i z tego względu nie można więc przyjąć, by dopuścił się on czynu opisanego

w art. 54 k.w. Brak było bowiem w systemie prawnym adekwatnego zakazu

uzasadniającego wymierzenie sankcji karnej.

Powyższe argumenty stanowią więc podstawę nie tylko konieczności

uwzględnienia kasacji jako oczywiście zasadnej i uchylenia zaskarżonego

prawomocnego wyroku Sądu Rejonowego Lublin-Zachód w Lublinie, ale także

uniewinnienia obwinionego P.S. od popełnienia zarzucanego mu wykroczenia,

wobec stwierdzenia oczywistej niezasadności skazania.

Z tych względów orzeczono jak w części dyspozytywnej wyroku, kosztami

postępowania obciążając Skarb Państwa.

Anna Dziergawka

Adam Roch

Stanisław Stankiewicz

[WB]

[r.g.]