Sąd Najwyższy wyłączył sędziego M.B. od sprawy wznowienia postępowania kasacyjnego G.G.

W dniu 16 października 2024 r. do Sądu Najwyższego wpłynęła sygnalizacja

obrońcy skazanego dotycząca wznowienia z urzędu postępowania kasacyjnego w

sprawie II KK 5/21 zakończonego postanowieniem Sądu Najwyższego z dnia 5

października 2021 r., z uwagi na uchybienie z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. Do

rozpoznania tej sprawy został wyznaczony sędzia Sądu Najwyższego E.W.

Zarządzeniem z dnia 4 grudnia 2024 r. Prezes Sądu Najwyższego kierujący

pracą Izby Karnej wyznaczył trzyosobowy skład do rozpoznania tej sprawy w

osobach: SSN E.W. (przewodniczący i sprawozdawca), SSN R.W. oraz SSN W.W.

Postanowieniem Sądu Najwyższego z dnia 11 marca 2026 r. SSN R.W. został

wyłączony od udziału w sprawie na podstawie art. 41 § 1 k.p.k. w zw. z art. 42 § 1 i

4 k.p.k.

II KO 146/24

2

Zarządzeniem z dnia 12 marca 2026 r. Prezes Sądu Najwyższego do

rozpoznania sprawy wyznaczył następujący skład Sądu: SSN D.K.

(przewodniczący), SSN E.W. (sprawozdawca), SSN M.B. W dniu 13 maja 2026 r.

SSN E.W. złożył wniosek o wyłączenie SSN M.B. od rozpoznania niniejszej sprawy.

Stwierdził, że istnieją okoliczności uzasadniające wyłączenie Pani sędzi na

podstawie art. 41 § 1 k.p.k. w zw. z art. 42 § 1 k.p.k.

Sąd Najwyższy zważył co następuje.

Wniosek zasługiwał na uwzględnienie. Zgodnie z art. 41 § 1 k.p.k. sędzia

ulega wyłączeniu, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać

uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. Jak

wielokrotnie podkreślał Sąd Najwyższy w swoim orzecznictwie, oceniając

zasadność wątpliwości co do bezstronności sędziego należy wziąć pod uwagę

wszelkie okoliczności, które mogą mieć wpływ na jego zachowanie. Przy

dokonywaniu tej oceny nie bez znaczenia jest stosunek sędziego do

wprowadzanych zmian w sądownictwie, publicznie wyrażany zarówno w

procedurze konkursowej na stanowisko sędziego, jak i później, zwłaszcza w

zakresie akceptacji niekonstytucyjnych działań organów władzy wykonawczej

wobec sądów czy akceptacji utraty przez Krajową Radę Sądownictwa przymiotu

niezależności (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 grudnia 2021 r., II KK

426/21, OSNK 2022, z. 2, poz. 6; postanowienie Sądu Najwyższego: z dnia 31 lipca

2023 r., II KK 82/23, LEX nr 3589744).

Wyznaczona do rozpoznania przedmiotowej sprawy Sędzia M.B. powołana

została na urząd sędziego Sądu Najwyższego przez Prezydenta Rzeczypospolitej

Polskiej na podstawie rekomendacji Krajowej Rady Sądownictwa w składzie

ukształtowanym na podstawie przepisów ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie

ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw. Należy

podkreślić, że już sam udział w procedurze powołania na stanowisko sędziego

Sądu Najwyższego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w

trybie określonym przepisami w/w ustawy prowadzi do nienależytej obsady sądu w

rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k., z uwagi na sprzeczną z Konstytucją

Rzeczypospolitej Polskiej zależność tego organu od władzy wykonawczej i brak

reprezentacji środowiska sędziowskiego (por. uchwała trzech połączonych Izb

II KO 146/24

3

Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r., BSA I-4110-1/20, OSNKW 2020, z. 2,

poz. 7; uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 2 czerwca 2022

r., I KZP 2/22, OSNK 2022, z. 6, poz. 22). Argumenty te odnoszą się także do

sędziów byłej Izby Dyscyplinarnej Sądu Najwyższego, w której orzekała do

momentu likwidacji tej Izby w lipcu 2022 r. sędzia M.B. Zależność od władzy

politycznej tego organu budziła zastrzeżenia Trybunału, toteż uznał on, że Izba

Dyscyplinarna nie jest sądem w rozumieniu prawa europejskiego (por. wyrok TSUE

z dnia 15 lipca 2021 r., C-791/19, przeciwko Polsce). W swoim orzecznictwie Sąd

Najwyższy wskazywał na nieprawidłowości przeniesienia sędziów orzekających

uprzednio w Izbie Dyscyplinarnej do Izby Karnej Sądu Najwyższego, co nastąpiło z

mocy decyzji Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego. W związku z tą procedurą

wskazuje się, że Konstytucja RP nie przewiduje możliwości powołania na

stanowisko sędziego Sądu Najwyższego przez Pierwszego Prezesa Sądu

Najwyższego, czy też z mocy samej ustawy, zaś akt nominacji Prezydenta RP na

stanowisko sędziego dokonywany jest w ramach określonego konkursu

dotyczącego konkretnego rodzaju sądu. Osoba, która ubiegała się o stanowisko

sędziego w danym sądzie nie jest więc uprawniona do orzekania w sądzie innego

rodzaju (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 18 maja 2023 r., III KK

186/23, OSNK 2023, z. 5-6, poz. 30; z dnia 18 lipca 2023 r., I KK 85/23, LEX nr

3585466; z dnia 5 stycznia 2023 r., II KK 531/22, LEX nr 3477238).

Wykładni art. 41 § 1 k.p.k. należy dokonywać w taki sposób, aby zapewnić

skuteczną ochronę prawa strony do rozpoznania konkretnej sprawy przez

niezależny i bezstronny sąd. Oznacza to, że wykładnia ta powinna umożliwiać

także kontrolę tego, czy w konkretnej sprawie nie dochodzi do naruszenia

standardu niezależności i bezstronności gwarantowanego przez art. 45 ust. 1

Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii

Europejskiej oraz art. 6 ust. 1 EKPC. Zgodnie z wyrokiem ETPC z dnia 22 lipca

2021 r. w sprawie Reczkowicz przeciwko Polsce (skarga nr 43447/19),

interpretującym standard „niezależnego i bezstronnego sądu ustanowionego

ustawą” w rozumieniu art. 6 ust. 1 EKPC, udział w procesie powoływania w Polsce

sędziów takiego organu, jakim jest Krajowa Rada Sądownictwa, w składzie

ukształtowanym nowelą z 2017 r. (w efekcie czego organ ten nie jest niezależny od

II KO 146/24

4

władzy wykonawczej i ustawodawczej) powoduje, że skład orzekający, w który

wchodzi osoba tak powołana na urząd sędziego, nie stanowi w konkretnej sprawie

niezależnego i bezstronnego sądu ustanowionego ustawą w rozumieniu art. 6 ust. 1

EKPC (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia: 16 września 2021 r., I KZ

29/21, OSNK 2021, z. 10, poz. 41; 13 października 2021 r., II KO 30/21, LEX nr

3520480).

Sąd Najwyższy badając w trybie art. 41 § 1 k.p.k. wniosek o wyłączenie

sędziego winien więc mieć na względzie także stanowisko Europejskiego Trybunału

Praw Człowieka i uwzględniać fakt, że orzeczenie wydane przez skład sądu z

udziałem osób powołanych na stanowisko sędziego w procedurze nominacyjnej

prowadzonej przed Krajową Radą Sądownictwa wadliwie ukształtowanej na

podstawie w/w ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r., będzie obciążone wadą traktowaną

przez ETPCz jako naruszenie art. 6 ust. 1 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka,

a na gruncie prawa polskiego, jako bezwzględna przyczyna odwoławcza w

rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k.

Z tych przyczyn orzeczono jak w sentencji postanowienia.

[WB]

[a.ł]