Sąd Najwyższy wyłączył trzech sędziów od wniosku skazanego o wznowienie postępowania

Po wyznaczeniu składu orzekającego do rozpoznania wniosku o wznowienie

postępowania (sprawa o sygn. akt II KO 60/26) do Sądu Najwyższego wpłynęły

wnioski skazanego o wyłączenie sędziów wyznaczonych do rozpoznania tego

wniosku, tj. Anny Dziergawki, Małgorzaty Bednarek i Antoniego Bojańczyka. Autor

wniosków wniósł o wyłączenie tych sędziów z uwagi na wątpliwości co do ich

bezstronności i niezawisłości, wynikające z uzyskania statusu sędziego Sądu

II KO 60/26

2

Najwyższego w następstwie brania udziału w konkursie przed Krajową Radą

Sądownictwa ukształtowaną na mocy ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. (k. 31-37; 42-

43; 44-45). Wnioskodawca przywołując orzeczenia Europejskiego Trybunału Praw

Człowieka (ETPC) oraz Sądu Najwyższego, wskazał, że sądy składające się z osób

powołanych w tym trybie, nie gwarantują bezstronności i niezawisłości, a zatem nie

są sądami w rozumieniu art. 6 ust. 1 Europejskiej konwencji o ochronie praw

człowieka (EKPC) oraz art. 45 ust. 1 Konstytucji RP.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Wnioski są oczywiście zasadne. Na wstępie trzeba poczynić konieczną

uwagę, która ma związek z działaniami podejmowanymi w Izbie Karnej od 25 maja

2026 r. Każda strona postępowania karnego ma gwarantowane w Konstytucji i

EKPC prawo do rozpoznania jej sprawy przez sąd niezawisły i bezstronny,

ustanowiony ustawą. Częścią tego standardu jest prawo do złożenia wniosku o

wyłączenie sędziego i prawo do jego rozpoznania przez niezawisły sąd (por.

uchwała siedmiu sędziów SN z dnia 13 czerwca 2023 r., I KZP 22/22, OSNK 2023,

z. 8, poz. 37). Tymczasem, początkowo w odniesieniu do jednego z wniosków

skazanego podjęto decyzję o dołączeniu wniosku o wyłączenie sędziego do akt

sprawy – bez jego zarejestrowania (k. 31), z odwołaniem się do zarządzenia

Prezesa Izby Karnej nr 14/2026 (zarządzenie z 25 maja 2026 r.). Zarządzeniem

tym zakazano formalnej rejestracji takich spraw (a więc i rozpoznania wniosków),

jeśli oparte są na kwestionowaniu statusu sędziów SN, choć jest ono wprost

sprzeczne nie tylko z przywołanym w jego treści art. 15 § 1 ustawy o Sądzie

Najwyższym, ale i z § 80 ust. 8 pkt 1 w zw. z § 80 § 1 Regulaminu Sądu

Najwyższego. Decyzję w tym zakresie, tj. co do ponownego rejestrowania takich

wniosków, zmienił sędzia kierujący Izbą Karną w dniu 9 czerwca 2026 r.

(zarządzenie nr 20/2026) i tylko dzięki temu ten pierwszy wniosek, jak i dwa kolejne

zostały zarejestrowane we właściwej kontrolce i mogły zostać przekazane do

rozpoznania. Z uwagi na fakt, że już z dniem 22 czerwca 2026 r. ponownie

zablokowano rejestrację takich wniosków (por. zarządzenie nr 21/2026 z dnia 18

czerwca 2026 r.), może się zdarzyć, iż już tak skazany, jak i każda inna strona,

zostanie pozbawiona prawa do merytorycznego rozpoznania składanych przez nich

wniosków o wyłączenie opartych na okoliczności wskazanej na wstępie

II KO 60/26

3

uzasadnienia. W ten oto sposób decyzjami administracyjnymi blokuje się w Izbie

Karnej stronom prawo do rozpoznania sprawy o wyłączenie sędziego, która jest

sprawą w znaczeniu konstytucyjnym.

Odnosząc się zaś do meritum wniosków, to stwierdzić trzeba, iż są one

zasadne.

Przepis art. 41 k.p.k. określający instytucję iudex suspectus przewiduje

możliwość wyłączenia sędziego, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że

mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej

sprawie. Aprobując stanowisko Sądu Najwyższego wyrażone w postanowieniu z

dnia 13 października 2021 r., II KO 30/21, wskazać należy, że wyłączenie sędziego

na podstawie art. 41 § 1 k.p.k. winno nastąpić nie tylko w sytuacji gdy istnieje

okoliczność tego rodzaju, iż mogłaby wywołać wątpliwość co do jego bezstronności

w danej sprawie, ale również wówczas gdy orzekanie przez sędziego w sprawie

mogłoby realnie prowadzić do znacznie poważniejszego uchybienia, tj. naruszenia

standardu z art. 6 ust. 1 EKPC i uznania, że taki skład orzekający nie stanowi

niezależnego i bezstronnego sądu ustanowionego ustawą. Taka właśnie sytuacja

ma miejsce w tej sprawie i tak ją trafnie określa skazany, wskazują prawidłowo

odpowiednie orzeczenia ETPC i Sądu Najwyższego.

Jest oczywiste, że okoliczności związane z uzyskaniem statusu sędziego

Sądu Najwyższego przez A. Dziergawkę, M. Bednarek i A. Bojańczyka w

następstwie brania udziału w konkursie przed Krajową Radą Sądownictwa po 17

stycznia 2018 r. w odniesieniu do sędziów Sądu Najwyższego skutkują

każdorazowo uznaniem Sądu z ich udziałem za nienależycie obsadzony, z uwagi

m.in. na sposób powołania sędziowskiej części członków tej Rady, polegający na

usunięciu mechanizmu wyboru sędziów do KRS przez samych sędziów i

zastąpieniu go mechanizmem, w którym politycy decydowali o tym, kto z sędziów

(nie mając poparcia środowiska sędziowskiego) będzie członkiem KRS, który to

organ ma dbać o niezależność sądów i niezawisłość sędziów (por. m.in. uchwała

trzech połączonych Izb Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r., BSA I-4110-

1/20; wyrok SN z dnia 5 grudnia 2019 r., III PO 7/18). Ta okoliczność skutkowała

już wielokrotnym wyłączaniem tak powołanych sędziów w postępowaniach

prowadzonych przed Sądem Najwyższym (m.in. postanowienia: z dnia 5 sierpnia

II KO 60/26

4

2024 r. II KK 209/23; z dnia 27 sierpnia 2024 r. IV KK 333/22; z dnia 24 września

2025 r. IV KO 130/24; z dnia 29 września 2025 r., II KK 305/25; z dnia 7 sierpnia

2025 r., III KO 99/24; z dnia 7 maja 2025 r., III KK 550/24). Nie ma żadnego

powodu, aby inaczej postrzegać tę kwestie w niniejszej sprawie, a skazany, który

zainicjował postępowanie o nadzwyczajnym charakterze (wniosek o wznowienie

postępowania), ma prawo, aby tę sprawę rozpoznał sąd w znaczeniu

konstytucyjnym i konwencyjnym.

Mając powyższe na uwadze, konieczne stało się podjęcie przez Sąd

Najwyższy decyzji o wyłączeniu wskazanych sędziów od rozpoznania

przedmiotowej sprawy. Niestety, skazany nie ma gwarancji, że w ponownym

przydziale sprawy sprawa ta nie trafi do sędziów o takim samym statusie, co obecni

wyłączeni od jej rozpoznania, ale wówczas wątpliwe będzie – z uwagi na treść

zarządzenia nr 21/2026 – czy będzie mógł liczyć na rozpoznanie wniosku o

wyłączenie sędziego.

[J.J.]

[a.ł]