Sąd Najwyższy nie wyłączył sędziego od kasacji B.W. z powodu trybu jego powołania

Obrońca skazanego B.W. – adw. J.G. skierował do Sądu Najwyższego

wniosek o wyłączenie sędziego SN R.W. od rozpoznania sprawy kasacyjnej o sygn.

akt II KK 524/25 na podstawie art. 41 § 1 k.p.k. w zw. z art. 42 § 1 k.p.k. w zw. z art.

518 k.p.k. w zw. z art. 458 k.p.k., ze względu na istnienie okoliczności mogących

wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności ww. sędziego w jej aspekcie

instytucjonalnym, wywołaną wadliwą procedurą powołania do pełnienia funkcji

sędziego Sądu Najwyższego.

W uzasadnieniu wniosku obrońca skazanego wskazał, że z informacji

zawartych na stronie internetowej Krajowej Rady Sądownictwa wynika, iż sędzia

SN R.W., na mocy uchwały nr 317/2018 z dnia 23 sierpnia 2018 r., został

II KK 524/25

2

przedstawiony Prezydentowi RP z wnioskiem o powołanie na stanowisko sędziego

Sądu Najwyższego, zatem procedura powołania sędziego na urząd sędziego Sądu

Najwyższego przebiegała z udziałem Krajowej Rady Sądownictwa w składzie

ukształtowanym na mocy ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o

Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r. poz.

3). Zdaniem obrońcy, sam fakt brania udziału w orzekaniu osoby powołanej na

urząd sędziego Sądu Najwyższego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa

ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o

zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw,

prowadzi do nienależytej obsady sądu w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k.,

albowiem Krajowa Rada Sądownictwa nie reprezentuje środowiska sędziowskiego i

nie jest organem, o którym mowa w Konstytucji RP (zob. uchwała Sądu

Najwyższego z dnia 2 czerwca 2022 r., sygn. akt I KZP 2/22). Wada nominacyjna,

wynikająca z udziału w procesie powołania na urząd sędziego wadliwie

ukształtowanej Krajowej Rady Sądownictwa, odgrywa szczególne znaczenie w

przypadku sędziów Sądu Najwyższego - do których grona przystąpił, dzięki tej

procedurze, sędzia SN R.W. Wynika to z wyjątkowego statusu sędziów Sądu

Najwyższego i kluczowych kompetencji tego Sądu, mającego gwarantować

niezakłócone, prawidłowe funkcjonowanie demokratycznego państwa prawnego

oraz obiektywny standard niezależności, niezawisłości i bezstronności orzekania

(zob. uchwała trzech połączonych Izb Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r.,

BSA 1-4110-1/20). Wyłączenie od rozpoznania niniejszej sprawy w/w Sędziego,

wyeliminuje - zdaniem obrońcy - ryzyko związane z zapewnieniem skazanemu

prawa do rozpoznania jego sprawy w postępowaniu kasacyjnym przez niezależny

ustanowiony ustawą sąd w rozumieniu art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, art. 47 Karty

Praw Podstawowych i przede wszystkim art. 6 ust. 1 Europejskiej Konwencji praw

człowieka i podstawowych wolności. Wskazane okoliczności czynią koniecznym, w

ocenie obrońcy, uznać za zasadne wyłączenie sędziego SN R.W. od udziału w

sprawie o sygn. akt II KK 524/25 z uwagi na to, że sąd, w którego składzie by

uczestniczył ww. sędzia, nie spełniałby kryteriów określonych w art. 6 ust. 1

Europejskiej Konwencji Praw Człowieka, zaś postępowanie prowadzone przez taki

sąd byłoby obciążone wadą traktowaną na gruncie wykładni przyjętej w uchwale

II KK 524/25

3

trzech połączonych Izb Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r. jako

bezwzględna przyczyna odwoławcza z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. (co do przyczyn

związania każdego składu Sądu Najwyższego wspomnianą uchwałą mająca moc

zasady prawnej - zob. postanowienie SN z dnia 16 września 2021 r. I KZ 29/21) (k.

56-60).

Wniosek o wyłącznie został zarejestrowany w repertorium "KRI" pod

numerem 1491.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Wniosek okazał się niezasadny i nie zasługiwał na uwzględnienie.

Na wstępie należało przypomnieć, że w świetle orzecznictwa Sądu

Najwyższego "[] zgodnie z treścią wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20

kwietnia 2020 r., sygn. akt U2/20, który w myśl art. 190 ust. 1 Konstytucji RP ma

moc powszechnie obowiązującą, uchwała składu połączonych Izb: Cywilnej, Karnej

oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020

r., sygn. akt BSA I–4110–1/20, nie wiąże formalnie sędziów Sądu Najwyższego,

natomiast zawarte w niej myśli mogą być wykorzystywane w praktyce orzeczniczej

w granicach normalnych sposobów wykładni prawa" (tak, m. in., postanowienia SN

z dnia 3 listopada 2021 r., sygn. IV KO 86/21 czy 28 lutego 2023 r., sygn. III KK

23/23, 7 grudnia 2023 r., sygn. I KK 162/23; 7 marca 2024 r., sygn. III KK 508/23).

Sąd Najwyższy nie podziela poglądu, jakoby za bezwzględną przyczynę

odwoławczą wskazaną w art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. można uznać okoliczności

wskazane w powołanej powyżej uchwale. W tym zakresie wystarczające jest

odesłanie do uzasadnień postanowień Sądu Najwyższego, w których w sposób

znacznie szerszy przedstawiono argumentację przemawiającą z tym, że

okoliczności, o których traktuje uchwała sygn. akt BSA I–4110–1/20 mogą być

oceniane jedynie w pryzmacie tzw. względnych powodów odwoławczych, tj. z

punktu widzenia regulacji określonej w art. 438 pkt 2 k.p.k. Innymi słowy

potencjalne naruszenie standardu rozpoznania sprawy przez niezawisły i

bezstronny sąd w związku z powołaniem sędziego (w tym sędziego Sądu

Najwyższego) przez Prezydenta RP na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa

ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o

zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz.

II KK 524/25

4

U. z 2018 r. poz. 3) w konkretnej sprawie winno i może być rozpatrywane wyłącznie

w kategoriach obrazy przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na

treść orzeczenia (względna przyczyna odwoławcza), co zostało szczegółowo

uzasadnione m. in. w postanowieniach Sądu Najwyższego z dnia 3 listopada 2022

r., sygn. akt V KK 660/21 oraz z dnia 30 listopada 2022 r., sygn. akt II KK 468/21.

Przechodząc zaś obecnie do oceny wniosku o wyłączenie sędziego SN R.W.,

złożonego przez obrońcę skazanego B.W., należy powiedzieć, co następuje.

Zgodnie z art. 41 § 1 k.p.k. sędzia ulega wyłączeniu, jeżeli istnieje okoliczność tego

rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w

danej sprawie. Chodzi tutaj o takie układy faktyczne, w których określone

zachowanie sędziego (albo określona sytuacja, w której znajduje się dany sędzia)

w prowadzonym przez niego postępowaniu bądź też w życiu prywatnym rodzi

obiektywnie uzasadnioną wątpliwość do jego bezstronności, bowiem rzutuje na

określony stosunek sędziego do stron lub sprawy będącej przedmiotem

rozstrzygnięcia w danym postępowaniu (albo nawet ujawnia określony stosunek

sędziego do stron lub sprawy będącej przedmiotem rozpoznania). Sama

konstrukcja językowa art. 41 § 1 k.p.k. i oparcie dyspozycji tego przepisu na

kryterium bezstronności nie pozostawia żadnych wątpliwości co do tego, że chodzi

tutaj o to, że sędzia winien być neutralny względem stron (kodeks mówi o

bezstronności w danej sprawie). Tym samym jakichkolwiek kwestie ustrojowo-

prawne, o ile nie wpływają ⎯ jak tego wymaga ustawa ⎯ na stosunek do stron w

danej sprawie, nie mogą być traktowane jako przesądzające o zmaterializowaniu

się stanu faktycznego, którym mowa w art. 41 § 1 k.p.k.

W tym sensie ten fragment dyspozycji art. 41 § 1 k.p.k., w którym mowa o

bezstronności sędziego "w danej sprawie", ma fundamentalne znaczenie dla

wyinterpretowania normy zakodowanej w tym przepisie, bowiem przekonuje w

sposób jednoznaczny, że chodzi tutaj o stronniczość skonkretyzowaną, tj.

odnoszącą się do danej sprawy (sprawę wyznaczają: jej przedmiot i strony). Sam

źródłosłów i aspekt semantyczny wyrazu "bezstronny" jest zresztą jasny i nie budzi

żadnych wątpliwości. Ale gwoli pełnego naświetlenia znaczenia tego słowa ⎯ do

dziś przecież używanego przez współczesnych Polaków bez jakichkolwiek

poważniejszych korektur semantycznych ⎯ warto odwołać się do pomników

II KK 524/25

5

rodzimej leksykografii, które brak neutralności utożsamiają z brakiem stronniczości

rozumianej jako relacja ze stronami, zatem bezstronność (zgodnie z semantyką)

odnoszą zawsze do stron, nie zaś do bliżej nieokreślonych okoliczności o

abstrakcyjnym charakterze niewiążących się z daną sprawą. Bezstronność to

bowiem: "bezparcyalność, nieprzywiązanie do żadnéy strony lub partyi" (Słownik

języka polskiego przez S.Bogumiła Lindego ułożony, t. I cz. I, A.-F., Warszawa

1807, s. 87) czy "nieprzywiązanie się do żadnej strony lub partji, neutralność,

bezparcjalność" (Aleksander Zdanowicz i in., Słownik języka polskiego, Wilno 1861,

s. 70). Z kolei bezstronnym jest ten, kto jest "bezparcyalny, bez wiązania się z

żadną partyą lub stroną, neutralny, obojętny" (Linde, tamże).

Wykładnia art. 41 § 1 k.p.k. prowadzi do wniosku, że dyspozycja tego

przepisu ⎯ wbrew temu, co się bez wskazania na jakiekolwiek przekonywające

argumenty przyjmuje w niektórych orzeczeniach Sądu Najwyższego (por. np.

postanowienia z: 26 października 2022 r., sygn. V KK 413/20; 1 lutego 2023 r.,

sygn. V KK 413/20; 17 października 2023 r., sygn. IV KK 279/23; 7 grudnia 2023 r.,

sygn. IV KK 279/23; 20 lutego 2024 r., sygn. V KK 266/23; 4 kwietnia 2024 r., sygn.

V KK 193/23 czy 20 maja 2024 r., sygn. III KK 168/24; niektóre z rozstrzygnięć

Sądu Najwyższego poszły aż tak daleko, że w istocie w ogóle w sposób

"materialny" nie nawiązywały do okoliczności stypizowanych w art. 41 § 1 k.p.k.,

por. np. postanowienie SN z dnia 11 kwietnia 2024 r., sygn. I KK 385/23, w którym

całkowicie instrumentalnie i w zupełnym oderwaniu od brzmienia przepisu art. 41 §

1 k.p.k. przyjęto, że cyt.: "[j]edyną możliwością usunięcia uzasadnionych

wątpliwości natury konwencyjnej i konstytucyjnej, jak również zapewnienia stronie

postępowania składu Sądu Najwyższego, w którym nie uczestniczy sędzia, wobec

którego w orzecznictwie Sądu Najwyższego, Trybunału Sprawiedliwości Unii

Europejskiej oraz Europejskiego Trybunału Praw Człowieka formułowane są

rzeczowe, silnie uzasadnione zastrzeżenia odnoszące się do udziału w procedurze

nominacyjnej niespełniającej wymogów obiektywizmu i niezależności od władzy

wykonawczej i ustawodawczej, było zatem uwzględnienie wniosku i wyłączenie

[sędziego] SN [] od rozpoznania kasacji"; podobnie postanowienie SN z dnia 23

listopada 2022 r., sygn. III KK 339/22) upatrujących podstawę wyłączenia sędziów

powołanych przez Prezydenta RP na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa

II KK 524/25

6

ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o

zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw w

konstrukcji "braku instytucjonalnej bezstronności", a zatem na figurze prawnej

nieznanej ustawie postępowania karnego ⎯ nie obejmuje tych sytuacji, w których

wątpliwości podnoszone przez stronę nie mają charakteru ściśle wiążącego się z

istotą sprawy, tj. gdy nie odnoszą się do konkretnych elementów sprawy (tj.

zaszłości natury faktycznej, przebiegu procesowego sprawy itp.), stanowiąc jedynie

wypadkową krytycznej oceny przyjętych przez ustawodawcę rozwiązań

legislacyjnych czy podzielenia poglądu, że określone rozwiązania normatywne nie

dają ⎯ w przekonaniu uczestnika postępowania ⎯ gwarancji bezstronnego

rozpoznania sprawy.

Należy podzielić wyrażone w orzecznictwie Sądu Najwyższego trafne

zapatrywanie, że w "regulacji z art. 41 § 1 k.p.k. chodzi o okoliczności natury

faktycznej, względnie zdarzenia procesowe, które mogłyby uzasadniać wątpliwości

co do obiektywnego rozstrzygnięcia sprawy przez konkretnego sędziego. Do

okoliczności takich nie należą natomiast rozwiązania legislacyjne dotyczące ustroju

sądownictwa" (postanowienie SN z dnia 22 listopada 2023 r., sygn. II KK 7/23).

Trzeba również wskazać na to, że zgodnie z wyrokiem Trybunału

Konstytucyjnego z dnia 4 marca 2020 r., sygn. P 22/19 (Dz.U. poz. 413) art. 41 § 1

k.p.k. w związku z art. 42 § 1 k.p.k. w jakim dopuszcza rozpoznanie wniosku o

wyłączenie sędziego z powodu wadliwości powołania sędziego przez Prezydenta

Rzeczypospolitej Polskiej na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa, w skład której

wchodzą sędziowie wybrani na podstawie art. 9a ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o

Krajowej Radzie Sądownictwa jest niezgodny z art. 179 w związku z art. 144 ust. 3

pkt 17 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Wniosku o wyłączenie sędziego

opartego na podstawie art. 41 § 1 k.p.k. nie można osnuć na okoliczności

nawiązującej do powołania sędziego w trybie, w którym jego kandydatura była

opiniowana przez Krajową Radę Sądownictwa powołaną na zasadach określonych

w art. 9a ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o Krajowej Radzie Sądownictwa.

Zatem kwestie ustrojowe (normatywne) związane z trybem powoływania

sędziów (a mówiąc precyzyjniej: określone unormowania ustawowe regulujące

ustrój wymiaru sprawiedliwości w zakresie szeroko rozumianego trybu i zasad

II KK 524/25

7

powoływania sędziów) nie mogą stanowić podstawy wniosku o wyłączenie

sędziego. Wnioski składane na podstawie art. 41 § 1 k.p.k. mogą bowiem dotyczyć

li tylko określonych kwestii faktycznych, nie zaś prawnych (prawno-ustrojowych).

Szerzej zagadnienie to zostało rozwinięte m. in. w postanowieniu SN z dnia

21 czerwca 2023 r., sygn. IV KK 460/19, w którym wyrażono zasługujący na

akceptację pogląd, że "prawo i obowiązek orzekania sędziego obejmuje każdą

kwestię natury prawnej i z powodu takiej kwestii, która byłaby przedmiotem

orzekania, nie sposób skutecznie żądać wyłączenia sędziego. Przeciwne

stanowisko prowadzi ad absurdum, gdyż oczywiste jest, że przedmiotem

określonego wniosku mogłaby być kwestia ustrojowa dotykająca każdego sędziego,

niezależnie od czasu i trybu powołania. W takiej sytuacji [] nie istniałby sąd, który

mógłby kwestię tę skutecznie rozważyć i rozstrzygnąć. Z tego względu treścią art.

41 § 1 k.p.k. objęte są jedynie okoliczności natury faktycznej" (analogicznie:

postanowienie SN z dnia 22 listopada 2023 r., sygn. II KK 7/23).

Mając powyższe na uwadze, wobec tego, że wniosek obrońcy skazanego

B.W. o wyłączenie sędziego Sądu Najwyższego został osnuty wyłącznie na krytyce

ustrojowych rozwiązań prawnych dotyczących trybu powoływania sędziów

przyjętych przez ustawodawcę, należało dojść do wniosku, że nie zasługuje on na

uwzględnienie. Dlatego też Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji postanowienia.

[WB]

[r.g.]