SN uchylił obniżenie kary dla przedsiębiorcy za spóźne sprawozdania o smarach

II NSKP 12/26

2

I. Decyzją z … września 2020 r., nr …, Prezes Urzędu Regulacji Energetyki

(dalej: Prezes URE, pozwany), na podstawie art. 56 ust. 1 pkt 12b w związku z art.

56 ust. 2, ust. 3, ust. 6 ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. – Prawo energetyczne (t.j.

Dz.U. z 2021 r. poz. 716 ze zm.; dalej: p.e.) oraz w związku z art. 104 k.p.a. i art.

30 ust. 1 p.e., po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego w sprawie

wymierzenia kary pieniężnej przedsiębiorcy – L. (dalej: Powódka) w związku z

niezachowaniem terminu na złożenie do Prezesa URE sprawozdania, o którym

mowa w art. 43d p.e., za miesiące od lipca 2017 r. do czerwca 2018 r., miesiąc

grudzień 2018 r. oraz miesiące kwiecień, czerwiec, sierpień, wrzesień, październik i

listopad 2019 r. orzekł, że Powódka nie zachowała terminu na złożenie sprawozdania

o rodzajach oraz ilości wytworzonych, przywiezionych i wywiezionych paliw ciekłych,

a także ich przeznaczeniu za miesiące: lipiec, sierpień, wrzesień, październik,

listopad, grudzień 2017 r., styczeń, luty, marzec, kwiecień, maj, czerwiec, grudzień

2018 r. oraz kwiecień, czerwiec, sierpień, wrzesień, październik, listopad 2019 r. do

Prezesa URE, (pkt 1) i za powyższe działanie wymierzył Powódce karę pieniężną w

łącznej wysokości 190 000 zł (pkt 2 lit. a-s).

II. Odwołanie od powyższej decyzji złożyła Powódka, zaskarżając ją w części,

tj. w zakresie pkt. 2 rozstrzygnięcia.

Wyrokiem z 22 sierpnia 2022 r., XVII AmE 2/21, Sąd Okręgowy w Warszawie -

Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów oddalił odwołanie.

W uzasadnieniu swego orzeczenia Sąd I instancji wskazał m.in., że … grudnia

2019 r. do URE wpłynęło pismo Powódki wraz ze sprawozdaniami, o których mowa

w art. 43d p.e., obejmującymi okres od lipca 2017 r. do listopada 2019 r. W jego treści

Powódka wskazała, iż sprowadzała smary oraz wniosła o odstąpienie

od wymierzenia kary pieniężnej przez Prezesa URE w trybie określonym w art. 56

ust. 6a p.e. z uwagi na znikomy stopień szkodliwości czynu oraz fakt zaprzestania

naruszenia i zrealizowanie obowiązku. Ze złożonych sprawozdań wynika,

że przywóz produktu (smaru) o kodzie … miał miejsce w miesiącach: lipiec, sierpień,

wrzesień, październik, listopad, grudzień 2017 r., styczeń, luty, marzec, kwiecień,

maj, czerwiec, grudzień 2018 r. oraz kwiecień, czerwiec, sierpień, wrzesień,

październik, listopad 2019 r. Przedsiębiorca był w okresie dotyczącym niniejszego

postępowania objęty obowiązkiem sprawozdawczym, o którym mowa w art. 43d p.e.,

II NSKP 12/26

3

gdyż stosownie do brzmienia art. 3 pkt 12c p.e. stał się podmiotem przywożącym,

dokonując przywozu paliw ciekłych, tj. smaru o ww. kodzie.

W myśl art. 43d ust. 1 p.e., przedsiębiorstwo energetyczne posiadające

koncesję na wytwarzanie paliw ciekłych lub koncesję na obrót paliwami ciekłymi

z zagranicą, a także podmiot przywożący stosownie do swojej działalności

przekazuje Prezesowi Urzędu Regulacji Energetyki, Prezesowi Agencji Rezerw

Materiałowych, ministrowi właściwemu do spraw finansów publicznych oraz

ministrowi właściwemu do spraw energii miesięczne sprawozdanie o rodzajach oraz

ilości wytworzonych, przywiezionych i wywiezionych paliw ciekłych, a także

ich przeznaczeniu – w terminie 20 dni od dnia zakończenia miesiąca, którego dotyczy

sprawozdanie.

Za niezasadne Sąd Okręgowy uznał twierdzenie Powódki, iż nie działając

w branży paliwowej, nie mając w swojej działalności żadnego związku z prawem

energetycznym, nie mogła ona w praktyce znać przepisów i w pewnym sensie była

skazana na ich naruszenie, albowiem Powódka – jako podmiot koncesjonowany –

jest zobligowana do respektowania i znajomości obowiązujących przepisów

prawnych w zakresie prowadzonej przez siebie działalności.

Sąd Okręgowy uznał, że w niniejszej sprawie brak było podstaw

do odstąpienia od wymierzenia kary na podstawie art. 56 ust. 6a p.e.

Sąd I instancji stwierdził, że pozwany prawidłowo dokonał nałożenia

na Powódkę kar w wysokości po 10 000 zł w punkcie 2 zaskarżonej decyzji.

Wskazał przy tym, iż odpowiedzialność podmiotu za popełnienie deliktu

administracyjnego ma charakter obiektywny, tj. niezależny od winy, zaś element

subiektywny w postaci umyślności lub nieumyślności naruszenia, czyli „winy” jest

okolicznością braną pod uwagę przy wymiarze kary i jej wysokości. Ustawodawca

jednak, dla osiągnięcia celu ustawy, przewidział karę w wysokości ściśle określonej

tj. w kwocie 10 000 zł. Sąd wskazał jednocześnie, iż błędne jest przekonanie Powódki

o naruszeniu przez organ przepisu art. 56 ust. 6a p.e. Brak bowiem zastosowania

względem Powódki instytucji odstąpienia od wymierzenia kary wynikał z tego,

że nie spełniła ona wszystkich przesłanek wymaganych łącznie treścią art. 56

ust. 6a p.e., nie zaś z tego, że pozwany w sposób dowolny nie uwzględnił

okoliczności niniejszej sprawy.

II NSKP 12/26

4

III. Po rozpoznaniu apelacji Powódki, Sąd Apelacyjny w Warszawie wyrokiem

z 16 kwietnia 2025 r., VII AGa 1349/22:

1. zmienił zaskarżony wyrok częściowo w ten sposób, że zmienił zaskarżoną decyzję

Prezesa URE z … września 2020 r. w ten sposób, że obniżył wymierzone w punkcie

2 kary z kwot po 10 000 zł do kwot po 500 zł za każdy miesiąc – łącznie ze 190 000

zł do 9 500 zł;

II. oddalił apelację w pozostałej części;

III. zniósł między stronami koszty postępowania apelacyjnego.

Sąd II instancji uznał za konieczne uzupełnienie ustaleń faktycznych

w zakresie ilości przywożonego paliwa (smarów) i stwierdził, że było to w miesiącach

od lipca 2017 r. do listopada 2019 r. łącznie 3,118 tony.

W ocenie Sądu Apelacyjnego, bezspornym jest, że Powódka była

zobowiązana do składania sprawozdań. Powódka nie zaskarżyła zresztą decyzji

w zakresie pkt. 1, dotyczącym stwierdzenia niedopełnienia przez nią obowiązku

składania sprawozdań w terminie. W konsekwencji należy przyjąć, że Powódka,

mimo podlegania temu obowiązkowi, nie zrealizowała go w odpowiednim czasie.

Skarżąca konsekwentnie domagała się odstąpienia od wymierzenia kary.

W świetle art. 56 ust. 6a p.e. jest to jednak uwarunkowane jednoczesnym

spełnieniem dwóch przesłanek – znikomości stopnia szkodliwości czynu oraz

zaprzestania naruszania prawa lub zrealizowania obowiązku.

Dalej Sąd Apelacyjny wskazał m.in., że w rozpatrywanym przypadku

nie można mówić o znikomym stopniu szkodliwości czynu, a ściślej czynów,

gdyż niezłożenie sprawozdania za każdy miesiąc należy traktować jako odrębne

zachowanie wobec odrębnego powstania każdego takiego obowiązku. Przy ocenie

szkodliwości czynu konieczne jest odwołanie się do sposobu weryfikacji stopnia

szkodliwości wypracowanego w prawie karnym, skoro prawodawca posłużył się

w art. 56 ust. 6a p.e. instytucją prawa karnego, z uwagi na represyjny charakter kar

pieniężnych przewidzianych w art. 56 ust. 1 p.e. Sąd przywołał art. 115 § 2 k.k.,

który stanowi, że przy ocenie stopnia społecznej szkodliwości czynu sąd bierze

pod uwagę rodzaj i charakter naruszonego dobra, rozmiary wyrządzonej lub grożącej

szkody, sposób i okoliczności popełnienia czynu, wagę naruszonych przez sprawcę

obowiązków, jak również postać zamiaru, motywację sprawcy, rodzaj naruszonych

reguł ostrożności i stopień ich naruszenia.

II NSKP 12/26

5

Dalej Sąd Apelacyjny zwrócił uwagę, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku

z 17 października 2024 r., P 3/23, stwierdził, że art. 56 ust. 2h pkt 4 w związku

z art. 56 ust. 1 pkt 12b p.e. w zakresie, w jakim uniemożliwia sądowi powszechnemu

miarkowanie kary pieniężnej za złożenie po terminie sprawozdania, o którym mowa

w art. 43d ust. 1 powołanej ustawy, jest niezgodny z art. 2 w związku z art. 10 ust. 1

i 2 oraz art. 175 ust. 1 Konstytucji RP.

Sąd II instancji wskazał, że podziela argumentację zawartą w uzasadnieniu

ww. wyroku Trybunału Konstytucyjnego i w konsekwencji uznał za dopuszczalne

miarkowanie kary.

Stopień szkodliwości czynów przypisanych Powódce nie był znikomy, jednak

nie może zostać określony jako znaczny. Po pierwsze, ilości przywiezionych paliw

były małe, bezspornie stanowiąc marginalny udział w przywozie ogólnokrajowym.

Po drugie, Powódka samorzutnie zgłosiła się do organu, składając zaległe

sprawozdania i dalej dopełniała już tego obowiązku. Z drugiej strony, opóźnienie

w złożeniu sprawozdań było znaczne.

Ostatecznie Sąd Apelacyjny uznał, że właściwe będzie wymierzenie kar

w kwotach po 500 zł za każdy miesiąc, czyli 9 500 zł łącznie. W jego ocenie,

orzeczone kary, zwłaszcza ujmowane łącznie, spełniać będą wymagania prewencji

indywidualnej i ogólnej. Nie można mieć wątpliwości, iż Powódka w przyszłości

obowiązku sprawozdawczego będzie dopełniać, na co wskazuje jej zachowanie

polegające na złożeniu zaległych sprawozdań. Z kolei wymierzenie kary,

a nie odstąpienie od niej w ogóle, będzie komunikować innym przedsiębiorcom,

że rozważanego obowiązku należy dopełniać niezależnie od rozmiaru działalności

podlegającej sprawozdawaniu oraz stopnia jej powiązania z zasadniczym profilem

przedsiębiorstwa.

IV. Pismem z … lipca 2025 r. skargę kasacyjną od ww. wyroku

Sądu Apelacyjnego wywiódł pozwany Prezes URE, zaskarżając przedmiotowe

orzeczenie w części, tj. w zakresie pkt. I.

Skargę kasacyjną pozwany oparł na podstawie wskazanej w art. 3983 § 1

pkt 1 k.p.c. Sądowi Apelacyjnemu zarzucił naruszenie prawa materialnego, tj. art. 56

ust. 1 pkt 12b w zw. z art. 56 ust. 2h pkt 4 w zw. z art. 43d ust. 1 i art. 56 ust. 6 p.e.

poprzez ich błędne zastosowanie, skutkujące naruszeniem zasad wymiaru

II NSKP 12/26

6

i miarkowania kary pieniężnej i przyjęcie dowolnych i wybiórczych przesłanek

dla jej wymiaru poprzez wprowadzenie nowych, nieznanych ustawie przesłanek

limitujących odpowiedzialność administracyjną za naruszenie art. 43d ust. 1 p.e.

w postaci ilości przywiezionych paliw i ich przeznaczenia, a pominięcie liczby

dokonanych naruszeń, długotrwałości naruszenia, co doprowadziło do ustalenia kary

w wysokości nieadekwatnej oraz nieproporcjonalnej do skali i liczby naruszeń,

zniekształcającej cel regulacji z art. 43d ust. 1 p.e. oraz niespełniającej żadnej

z funkcji administracyjnej kary pieniężnej.

W oparciu o powyższy zarzut – rozwinięty następnie w uzasadnieniu skargi

kasacyjnej – Prezes URE wniósł o: 1) uchylenie wyroku Sądu Apelacyjnego

w zaskarżonej części, tj. w zakresie pkt. I i przekazanie sprawy temu Sądowi

do ponownego rozpoznania, ewentualnie 2) uchylenie wyroku Sądu Apelacyjnego

w zaskarżonej części, tj. w zakresie pkt. I i zmianę zaskarżonego wyroku

Sądu Apelacyjnego w zakresie pkt. I oraz orzeczenie co do istoty sprawy poprzez

oddalenie apelacji Powódki w pozostałej części, 3) w każdym przypadku –

zasądzenie od Powódki na rzecz pozwanego kosztów postępowania, w tym kosztów

zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

V. Pismem z … lipca 2025 r. odpowiedź na skargę kasacyjną złożyła Powódka,

wnosząc o oddalenie skargi kasacyjnej oraz o zasądzenie od pozwanego na jej rzecz

kosztów postępowania, w tym zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu odpowiedzi na skargę kasacyjną Powódka rozwinęła swoje

stanowisko.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

VI. Skarga kasacyjna zasługiwała na uwzględnienie, albowiem zaskarżony

wyrok – w zakwestionowanej części – nie odpowiada prawu.

VII. Odnosząc się do zawisłego sporu w pierwszej kolejności należy wskazać,

że wyrokiem z 17 października 2024 r., P 3/23, wydanym na skutek pytania prawnego

przedstawionego przez Sąd Apelacyjny w Warszawie, dotyczącego obowiązku

nałożenia administracyjnej kary pieniężnej za złożenie po terminie sprawozdania

o rodzajach i ilości wytworzonych, przywiezionych i wywiezionych paliw ciekłych,

II NSKP 12/26

7

a także ich przeznaczeniu, Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 56 ust. 2h pkt 4

w związku z art. 56 ust. 1 pkt 12b p.e. w zakresie, w jakim uniemożliwia sądowi

powszechnemu miarkowanie kary pieniężnej za złożenie po terminie sprawozdania,

o którym mowa w art. 43d ust. 1 powołanej ustawy, jest niezgodny z art. 2 w związku

z art. 10 ust. 1 i 2 oraz art. 175 ust. 1 Konstytucji RP.

Trybunał Konstytucyjny wyjaśnił, że wątpliwości Sądu Apelacyjnego

w Warszawie w istocie dotyczyły tego, czy sąd orzekający w sprawie kary pieniężnej

za złożenie po terminie sprawozdania, o którym mowa w art. 43 ust. 1 p.e., może być

zgodnie ze wskazanymi wzorcami kontroli związany wysokością sankcji

administracyjnej o charakterze karnym określonej w sposób sztywny. Wobec tego

Trybunał dokonał odpowiedniej rekonstrukcji zakresu przedmiotu kontroli i uznał,

że zakresowa niezgodność przedmiotu kontroli z Konstytucją RP jest wynikiem

kumulacji norm zawartych w kilku przepisach prawa. Zarówno administracyjna kara

pieniężna, w kwotowo określonej sztywnej wysokości, jak też jej automatyzm,

ani też kasatoryjny charakter orzeczeń sądowych, same w sobie, nie powodują

jeszcze niezgodności z Konstytucją RP i mogą być w demokratycznym państwie

prawa odpowiednio stosowane. Jednakże kumulacja wszystkich trzech, określonych

wyżej formuł w jednej normie poddanej kontroli powoduje jej sprzeczność z zasadą

proporcjonalności oraz prawem do bezstronnego sądu.

Trybunał Konstytucyjny w powołanym wyroku stwierdził, że zasada państwa

prawnego oddziałuje na zasadę adekwatności sankcji, która z kolei ma zabezpieczać

wartość, jaką jest państwo prawne. Trybunał Konstytucyjny zwrócił uwagę,

że specyfika kar administracyjnych ma charakter zobiektywizowany, przy czym

nie może mieć to charakteru absolutnego, w szczególności wyłączającego zawartą

w art. 2 Konstytucji RP zasadę proporcjonalności.

Zdaniem Trybunału Konstytucyjnego, redukcja sądu do zatwierdzania jedynie

nieproporcjonalnych kar wymierzonych przez organ władzy publicznej narusza

zasadę państwa prawnego oraz całościowego rozpatrzenia sprawy, prowadzi

również do naruszenia podziału i równowagi władz. Władza sądownicza jako jedyna

może sprawować wymiar sprawiedliwości. Władza sądownicza ma chronić

przed całkowitym automatyzmem abstrakcyjnych norm i bezrefleksyjnym

II NSKP 12/26

8

zrównywaniem podmiotów indywidualnych, za którymi i tak zawsze stoi pojedynczy

człowiek.

Powyższy wyrok Trybunału Konstytucyjnego ma charakter zakresowy,

co znaczy, że odnosi się do możliwości miarkowania kary administracyjnej

za uchybienie obowiązkowi określonemu w art. 43d p.e. przez sąd powszechny.

Skutkiem wyroku nie jest derogacja przedmiotu kontroli w całości, albowiem istota

rozstrzygnięcia dotyczy wyłącznie zasad wymierzania sprawiedliwości przez sądy.

VIII. Odnosząc powyższy wyrok Trybunału Konstytucyjnego do okoliczności

niniejszej sprawy, Sąd Najwyższy nie ma wątpliwości, że z wyroku tego wypływa

uprawnienie sądu powszechnego – w ramach toczącego się podstępowania

odwoławczego od decyzji Prezesa URE – do miarkowania kary pieniężnej, nałożonej

przez ten organ na przedsiębiorcę za naruszenie obowiązku sprawozdawczości.

Na powyższą ocenę nie ma przy tym wpływu brak promulgacji ww. wyroku

Trybunału Konstytucyjnego w Dzienniku Ustaw. Zgodnie z art. 190

ust. 1 Konstytucji RP, orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc

powszechnie obowiązującą, a w myśl art. 190 ust. 2 Konstytucji RP, podlegają

niezwłocznemu ogłoszeniu. Publikacja orzeczenia ma charakter formalny

i techniczny, nie stanowi natomiast przesłanki jego skuteczności. Orzeczenie

Trybunału jako akt stosowania Konstytucji RP wywołuje skutki prawne od momentu

jego wydania, a brak jego ogłoszenia nie może prowadzić do zawieszenia skutków

wynikających z Konstytucji RP. Odmienne stanowisko prowadziłoby do uzależnienia

skuteczności orzeczeń Trybunału od działania organów władzy wykonawczej,

co pozostawałoby w sprzeczności z zasadą nadrzędności Konstytucji RP (art. 8

ust. 1 Konstytucji RP) oraz zasadą podziału władz. Brak niezwłocznej promulgacji

wyroku we właściwym dzienniku urzędowym nie może być zaś rozumiany

jako przeszkoda w jego stosowaniu przez organy władzy publicznej (wyrok

Trybunału Konstytucyjnego z 23 września 2025 r., P 3/25; zob. też postanowienie

Sądu Najwyższego z 8 kwietnia 2026 r., I ZB 92/25).

Odnosząc się szerzej do możliwości miarkowania kary nałożonej

na przedsiębiorcę na podstawie art. 56 ust. 1 pkt 12b w związku z art. 56 ust. 2h pkt 4

w związku z art. 43d ust. 1 p.e., należy podkreślić, że uprawnienie to w świetle

ww. wyroku Trybunału Konstytucyjnego przysługuje wyłącznie sądowi

II NSKP 12/26

9

powszechnemu, nie zaś organowi regulacyjnemu, który w dalszym ciągu,

w przypadku wystąpienia przesłanek do zastosowania sankcji administracyjnej

wobec określonego podmiotu w związku z nieterminową realizacją obowiązku

sprawozdawczego z art. 43d ust. 1 p.e., zobowiązany jest do nakładania w decyzji

kary, określonej w art. 56 ust. 2h pkt 4 p.e., a wynoszącej 10 000 zł, która dla organu

regulacyjnego nadal ma wyłącznie charakter kary sztywnej. Dopóki bowiem

ustawodawca nie zmieni treści wskazanych norm, organy administracyjne

zobowiązane są działać na podstawie obowiązującego prawa i w jego granicach,

i nie są wyposażone w uprawnienie do modyfikacji ich treści powołując się

na bezpośrednie stosowanie Konstytucji RP. Jednocześnie Sąd Najwyższy

nie ma wątpliwości, że sąd powszechny w procesie stosowania prawa może

zastosować konstytucyjną zasadę proporcjonalności, tym bardziej, że konieczność

taka wprost została wskazana we wspomnianym wyżej zakresowym wyroku

Trybunału Konstytucyjnego. Nie oznacza to jednak, że w każdym przypadku sąd

powszechny jest obowiązany dokonać miarkowania (obniżenia) kary określonej

w art. 56 ust. 2h pkt 4 p.e. Decyzja sądu w tym przedmiocie powinna zależeć

od okoliczności konkretnej sprawy, co w praktyce oznacza, że sąd przeprowadzając

proces miarkowania (oceny) kary może, ale nie musi dokonać jej obniżenia.

Sąd Najwyższy podziela stanowisko pozwanego, że ocena w przedmiocie

miarkowania kary określonej w art. 56 ust. 2h pkt 4 p.e. nie powinna mieć charakteru

dowolnego.

W pierwszej kolejności wskazać należy, że art. 56 ust. 6a p.e. nie reguluje

dyrektyw wymiaru kary. Norma tego artykułu ustanawia instytucję odstąpienia

od wymierzenia kary. Przesłanki jej zastosowania (tj. znikomy stopień szkodliwości

czynu, zaprzestanie naruszenia prawa lub realizacja obowiązku) mają inną funkcję –

rozstrzygają, czy w ogóle kara powinna zostać nałożona, a w żadnym razie nie służą

do miarkowania wysokości kary pieniężnej przez obniżenie jej wysokości (zob. wyrok

Sądu Najwyższego z 15 października 2024 r., III SK 47/13).

Przesłanki wymiaru kary nakładanej przez Prezesa URE są natomiast

określone w art. 56 ust. 6 p.e., przy czym Prezes URE może dokonywać miarkowania

kar w oparciu o tę podstawę prawną wyłącznie wówczas, gdy ustawa Prawo

energetyczne ustanawia dolną i górną granicę wysokości kary.

II NSKP 12/26

10

Skoro zatem, jak już wcześniej wskazano, sądowe miarkowanie kary

nie powinno mieć charakteru dowolnego, koniecznym jest ustalenie jego dyrektyw.

Nie ulega przy tym wątpliwości, że w ustawie Prawo energetyczne brak jest regulacji

wprost odnoszącej się do zasad, jakimi sąd powszechny powinien kierować się

dokonując miarkowania kary pieniężnej, o której mowa w art. 56 ust. 2h pkt 4

w zw. z art. 56 ust. 1 pkt 12b w zw. z ust. 43d ust. 1 p.e. W konsekwencji,

po uwzględnieniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 17 października 2024 r.,

P 3/23, decyzja sądu w przedmiocie zasadności miarkowania kary w konkretnym

postępowaniu musi znaleźć oparcie w konstytucyjnej zasadzie proporcjonalności.

Zasada ta, wyznaczająca granice ingerencji w sferę praw jednostki, ma zastosowanie

w sytuacjach, w których obowiązujące prawo pozostawia organowi władzy publicznej

tzw. luzy decyzyjne. Jej prawidłowe zastosowanie wymaga zobiektywizowanych

przesłanek. Wobec braku reakcji ustawodawcy na konsekwencje wynikające z treści

wspomnianego wyroku TK, konieczne dla zapewnienia pewności obrotu prawnego

jest odniesienie się do przesłanek określonych w art. 56 ust. 6 p.e. To bowiem ten

przepis w ustawie Prawo energetyczne jako jedyny wskazuje podstawy wymiaru kary,

stanowiąc, że przy ustaleniu wysokości kary pieniężnej należy uwzględnić: stopień

szkodliwości czynu, stopień zawinienia oraz dotychczasowe zachowanie podmiotu

i jego możliwości finansowe. Z tych też przyczyn, zdaniem Sądu Najwyższego,

pomimo, że literalnie przepis ten jest wprost adresowany wyłącznie do Prezesa URE,

powinien on mieć zastosowanie również przy miarkowaniu kary przez sąd

powszechny. W rezultacie oznacza to, że sąd powszechny przy miarkowaniu kary

pieniężnej dotyczącej naruszenia art. 43d ust. 1 p.e. powinien brać pod uwagę

następujące przesłanki: stopień szkodliwości czynu, stopień zawinienia oraz

dotychczasowe zachowanie podmiotu i jego możliwości finansowe. Sąd powszechny

powinien przy tym w każdym przypadku dokonywać łącznej oceny wszystkich

wymienionych wyżej przesłanek, nie zaś ograniczać się do wybiórczo wybranych

przez siebie kryteriów. Oczywistym jest przy tym, że w zależności od okoliczności

sprawy sąd może inaczej rozłożyć akcenty, a nawet przypisać większe lub mniejsze

znaczenie poszczególnym elementom, określonym w art. 56 ust. 6 p.e., wpływającym

na ostateczny wymiar kary pieniężnej.

II NSKP 12/26

11

Sąd Najwyższy nie ma również wątpliwości, że przy miarkowaniu kar

pieniężnych w odniesieniu do naruszenia obowiązku z art. 43d ust. 1 w zw. z art. 56

ust. 1 pkt 12b p.e. sąd powszechny powinien oprócz przesłanek wynikających

z art. 56 ust. 6 p.e. każdorazowo uwzględniać również interes publiczny i cele prawa

energetycznego, określone w art. 1 ust. 2 p.e. Jak bowiem wskazał Sąd Najwyższy

w uchwale z 9 lipca 2019 r., NSZP 1/19, regulacja tak newralgicznego rynku,

jak rynek energetyczny, wymaga zagwarantowania skuteczności sankcji

za nieprzestrzeganie obowiązków spoczywających na podmiotach rynku

energetycznego. Tylko realna skuteczność sankcji administracyjnej mierzona

jej nieuchronnością i szybkością zastosowania, a nie teoretyczną dolegliwością

czy surowością, realizuje adekwatnie konstytucyjne obowiązki państwa w zakresie

zapewnienia bezpieczeństwa oraz ochrony konsumentów.

Uwzględniając powyższą uchwałę, Sąd Najwyższy nie ma wątpliwości,

że decyzja sądu o miarkowaniu kary powinna być poprzedzona dokonaniem

indywidualnej i wszechstronnej oceny okoliczności sprawy, nie tylko przez pryzmat

przesłanek z art. 56 ust. 6 p.e, lecz także przy jednoczesnym uwzględnieniu interesu

publicznego oraz celów i wartości wyrażonych w art. 1 ust. 2 p.e. Dopiero w takich

warunkach możliwie jest ustalenie sprawiedliwej wysokości sankcji administracyjnej,

tj. proporcjonalnej, ale jednocześnie adekwatnej dla realizacji określonych celów

regulacji rynku energetycznego. Przy czym wskazana w art. 56 ust. 2h pkt 4 p.e.

kwota 10 000 zł w przypadku skorzystania przez sąd z możliwości miarkowania kary

stanowić powinna górną granicę dopuszczalnego wymiaru kary nałożonego

na przedsiębiorcę, stanowiąc jednak punkt odniesienia do ewentualnego

miarkowania jej wysokości.

IX. Odnosząc powyższe do okoliczności niniejszej sprawy, z uzasadnienia

zaskarżonego wyroku wynika, że Sąd Apelacyjny przy podejmowaniu decyzji

o miarkowaniu kary nałożonej na Powódkę, wprawdzie powołał się na art. 56

ust 6 p.e., uznając, że w świetle powołanej regulacji zasadne było miarkowanie kary

pieniężnej nałożonej na Powódkę do kwoty po 500 zł za każde naruszenie, tj.

do łącznej kwoty kary wynoszącej 9 500 zł, jednakże Sąd Apelacyjny nie dokonał

analizy w tym zakresie przez pryzmat interesu publicznego oraz celów i wartości

wyrażonych w art. 1 ust. 2 p.e. W świetle powyższych rozważań budzi to istotne

II NSKP 12/26

12

wątpliwości w zakresie prawidłowego toku postępowania przy ustaleniu kary

w wysokości adekwatnej oraz proporcjonalnej do skali i liczby naruszeń, a przy tym

nie zniekształcającej celu regulacji art. 43d ust. 1 p.e. oraz właściwie spełniającej

funkcje administracyjnej kary pieniężnej.

Pewnej uwagi wymaga także zagadnienie dopuszczalności odmiennej oceny

przez sąd powszechny przesłanki „stopnia społecznej szkodliwości” danego deliktu

administracyjnego w kontekście art. 56 ust. 6a p.e. (przewidującego instytucję

odstąpienia od wymierzenia kary) i na gruncie art. 56 ust. 6 p.e. (regulującego

przesłanki wymiaru kary). Sąd Najwyższy wskazuje, że z istoty przesłanki „stopnia

społecznej szkodliwości” wynika jej gradacja. Skoro wspomniane normy przewidują

różne instytucje, to oczywistym jest, że znajdą one zastosowanie (bądź nie)

w zależności od tego, jak zostanie ustalony w danej sprawie stopień społecznej

szkodliwości. Jeżeli będzie on znikomy (i spełnione zostaną również inne przesłanki

przewidziane w przepisie), zastosowanie znajdzie art. 56 ust. 6a p.e., wówczas

odstąpienie od wymierzenia kary czyni bezprzedmiotowymi rozważania tej przesłanki

na gruncie art. 56 ust. 6 p.e., skoro do wymierzenia kary w ogóle nie dojdzie.

Tam jednak, gdzie doszło do nałożenia kary, stopień społecznej szkodliwości jest

wyższy niż znikomy, co oznacza, że nie może być on bagatelizowany na etapie

wymiaru kary. Sąd powszechny nie może dokonywać oceny tożsamej przesłanki

(w tym przypadku w postaci stopnia społecznej szkodliwości) w sposób zasadniczo

odmienny w stosunku do oceny zasadności odstąpienia od wymierzenia kary oraz

na gruncie zastosowania instytucji miarkowania, jak miało to miejsce w niniejszej

sprawie.

W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd Apelacyjny wskazywał m.in.,

że „w rozpatrywanym przypadku nie można mówić o znikomym stopniu szkodliwości

czynu, a ściślej czynów, gdyż niezłożenie sprawozdania za każdy miesiąc należy

traktować jako odrębne zachowanie wobec odrębnego powstania każdego takiego

obowiązku” (s. 23); „konkludując, należy podkreślić, że nie można przyjąć, że objęte

postępowaniem czyny cechowały się znikomym stopniem szkodliwości,

co już uniemożliwiało zastosowania art. 56 ust. 6a p.e.” (s. 27), by następnie

stwierdzić, że „stopień szkodliwości czynów przypisanych powodowi został już

częściowo przedstawiony. Nie był on znikomy, jednak nie może być określony jako

II NSKP 12/26

13

znaczny. W tym kontekście zwrócić trzeba uwagę na dwa główne czynniki.

Po pierwsze, ilości przywiezionych paliw były małe, bezspornie stanowiąc

marginalny udział w przywozie ogólnokrajowym. Jakkolwiek kumulacja tego rodzaju

uchybień u wielu podobnych podmiotów mogłaby wypaczyć wyniki analiz regulatora,

to jednak nie zmienia to faktu, że w jednostkowym przypadku trudno mówić

o szczególnej szkodliwości czynu. Po drugie, powód samorzutnie zgłosił się

do organu składając zaległe sprawozdania i dalej dopełniał tego obowiązku.

Tego rodzaju zachowania powinny być premiowane, zwłaszcza, że przy wręcz

niedostrzegalnym udziale w obrocie, zaniedbanie powoda mogłoby w innych

okolicznościach zostać stwierdzone jedynie zupełnie przypadkowo. Nadto,

tego rodzaju postawa powinna być premiowana w celu skłonienia innych

przedsiębiorców do podobnego postępowania. Z drugiej strony należało wziąć

pod uwagę, że opóźnienie w złożeniu sprawozdań było znaczne” (s. 30).

Analiza przytoczonych fragmentów uzasadnienia zaskarżonego wyroku,

jak i jego całości, skutkuje uznaniem za zasadne stanowiska, że w rozpoznawanej

sprawie doszło do przyjęcia dowolnych i wybiórczych przesłanek dla wymiaru kary,

w oparciu o wewnętrznie sprzeczne wnioski. W związku z tym wyrok

Sądu Apelacyjnego w zaskarżonej części nie powinien się ostać.

X. Mając na uwadze powyższe, Sąd Najwyższy, na podstawie art. 39815

§ 1 k.p.c., orzekł jak w sentencji, uchylając zaskarżony wyrok w punkcie I

i przekazując w tym zakresie sprawę Sądowi Apelacyjnego w Warszawie

do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach

postępowania kasacyjnego.

D.Z.

[a.ł]