Sąd Najwyższy pozostawił bez rozpoznania wniosek prokuratora o wyłączenie sędziego SN

W dniu 27 lutego 2026 r. prokurator Prokuratury Okręgowej del. do

Prokuratury Krajowej na podstawie art. 2 i 3 § 1 pkt 1 i 3 oraz art. 5 ustawy z dnia

28 stycznia 2016 r. Prawo o prokuraturze (Dz.U. z 2024 r., poz. 390 ze zm.) oraz

art. 42 § 1 i art. 45 § 1 k.p.k. i per analogiam art. 40 § 1 pkt 1 i art. 41 § 1 k.p.k. –

przez wzgląd na ochronę praworządności, praw obywateli i interesu społecznego –

wystąpił do Sądu Najwyższego z wnioskiem o wyłączenie od rozpoznawania

sprawy II KO 179/25 (omyłkowo oznaczonej w petitum jako II KK 517/25) sędziego

SN Antoniego Bojańczyka (sprawozdawcy), wskazując, że jego udział w składzie

orzekającym powoduje, że skład ten nie spełnia wymogów sądu ustanowionego

II KO 179/25

2

ustawą, bezstronnego i niezawisłego - określonych w art. 19 ust. 1 akapit drugi

Traktatu o Unii Europejskiej, art. 47 Karty Praw Podstawowych UE w zw. z art. 6

ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej

w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r., zmienionej następnie protokołami nr 3, 5 i 8 oraz

uzupełnionej protokołem nr 2 (Dz.U. z 1993 r., Nr 61, poz. 284 ze zm.) oraz w art.

45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej - wobec czego z mocy prawa nie jest

sądem, co doprowadzi do wydania rozstrzygnięć z rażącym naruszeniem prawa, o

którym mowa w art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. (pkt 1).

W uzasadnieniu wniosku powołując się na prawo do sprawiedliwego i

publicznego rozpatrzenia sprawy przez niezawisły i bezstronny sąd ustanowiony

ustawą, jako prawo podstawowe gwarantowane tak przez Konstytucję

Rzeczypospolitej Polskiej, jak i przez Konwencję o ochronie praw człowieka i

podstawowych wolności sporządzoną w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r., zmienioną

następnie protokołami nr 3, 5 i 8 oraz uzupełnioną protokołem nr 2 (Dz.U. z 1993 r.,

Nr 61, poz. 284 ze zm.), uznane przez art. 6 ust. 3 Traktatu o Unii Europejskiej za

ogólną zasadę - obowiązującego w Polsce jako państwie członkowskim - prawa

Unii Europejskiej, wskazał na wadliwość powołania sędziego SN Antoniego

Bojańczyka (sprawozdawcy) na stanowisko sędziego Sądu Najwyższego, który cyt.:

„(…) do legalnej Izby Karnej Sądu Najwyższego przeniesiony został [z Izby Kontroli

Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych – przyp. SN] decyzją osoby jedynie

wykonującej funkcję Pierwszego Prezesa SN, a zatem w sposób stanowiący

ominięcie wymogów określonych w art. 179 Konstytucji RP”. Akt powołania do Izby

Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych SN, która - zdaniem prokuratora - nie

spełnia konstytucyjnego i konwencyjnego wymogu sądu niezawisłego,

bezstronnego i ustanowionego ustawą, podjęty przez Prezydenta RP wyłącznie w

ramach konkursu na stanowiska w tej Izbie, nie obejmuje powołania do każdej innej

Izby SN i tym samym nie wywołuje skutków związanych z takim powołaniem.

Powołując się m. in. na uchwałę połączonych Izb Sądu Najwyższego - Izby

Cywilnej, Karnej, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z 23 stycznia 2020 r, sygn. akt

BSA -I-411-1/20 (OSNK 2000 nr 2, poz. 1 i OSNC 2020, nr 4, poz. 34, a także

postanowienie SN z 27 marca 2024 r., sygn. akt USK 37/24, LEX nr 3700004

zaznaczył, że udział w przedmiotowej sprawie sędziego sprawozdawcy Antoniego

II KO 179/25

3

Bojańczyka, którego cyt. „(…) bytność w SN poprzedził udział w procedurze przed

niespełniającym konstytucyjnych wymogów gremium wykreowanym ustawą z 2017

r., będącym wyłącznie z nazwy KRS”, prowadzi w każdym przypadku do

sprzeczności składu sądu z przepisami prawa, co w konsekwencji - z uwagi na

treść art. 41 § 1 k.p.k. - wskazuje na nienależytą obsadę sądu, o której mowa w art.

439 § 1 pkt 2 k.p.k., a więc rażące naruszenie prawa, niweczące postępowanie i

jego skutek oraz narusza „fundamentalne prawo strony do sądu i wygeneruje

koszty, które obciążając bezpośrednio Skarb Państwa, pośrednio obciążą całe

polskie społeczeństwo”, a nadto „z uwagi na brak kompetencji do wydania

rozstrzygnięcia w sprawie - spowoduje niczym nieuzasadnione przewlekanie

niepewności strony postępowania co do jej sytuacji prawnej”. Z tych powodów

wniósł o wyłączenie sędziego SN Antoniego Bojańczyka (sprawozdawcy) ze składu

orzekającego w sprawie o sygn. akt II KO 179/25 z wniosku skazanego o

wznowienie z urzędu postępowania kasacyjnego o sygn. akt II KK 77/23.

W uzasadnieniu powyższego wniosku prokurator przywołał liczne orzeczenia

Trybunału Sprawiedliwości UE (w tym w sprawie C-225/22), Europejskiego

Trybunału Praw Człowieka (w tym w sprawach Dolińska-Ficek przeciwko Polsce,

Ozimek przeciwko Polsce, Wałęsa przeciwko Polsce) oraz Sądu Najwyższego (w

tym w sprawach III PZP 1/25, II KK 82/23, IV KK 571/23 i III KS 87/22). Podniósł, że

w jego ocenie sędzia został wadliwie powołany na stanowisko sędziego Sądu

Najwyższego, zaś jego udział w składzie orzekającym spowoduje, że Sąd

Najwyższy nie będzie spełniał wymogów sądu ustanowionego ustawą,

bezstronnego i niezawisłego. We wniosku zakwestionował uchwałę Krajowej Rady

Sądownictwa, stanowiącą podstawę powołania sędziego do pełnienia urzędu, nie

wskazał natomiast żadnych okoliczności, które miałyby wpływać na bezstronność

sędziego czy okoliczności świadczących o zmaterializowaniu się przesłanki

skodyfikowanej w art. 40 § 1 pkt 1 k.p.k. (k. 51-53).

Wniosek prokuratora o wyłączenie sędziego od udziału w sprawie o sygn.

akt II KO 179/25, nie podlegał zarejestrowaniu w kontrolce rozstrzygnięć

incydentalnych („KRI”) ani w repertorium KB i został przekazany sędziemu

sprawozdawcy celem podjęcia stosownej decyzji, zgodnie z pkt. 1 zarządzenia

Prezesa Sądu Najwyższego kierującego pracą Izby Karnej z dnia 25 listopada 2025

II KO 179/25

4

r. Nr 21/2025 w myśl którego cyt.: „[p]isma prokuratorów, zawierające „wnioski o

wyłączenie" (wykluczenie) od rozpoznania sprawy i przekazanie sprawy, mające

wyłącznie charakter ustrojowy i złożone z pominięciem trybu przewidzianego w

Kodeksie postępowania karnego i ustawie o Sądzie Najwyższym (art. 29 § 5 i n.) -

przy uwzględnieniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 marca 2020 r., P

22/19 - nie podlegają zarejestrowaniu w kontrolce rozstrzygnięć incydentalnych ani

w repertorium KB, a przekazuje się je sędziemu sprawozdawcy celem podjęcia

stosownej decyzji” (zarządzenie, k. 55).

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

W pierwszej kolejności należało zbadać, czy złożone przez prokuratora do

sprawy pismo jest prawnie dopuszczalnym wnioskiem o wyłączenie w rozumieniu

przepisów Kodeksu postępowania karnego, do których to przepisów nawiązuje się

w petitum wniosku (ale już nie w treści uzasadnienia, co ma zresztą istotne

znaczenie z punktu widzenia oceny rzeczywistego charakteru tego wniosku, o czym

będzie mowa poniżej). Rzecz w tym, że o charakterze czynności prawnej nie

decyduje przecież jej formalne nazwanie przez autora czy też li tylko werbalne

nawiązanie przez niego do określonych przepisów (jednostek redakcyjnych aktu

prawnego) w części wstępnej pisma, lecz rzeczywista treść przedsiębranej przez

podmiot czynności, oceniana nie tylko z uwzględnieniem nazwy pisma, ale także

treści żądania (żądań) i przez pryzmat argumentacji zawartej w uzasadnieniu pisma

procesowego (art. 119 § 1 pkt 3 k.p.k.), która zresztą winna stanowić obligatoryjny

element procesowej czynności o charakterze postulatywnym inicjowanej przez

podmiot fachowy. Jest przy tym oczywiste, że w przypadku czynności zdziałanej

przez podmiot profesjonalny wymogi w zakresie precyzyjnego i zgodnego z

zasadami sztuki określenia inicjowanej akcji procesowej należy traktować znacznie

bardziej rygorystycznie, niż to jest w przypadku czynności podmiotów niefachowych.

Złożony w niniejszej sprawie wniosek o „wyłączenie od rozpoznawania

sprawy” jest niedopuszczalny z mocy ustawy, co musiało skutkować

pozostawieniem go bez rozpoznania.

Wątpliwość co do bezstronności sędziego, jego ustanowienia mocą ustawy

czy też niezawisłości nie może być wywodzona z samych kwestii ustrojowych

związanych z jego powołaniem i to niezależnie od tego w jakim okresie i z jakimi

II KO 179/25

5

ułomnościami w procedurze nominacyjnej doszło to tego powołania (por m. in.

postanowienia Sądu Najwyższego: z 21 czerwca 2023 r., IV KK 460/19; z 31

października 2023 r., V KK 358/23). Zarzuty mające uzasadniać wyłączenie

sędziego, nie mogą mieć bowiem charakteru abstrakcyjnego i odnosić się do całych

grup powołanych sędziów ani też do wszystkich spraw rozpoznawanych przez tych

sędziów (postanowienie SN z 10 sierpnia 2023 r., V KK 162/22). W regulacji z art.

41 § 1 k.p.k. chodzi bowiem o okoliczności natury faktycznej, względnie zdarzenia

procesowe, które mogłyby uzasadniać wątpliwości co do obiektywnego

rozstrzygnięcia sprawy przez konkretnego sędziego. Do okoliczności takich nie

należą natomiast rozwiązania legislacyjne dotyczące ustroju sądownictwa

(postanowienia SN: z 22 listopada 2023 r., II KK 7/23, i z 23 grudnia 2025 r., V KB

152/25).

Zatem procedowanie w trybie art. 41 § 1 k.p.k. w sytuacji, gdy z treści

wniosku o wyłączenie sędziego wynika, że kontestuje się w nim wyłącznie

zagadnienia o charakterze ustrojowym jest niedopuszczalne. Tak właśnie jest w

niniejszej sprawie. Podstawę wniosku stanowią bowiem wyłącznie okoliczności

dotyczące powołania sędziego, de facto związane tylko z organem o to

wnioskującym (Krajową Radą Sądownictwa działającą w składzie ukształtowanym

zgodnie z ustawą z dnia 8 grudnia 2017 r.).

Niedopuszczalność badania okoliczności powołania sędziego w trybie art. 41

§ 1 k.p.k. wynika również z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 4 marca 2020 r.,

sygn. P 22/19 (Dz.U. z 2020 r., poz. 413), w którym uznano, iż art. 41 § 1 w zw. z

art. 42 § 1 k.p.k., w zakresie, w jakim dopuszcza rozpoznanie wniosku o wyłączenie

sędziego z powodu wadliwości powołania sędziego przez Prezydenta

Rzeczypospolitej Polskiej na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa, w skład której

wchodzą sędziowie wybrani na podstawie art. 9a ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o

Krajowej Radzie Sądownictwa, jest niezgodny z art. 179 w związku z art. 144 ust. 3

pkt 17 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

Powołanie się przez autora wniosku w jego petitum na przepisy ustawy

postępowania karnego dotyczące instytucji wyłączenia sędziego (obok zasadniczej

i rzeczywistej podstawy tego wniosku, tj. wymienionych w pierwszej kolejności

przepisów art. 2 i 3 § 1 pkt 1 i 3 oraz art. 5 ustawy z dnia 28 stycznia 2016 r. –

II KO 179/25

6

Prawo o prokuraturze; Dz.U. poz. 390 ze zm.) ma całkowicie instrumentalny

charakter i nie zmienia rzeczywistego charakteru tej czynności prawnej. Stanowi

jedynie próbę nadania czynności nieprzewidzianej przez obowiązujące przepisy

prawa procesowego pozorów czynności prawnie dopuszczalnej w rozumieniu

regulacji kodeksowej (Kodeksu postępowania karnego).

Świadczy o tym dobitnie przegląd i analiza treści wszystkich składanych

przez Prokuraturę poprzednio (listopad 2025 r.) w Sądzie Najwyższym (Izba Karna)

wniosków domagających się ⎯ wówczas ⎯ "przekazania sprawy do rozpoznania

innemu składowi orzekającemu" (istota wniosków ⎯ wynikająca z intytulacji pism

Prokuratury, w której wskazano, że są to wnioski o przekazanie sprawy innemu

sądowi, a nie o wyłączenie sędziego) i postulujących (petitum) bądź to "wyłączenie

sędziego" (por. m. in. wnioski składane do spraw o sygnaturach: I KO 53/25, I KS

35/25, I KZ 57/25, II KB 31/25, II KB 89/25, II KK 329/25, III KB 87/25, III KK 294/25,

III KK 549/25, IV KO 116/25, V KB 101/25, V KB 139/25, V KK 138/25, V KK 40/25 i

V KS 44/25), bądź też ⎯ jak to ujmowano w innych tego typu wnioskach ⎯

"wyłączenie/wykluczenie sędziego" (por m. in. wnioski w sprawach o sygnaturach: I

KK 145/25, I KK 232/25, I KK 339/25, I KK 334/25, I KK 339/25, I KK 344/25, I KK

348/25, I KK 447/25, III KK 459/25, V KK 471/25, V KS 31/25, V KZ 50/25).

Wnioski te i ich uzasadnienia były w istocie analogiczne ⎯ w swej treści ⎯

do obecnego wniosku prokuratora (o odmiennej jednak, jak już powiedziano,

intytulacji; ponadto, z nie do końca zrozumiałych powodów, wniosek ten opiera się

na odmiennie skonstruowanym petitum w stosunku od innych wniosków złożonych

do spraw rozpoznawanych na posiedzeniu Sądu Najwyższego w dniu 4 marca

2026 r.). Aktualnie, mimo identycznej w swej istocie treści uzasadnienia wniosku i

zaprezentowanej w niej argumentacji, świadczącej dobitnie o tożsamym

charakterze przedsiębranej czynności, jest to pismo (od strony czysto formalnej)

zatytułowane jako "wniosek o wyłączenie" z powołaniem się także na przepisy

ustawy postępowania karnego (art. 40 § 1 pkt 1 k.p.k., art. 41 § 1 k.p.k.), a nie (jak

to było w przypadku powołanych wyżej wniosków prokuratora z listopada 2025 r.)

⎯ wniosek o "przekazanie sprawy do rozpoznania innemu składowi orzekającemu"

oparty wyłącznie na przepisach ustawy - Prawo o prokuraturze.

II KO 179/25

7

Tymczasem w osnowie petitum przywołanych wyżej analogicznych

wniosków składanych do postępowań zawisłych w Izbie Karnej Sądu Najwyższego i

datowanych na listopad 2025 r. brak było powołania się na przepisy Kodeksu

postępowania karnego o wyłączeniu sędziego jako podstawę żądania

"wyłączenia/wykluczenia" sędziów Sądu Najwyższego. Mimo co od zasady

analogicznych albo wręcz niemalże identycznych w swej treści uzasadnień tych

wniosków i obecnego wniosku powoływano się wówczas w ich podstawie wyłącznie

na przepisy Prawa o prokuraturze (art. 3 § 1 pkt 1, 2 i 3 oraz art. 5) jako podstawę

ich składania.

Niepodobna oczywiście przyjąć, że autor prawie 30 wniosków o "przekazanie

sprawy do rozpoznania innemu składowi orzekającemu" skierowanych do Izby

Karnej Sądu Najwyższego i złożonych w listopadzie 2025 r. (podmiot profesjonalny,

wykwalifikowany uczestnik obrotu prawnego) opartych wyłącznie na wskazanych

przepisach Prawa o prokuraturze po trzech miesiącach nagle zmienia zapatrywanie

co do istoty kategorycznie ujmowanej przezeń czynności procesowej i przyjmuje, że

analogicznie uzasadniany wniosek nie jest już obecnie żądaniem przekazania

sprawy do rozpoznania innemu składowi orzekającemu, lecz ⎯ na skutek dodania

doń (do podstawy prawnej) dwóch przepisów Kodeksu postępowania karnego i

zmianie jego nazwy ⎯ ulega transformacji i przekształca się w procesowy wniosek

o wyłącznie sędziego, mimo analogicznego uzasadnienia i analogicznych żądań jak

w kilkudziesięciu wcześniejszych wnioskach złożonych ledwie trzy miesiące

wcześniej.

Podsumowując należy zatem powiedzieć, że:

• Primo: aktualnie (na tle kształtu prawie 30 analogicznych wniosków

złożonych w listopadzie 2025 r. przez prokuratora) konieczna stała się li tylko

zmiana nazwy wniosku oraz kosmetyczne "uzupełnienie" rzeczywistej

podstawy prawnej składanego wniosku o przepisy Kodeksu postępowania

karnego normujące wyłączenie sędziego wyłącznie pozornie mające z nim

związek (o czym jednoznacznie przekonuje treść uzasadnienia wniosku,

analogicznego z uzasadnieniami wniosków o "przekazanie sprawy innemu

sądowi" składanych przez tego samego autora w listopadzie 2025 r.).

W uzasadnieniu złożonego wniosku nie artykułuje się bowiem jakichkolwiek

II KO 179/25

8

skonkretyzowanych (zindywidualizowanych) okoliczności wskazujących na

istnienie wątpliwości co do bezstronności konkretnego sędziego czy ani nie

wskazuje na istnienie skonkretyzowanych okoliczności świadczących o

wystąpieniu przesłanki, o której mowa w art. 40 § 1 pkt 1 k.p.k., poprzestając

na nawiązaniu do i kontestowaniu wyłącznie okoliczności o charakterze

abstrakcyjnym (ustrojowym). (Nawiasowo tylko godzi się wskazać, że tylko

co do części spraw wyterminowanych na posiedzenie w dniu 4 marca 2026 r.

w Izbie Karnej Sądu Najwyższego z udziałem sędziego objętego wnioskiem

prokurator złożył wnioski o "wyłączenie", tj. co do trzech spraw z repertorium

KK i jednej sprawy z repertorium KO; wniosków takich nie złożył zaś co do

pozostałych ośmiu spraw z repertorium KO).

• Secundo: obecny zabieg, polegający na czysto formalnym inkorporowaniu

przez prokuratora składającego wniosek do treści jego petitum kodeksowych

przepisów normujących instytucję wyłączenia sędziego (i zmianie jego

nazwy) ma ⎯ w swojej istocie ⎯ na celu jedynie próbę obejścia instytucji

obowiązującego prawa oraz zakamuflowanie rzeczywistej treści

przedsiębranej czynności, dla której brak jest jakichkolwiek podstaw

prawnych, bowiem ma ona wyłącznie charakter ustrojowy i została w istocie

złożona z pominięciem trybu przewidzianego w Kodeksie postępowania

karnego.

Dodatkowo należy wskazać na to, że wniosek złożony przez prokuratora nie

dotyczy sędziego(-ów), lecz bliżej nieokreślonych co do ich statusu ustrojowego

podmiotów. Nie sposób bowiem nie dostrzec ⎯ zaiste osobliwej ⎯

niekonsekwencji w rozumowaniu prawnym przedstawionym przez autora wniosku,

który ⎯ z jednej strony ⎯ składa wniosek oparty na przywołanych przez siebie

przepisach procedury karnej m. in. na art. 40 § 1 k.p.k. czy 41 § 1 k.p.k. (zatem

przepisach regulujących tryb wyłączenia sędziego), następnie zaś w całym wniosku

koncentruje swój wysiłek na próbie dowodzenia, że osoba, której dotyczy wniosek

sędzią nie jest. Przypomnienia wymaga bowiem okoliczność oczywista i nie

wymagająca szerszego rozwinięcia: uruchomienie postępowania incydentalnego

we wskazanym w tych przepisach trybie możliwe jest bowiem wyłącznie w

odniesieniu do sędziów (Rozdział 2-gi Kodeksu postępowania karnego ⎯

II KO 179/25

9

Wyłączenie sędziego dotyczy wszak wyłączenia sędziego, podkr. — SN). Trudno

wyręczać prokuratora w trudzie zidentyfikowania właściwej podstawy procesowej

wyłączenia od udziału w sprawie osoby ⎯ jak to się ujmuje we wniosku ⎯

"działającej w Sądzie Najwyższym", która jednocześnie nie jest sędzią ("nie-

sędziego"). Jeśli jednak tryb taki w prawie procesowym istnieje, to niewątpliwie

wniosek o wyłączenie złożony przez prokuratora nie został na nim oparty, bowiem

nie tylko w uzasadnieniu wniosku, ale także w jego petitum takiej podstawy nie

wskazano.

Decyzja o pozostawieniu bez rozpoznania wniosku o „wyłączenie od

rozpoznawania sprawy” sędziego zapada w formie postanowienia, które może

zostać wydane również z udziałem sędziego, którego dotyczy wniosek. Jak bowiem

przyjmuje najwyższy organ władzy sądowniczej (wyrok z 15 listopada 2013 r., sygn.

III KK 227/13), cyt.: "wynikający z art. 42 § 3 k.p.k. obowiązek powstrzymania się

sędziego od udziału w sprawie ma swoje uzasadnienie tylko wtedy, gdy wniosek o

jego wyłączenie w ogóle podlega rozpoznaniu. Natomiast, gdy zachodzi podstawa

do pozostawienia wniosku bez rozpoznania, nie ma żadnych podstaw do przyjęcia,

iż sędzia, którego ten wniosek dotyczy, nie może brać udziału w wydaniu takiego

orzeczenia. [W] składzie sądu orzekającego o pozostawieniu bez rozpoznania

wniosku o wyłączenie sędziego w trybie art. 41 § 2 k.p.k. może brać udział sędzia,

którego wniosek taki dotyczy" (zob. także postanowienie Sądu Najwyższego z

21 lipca 2011 r., I KZP 6/11, OSNKW 2011, nr 8, poz. 66 z glosą D. Wysockiego,

OSP 2012, z. 3, s. 207-209 oraz postanowienie Sądu Najwyższego z 14 stycznia

2026 r., sygn. II KB 118/25; por. również: J. Kosonoga w: Kodeks postępowania

karnego. Tom I. Komentarz do art. 1-166, red. R.A. Stefański, S. Zabłocki, Lex

2017, art. 41, teza 73-74; M. Rogacka-Rzewnicka w: Kodeks postępowania

karnego. Komentarz do wybranych przepisów, red. D. Szumiło-Kulczycka, Lex

2022, art. 41, teza 3; H. Paluszkiewicz w: Kodeks postępowania karnego.

Komentarz, red. K. Dudka, wyd. 3, Warszawa 2023, art. 41, teza 11; D. Świecki w:

Kodeks postępowania karnego. Tom I. Komentarz aktualizowany, red. D. Świecki,

Lex 2025, art. 41, teza 18-19; W. Jasiński w: Kodeks postępowania karnego.

Komentarz, red. J. Skorupka, wyd. 7, Legalis 2026, art. 41, Nb 20 wraz z powołaną

dalszą literaturą).

II KO 179/25

10

Mając powyższe na względzie, Sąd Najwyższy pozostawił wniosek

prokuratora bez rozpoznania.

[J.J.]

[a.ł]