Sąd Najwyższy nie wznowi z urzędu sprawy M.B. mimo zarzutu wadliwej obsady sądu

Obrońca skazanego M.B. – adw. A.B., 27 listopada 2025 r. nadesłał do Sądu

Najwyższego pismo procesowe, w którym powołując się na art. 9 § 2 k.p.k.,

zasygnalizował potrzebę wznowienia z urzędu postępowań: kasacyjnego

II KO 244/25

2

zakończonego wskazanym wyżej postanowieniem Sądu Najwyższego z 24 kwietnia

2024 r., sygn. akt II KK 461/23 oraz odwoławczego zakończonego wyrokiem Sądu

Apelacyjnego w Lublinie z 24 kwietnia 2023 r., sygn. akt II AKa 123/22.

Każde z tych postępowań, zdaniem obrońcy, dotknięte zostało bezwzględną

przyczyną odwoławczą niewłaściwej obsady sądu, gdyż poszczególni sędziowie

tworzący poszczególne składy Sądu Najwyższego i Sądu Apelacyjnego w Lublinie,

zostali powołani na stanowisko sędziów na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa,

której skład został ukształtowany na mocy ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o

zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz.

U. z 2018 r., poz. 3). To zaś ma uzasadniać twierdzenie, że przed Sądem

Najwyższym i Sądem Apelacyjnym w w Lublinie doszło do obrazy art. 439 § 1 pkt 2

k.p.k., co zarazem stanowi podstawę wznowienia obu tych postępowań z urzędu.

W pierwszej kolejności należy jednak przypomnieć, że zgodnie z art. 542 § 1

k.p.k. wznowienie postępowania może nastąpić na wniosek lub z urzędu, przy czym

wznowienie postępowania z urzędu może nastąpić tylko w sytuacji zaistnienia

jednej z bezwzględnych przyczyn odwoławczych, o jakich mowa w art. 439 § 1

k.p.k. (art. 542 § 3 k.p.k.). Ustawodawca nie przewidział uprawnienia strony do

złożenia wniosku o wznowienie postępowania, z powołaniem się na bezwzględne

przyczyny odwoławcze, stąd wniosek złożony w tym trybie może być traktowany

wyłącznie jako sygnalizacja potrzeby wznowienia postępowania z urzędu.

Sygnalizacja strony nie jest, co oczywiste, wiążąca dla sądu, a jedynie skutkuje

podjęciem czynności z urzędu, które mogą doprowadzić do wszczęcia

postępowania wznowieniowego, o ile zostanie stwierdzona bezwzględna przyczyna

odwoławcza.

Odnosząc się do oceny zasygnalizowanej przez obrońcę potrzeby

wznowienia postępowania zakończonego postanowieniem Sądu Najwyższego z 24

kwietnia 2024 r., sygn. akt II KK 461/23, z uwagi na wskazaną w piśmie

procesowym obrońcy bezwzględną przyczynę odwoławczą (art. 439 § 1 pkt 2

k.p.k.), stwierdzić należy, brak podstaw do wznowienia tego postępowania z urzędu.

Podstawą takiego stanowiska jest przede wszystkim okoliczność, że ocena

wskazanej wyżej podstawy wznowieniowej miałaby się odbywać w odniesieniu do

postanowienia Sądu Najwyższego o oddaleniu kasacji jako oczywiście bezzasadnej,

II KO 244/25

3

które to orzeczenie, przy aprobowanej wykładni wyrażonej w uzasadnieniu

postanowienia z dnia 23 marca 2023 r., I KZP 17/22 i przywołanym tam utrwalonym

orzecznictwie Sądu Najwyższego, nie zalicza się do kategorii prawomocnych

orzeczeń kończących postępowanie sądowe w rozumieniu art. 540 § 1 k.p.k. W

świetle tego bowiem przepisu wznowienie dotyczyć może jedynie postępowania

sądowego zakończonego prawomocnym orzeczeniem, co oznacza, że to o tym

postępowaniu traktują wszystkie podstawy wznowieniowe, w tym także określone w

art. 542 § 3 k.p.k., dotyczące wznowienia postępowania z urzędu. Postępowanie

kasacyjne jest natomiast postępowaniem nadzwyczajnym, a kasację wnosi się

właśnie od prawomocnego orzeczenia sądu odwoławczego kończącego

postępowanie sądowe (art. 519 k.p.k.), które podlega dyspozycji art. 540 § 1 k.p.k.

Kasacja wniesiona przez obrońcę w tej sprawie została oceniona jako

oczywiście bezzasadna, co oznacza, że wydane przez Sąd Najwyższy

postanowienie nie miało statusu prawomocnie kończącego postępowanie w

rozumieniu art. 540 § 1 k.p.k., tym samym przepisy o wznowieniu postępowania nie

mają w tej sytuacji zastosowania.

Sąd Najwyższy w swoim orzecznictwie przyjmował jednolicie, że jedynie

rozstrzygnięcie uchylające zaskarżone kasacją orzeczenie pozbawia je

wymienionych, istotnych z punktu widzenia powyższego unormowania cech i

dopiero wówczas, gdy Sąd Najwyższy wyda orzeczenie następcze rozstrzygając

merytorycznie o przedmiocie procesu (umorzenie postępowania, uniewinnienie w

sytuacji stwierdzenia oczywistej niesłuszności skazania – art. 537 § 2 k.p.k.), może

stać się orzeczeniem kończącym postępowanie sądowe, które podlega wznowieniu.

W sytuacji jednak, gdy Sąd Najwyższy nie wypowiada się merytorycznie w

przedmiocie procesu, nie wkraczając tym samym w żadnym zakresie w sferę, w

której zaskarżony wyrok korzysta już z powagi rzeczy osądzonej (res iudicatae),

orzeczenie sądu odwoławczego nie traci waloru prawomocnie kończącego

postępowanie, gdyż nie zostało ono skutecznie podważone (zob. np. postanowienia

Sądu Najwyższego: z 27 czerwca, III KO 115/00, z 22 września 2003 r., IV KO

33/03, z 25 października 2006 r., V KO 64/06, z 21 marca 2007 r., IV KO 19/07, z

25 listopada 2010 r., V KO 87/10, z 1 sierpnia 2019, II KO 66/19, z 26 lutego 2020

r., V KO 108/19).

II KO 244/25

4

W konsekwencji, aprobując stanowisko wyrażone w przywołanym na wstępie

postanowieniu Sądu Najwyższego i podzielając zaprezentowaną tam argumentację,

a także wieloletnie i utrwalone orzecznictwo Sądu Najwyższego zgodne z tym

postanowieniem, odrzucić należy pogląd – którego uzewnętrznienie stanowią

między innymi powoływane przez obrońcę w sygnalizacji judykaty wydane w innych

sprawach – wskazujące na to, że argumenty natury ustrojowej i konwencyjnej

wymagają eliminacji wypracowanej w doktrynie i orzecznictwie interpretacji o

celowości stosowania wąskiej wykładni art. 542 § 3 k.p.k. Poza tym, że stanowisko

takie wskazuje na wysoce instrumentalne traktowanie prawa należy stwierdzić, że

kwestie poruszone w tych orzeczeniach mogą być ewentualnie przedmiotem

przyszłych działań władzy ustawodawczej, których jak dotąd nie podjęto – akt

prawny stanowiący podstawę do rozstrzygania według sygnalizacji zgłoszonej

przez obrońcę nie został ustanowiony.

Skoro zatem analizowane postanowienie Sądu Najwyższego nie należy do

kategorii art. 542 § 3 k.p.k. interpretowanego w powiązaniu z art. 540 § 1 k.p.k., to

brak jest możliwości zastosowania w tego rodzaju sprawie przepisów o wznowieniu

postępowania.

Kolejny postulat obrońcy o wznowienie z urzędu postępowania

zakończonego wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Lublinie w sprawie II AKa 123/22 z

uwagi na uchybienie z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k., nie mógł otrzymać dalszego biegu

(art. 542 § 3 k.p.k. w zw. z art. 9 § 2 k.p.k.). Jak wynika z akt sprawy o sygn. akt II

KO 109/25 kwestia wystąpienia przed Sądem Apelacyjnym w Lublinie nienależytej

obsady sądu była przedmiotem badań w postępowaniu o wznowienie postępowania

z urzędu zainicjowanym sygnalizacją S.S. Sąd Najwyższy zarządzeniem z 1 lipca

2025 r., w sprawie o sygn. akt II KO 109/25, na podstawie art. 542 § 3 k.p.k.

stwierdził brak możliwości wznowienia wskazanego wyżej postępowania z urzędu

(k. 30). Wynika z tego, że zagadnienie istnienia podstawy do wznowienia

postępowania z urzędu, o którym mowa w piśmie obrońcy skazanego M.B., było już

wcześniej przedmiotem rozważań Sądu Najwyższego, który zagadnienie to

jednocześnie rozstrzygnął. Co prawda inicjatywa wznowienia z urzędu została

złożona przez innego skazanego i wydane przez Sąd Najwyższy zarządzenie

dotyczy sprawy S.S., niemniej stwierdzić należy, że uchybienie z art. 439 § 1 pkt 2

II KO 244/25

5

k.p.k. w razie zaistnienia, a tym samym jego skutki, rozciągałyby się także na

sytuację pozostałych skazanych (art. 545 § 1 k.p.k. w zw. z art. 435 k.p.k.). Sąd

Najwyższy nie stwierdził jednak wystąpienia uchybienia z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k.,

tym samym kolejny postulat pochodzący od obrońcy skazanego M.B., wskazujący

na uchybienie w postaci nienależytej obsady sądu – Sądu Apelacyjnego w Lublinie,

z uwagi na udział w nim sędziów X. Y. i X.1 Y.1, powołanych na ten urząd przy

udziale aktualnej KRS, której status kwestionuje obrońca. Powoduje to że nie ma

racjonalnych podstaw do kolejnej weryfikacji tej samej kwestii, a więc tego, czy

istnieje podstawa do wznowienia postępowania karnego z urzędu w sytuacji, kiedy

już raz Sąd Najwyższy się w tym aspekcie jednoznacznie wypowiedział.

Z powodów przedstawionych wyżej należało rozstrzygnąć, jak w sentencji

zarządzenia.

[WB]

[r.g.]