SN uchylił odrzucenie zażalenia pozwanego bez wniosku o uzasadnienie

Nakazem zapłaty w postępowaniu upominawczym z 26 sierpnia 2014 r.,

sprostowanym postanowieniem z 13 listopada 2021 r., Referendarz sądowy

w Sądzie Rejonowym dla Wrocławia - Śródmieścia we Wrocławiu, po rozpoznaniu

na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu upominawczym sprawy z powództwa E.

z siedzibą w W. przeciwko A.W. o zapłatę, na skutek pozwu wniesionego w dniu 21

sierpnia 2014 r., nakazał pozwanemu, aby zapłacił stronie powodowej kwotę

13 069,55 zł wraz z ustawowymi odsetkami liczonymi od dnia 21 sierpnia 2014 r. do

dnia zapłaty oraz kwotę 2580,50 zł tytułem zwrotu kosztów procesu, w tym kwotę

2417 zł tytułem kosztów zastępstwa procesowego, w terminie dwutygodniowym od

dnia doręczenia nakazu, albo wniósł w tymże terminie sprzeciw.

Następnie, postanowieniem z 8 grudnia 2021 r., sygn. VII Nc 5594/14,

Sąd Rejonowy dla Wrocławia-Śródmieścia we Wrocławiu odrzucił sprzeciw

pozwanego od nakazu zapłaty. W uzasadnieniu postanowienia Sąd Rejonowy

wskazał, że pomimo wezwania doręczonego profesjonalnemu pełnomocnikowi

pozwanego przez publikację w Portalu Informacyjnym (ze skutkiem doręczenia

na dzień 18 listopada 2021 r.) pozwany nie uzupełnił w wyznaczonym terminie

braków formalnych sprzeciwu od nakazu zapłaty z dnia 26 sierpnia 2014 r.,

tj. nie złożył sprzeciwu na formularzu obowiązującym w postępowaniu uroszczonym

przed 7 listopada 2019 r. wraz z odpisem sprzeciwu na formularzu. Sąd powołując

się na art. 504 § 1 k.p.c. (w brzmieniu obowiązującym przed 9 listopada 2019 r.),

odrzucił sprzeciw.

Postanowieniem z 6 czerwca 2022 r. Sąd Okręgowy we Wrocławiu, w sprawie

II Cz 371/22 z powództwa E. z siedzibą w W. przeciwko A.W. o zapłatę, odrzucił

zażalenie pozwanego na postanowienie Sądu Rejonowego dla Wrocławia-

Śródmieścia we Wrocławiu z 8 grudnia 2021 r., sygn. VII Nc 5594/14.

W uzasadnieniu postanowienia Sądu Okręgowego wskazano, że warunkiem

rozpoznania przez sąd odwoławczy zażalenia jest uprzednie złożenie

przez skarżącego wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia

kwestionowanego orzeczenia. Niedochowanie opisanego wymogu powoduje utratę

II NSNc 270/24

3

przez stronę możliwości zaskarżenia orzeczenia i skutkuje odrzuceniem złożonego

zażalenia, jako niedopuszczalnego. Sąd Okręgowy ustalił, że odpis postanowienia

z 8 grudnia 2021 r. został doręczony pełnomocnikowi pozwanego poprzez Portal

Informacyjny w dniu 20 maja 2022 r. W dniu 19 kwietnia 2022 r. pełnomocnik

pozwanego wywiódł zażalenie na powyższe orzeczenie. Pełnomocnik pozwanego

nie złożył natomiast w terminie określonym w art. 328 § 1 i 2 k.p.c. wniosku

o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia zaskarżonego orzeczenia.

Dalej Sąd Okręgowy wskazał, że w świetle uchwały Sądu Najwyższego z 20 sierpnia

2021 r., sygn. III CZP 59/20, zażalenie wniesione w terminie tygodniowym od dnia

doręczenia odpisu postanowienia z uzasadnieniem, mimo niezgłoszenia wniosku,

o którym mowa w art. 357 § 21 k.p.c., podlega odrzuceniu jako niedopuszczalne.

Z powyższych względów Sąd Okręgowy zażalenie pozwanego złożone

bez uprzedniego wniosku o sporządzenie uzasadnienia uznał za niedopuszczalne

i w konsekwencji odrzucił, za podstawę przyjmując art. 373 § 1 w zw. z art. 397

§ 3 k.p.c.

Skargą nadzwyczajną z 7 sierpnia 2024 r. (data stempla pocztowego)

Rzecznik Praw Obywatelskich działając na podstawie art. 8 ust. 1 ustawy z dnia

15 lipca 1987 r. o Rzeczniku Praw Obywatelskich (tekst jedn. Dz.U. 2023, poz. 1058)

w zw. z art. 89 § 1 in princ. ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym

(tekst jedn. Dz.U. 2024, poz. 622; obecnie tekst jedn. Dz.U. 2024, poz. 622, dalej:

„u.SN”) z uwagi na konieczność zapewnienia zgodności z zasadą demokratycznego

państwa prawnego urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej,

zaskarżył w całości prawomocne postanowienie Sądu Okręgowego we Wrocławiu

z 6 czerwca 2022 r., sygn. II Cz 371/22.

Zaskarżonemu postanowieniu Rzecznik Praw Obywatelskich zarzucił,

że zostało wydane:

1. z rażącym naruszeniem prawa (podstawa z art. 89 § 1 pkt 2 u.SN),

a to z rażącym naruszeniem art. 373 § 1 w zw. z art. 397 § 3 w zw. z art. 357 § 2

w zw. z art. 358 k.p.c. w brzmieniu obowiązującym do 6 listopada 2019 r.

w zw. z art. 11 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy –

Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2019,

poz. 1469 ze zm.), w brzmieniu obowiązującym do 30 czerwca 2023 r.,

II NSNc 270/24

4

poprzez ich wadliwe zastosowanie polegające na odrzuceniu zażalenia z powodu

nie poprzedzenia go wnioskiem o sporządzenie uzasadnienia kwestionowanego

nim postanowienia w sytuacji, w której na mocy mającego w sprawie zastosowanie

(stosownie do art. 11 ust. 1 pkt 1 nowelizacji w brzmieniu obowiązującym

do 30 czerwca 2023 r.) art. 357 § 2 w zw. z art. 358 k.p.c. w brzmieniu

obowiązującym do 6 listopada 2019 r. uzasadnienie kwestionowanego zażaleniem

postanowienia powinno być i zostało sporządzone z urzędu; a przez to także,

2. z naruszeniem wynikającego z art. 78 Konstytucji RP prawa

pozwanego do kontroli instancyjnej wydanego przez Sąd Rejonowy postanowienia

o odrzuceniu sprzeciwu.

W oparciu o tak skonstruowane zarzuty, Rzecznik Praw Obywatelskich wniósł

o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy

do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu we Wrocławiu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

1. Skarga nadzwyczajna wywiedziona w niniejszej sprawie opiera

się na zarzutach dotyczących stosowania w czasie odpowiednich przepisów

Kodeksu postępowania cywilnego w postępowaniu upominawczym, na gruncie

nowelizacji jaka miała miejsce na podstawie ustawy z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie

ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw

(Dz.U. 2019, poz. 1469) zmienionej następnie ustawą z 9 marca 2023 r. o zmianie

ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw

(Dz.U. 2023, poz. 614) w zakresie art. 11 ustawy z dnia 4 lipca 2019 r.

W pierwotnym brzmieniu art. 11 ust. 1 pkt 1 stanowił, że sprawy,

w których przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 4 lipca 2019 r. wydano nakaz

zapłaty w postępowaniu upominawczym, do czasu zakończenia postępowania

w danej instancji podlegają rozpoznaniu zgodnie z przepisami, w brzmieniu

dotychczasowym.

W zmienionym, obowiązującym od 1 lipca 2023 r. brzmieniu, art. 11 ust. 1

pkt 1 ustawy stanowi, że sprawy, w których przed dniem wejścia w życie ustawy

II NSNc 270/24

5

wydano nakaz zapłaty w postępowaniu upominawczym, do czasu zakończenia

postępowania w danej instancji podlegają rozpoznaniu zgodnie z przepisami części

pierwszej księgi pierwszej tytułu VII działu V lub VIII ustawy zmienianej w art. 1,

w brzmieniu dotychczasowym.

Wszystkie orzeczenia w niniejszej sprawie zapadły, przed wejściem w życie

znowelizowanego art. 11 ust. 1 pkt 1 ustawy z 4 lipca 2019 r.

W piśmiennictwie wskazuje się, że aby w danej sprawie znalazły zastosowanie

przepisy w brzmieniu sprzed nowelizacji z 2019 r., nakaz zapłaty w postępowaniu

upominawczym musiałby zostać wydany przed 7 listopada 2019 r.

Doręczenie pozwanemu nakazu zapłaty po tej dacie nie ma znaczenia

dla rozstrzygnięć intertemporalnych zawartych w art. 11 ust. 1 pkt 1 ustawy z 4 lipca

2019 r. (M. Dziurda, M. Sieńko [w:] Kodeks postępowania cywilnego. Koszty sądowe

w sprawach cywilnych. Dochodzenie roszczeń w postępowaniu grupowym. Przepisy

przejściowe. Komentarz do zmian. Tom I i II, red. T. Zembrzuski, Warszawa 2020,

art. 11, pkt 20).

2. Nakaz zapłaty w rozpoznawanej sprawie wydany został 26 sierpnia 2014 r.,

dlatego też w zakresie rozpoznawanego przez Sąd Okręgowy zażalenia

na postanowienie Sądu Rejonowego o odrzuceniu sprzeciwu stosować należało

przepisy w brzemieniu sprzed nowelizacji, tj. obowiązującym do 6 listopada 2019 r.

Niewłaściwie zatem Sąd Okręgowy zastosował art. 373 § 1 w zw. z art. 397 § 3

w zw. z art. 357 § 21 k.p.c. w brzmieniu obowiązującym od 7 listopada 2019 r.

do 30 czerwca 2023 r. Niemniej jednak, skarżący wadliwie skonstruował podniesiony

na podstawie art. 89 § 1 pkt 2 u.SN zarzut, wskazując na naruszenie art. 357

§ 2 k.p.c., zamiast art. 357 § 21 k.p.c., abstrahując od tego, że zarzucił w skardze

nadzwyczajnej „wadliwe zastosowanie” zamiast „niewłaściwe zastosowanie”.

Artykuł 357 § 2 k.p.c. traktuje o doręczaniu postanowień wydanych

na posiedzeniu niejawnym z urzędu stronom, zaś art. 357 § 21 k.p.c.

o ich uzasadnieniu. Przedmiotem zarzutu objęto zaś problem uzasadnienia

postanowienia, a nie jego doręczenia. Z powyższych względów pierwszy

z podniesionych zarzutów należało uznać za bezzasadny.

3. W kolejnym zarzucie Rzecznik Praw Obywatelskich wskazał, na podstawie

art. 89 § 1 pkt 3 u.SN, na naruszenie wynikającego z art. 78 Konstytucji RP prawa

II NSNc 270/24

6

pozwanego do kontroli instancyjnej wydanego przez Sąd Rejonowy postanowienia

o odrzuceniu sprzeciwu.

Zgodnie z art. 78 Konstytucji RP, każda ze stron ma prawo do zaskarżenia

orzeczeń i decyzji wydanych w pierwszej instancji, natomiast wyjątki od tej zasady

oraz tryb zaskarżania określa ustawa.

Trybunał Konstytucyjny w swoim orzecznictwie wskazuje, że gwarancja

ustanowiona w art. 78 Konstytucji RP służy zapobieganiu pomyłkom i arbitralności

orzeczeń wydanych w I instancji (zob. wyroki Trybunału Konstytucyjnego z 11 maja

2004 r., K 4/03, OTK-A 2004, Nr 5, poz. 41; z 20 maja 2008 r., P 18/07, OTK-A 2008,

Nr 4, poz. 61; z 8 kwietnia 2014 r., SK 22/11, OTK-A 2014, Nr 4, poz. 37).

Formuła ta koresponduje z dorobkiem doktryny prawa cywilnego,

w której zauważa się, że mechanizm instancyjny realizuje przede wszystkim funkcję

kontrolną (korekcyjną), pozwalającą na korygowanie rozstrzygnięć błędnych przez

ich uchylenie lub zmianę (zob. T. Wiśniewski, Problematyka instancyjności

postępowania sądowego w sprawach cywilnych, w: Ars et Usus. Księga pamiątkowa

ku czci Sędziego Stanisława Rudnickiego, red. T. Ereciński, J. Gudowski, Warszawa

2005, s. 297-298).

W tym sensie art. 78 Konstytucji RP, kreując gwarancję procesową, wzmacnia

sądową ochronę materialnych gwarancji konstytucyjnych przez zwiększenie

prawdopodobieństwa ich prawidłowej realizacji w postępowaniach przed organami

państwa. Sprzyja on także realizacji prawa do sądu przez to, że nakłada

na ustawodawcę obowiązek powołania do życia unormowań, które umożliwiają

wyeliminowanie uchybień popełnionych przez sąd I instancji.

Przyczynia się w ten sposób do podwyższenia standardu rzetelności postępowań

przed organami państwa. Konstytucyjna gwarancja zaskarżalności,

przez wymuszenie istnienia systemu kontroli rozstrzygnięć, pośrednio realizuje

także inne cele, którym służy tego rodzaju system. Pozwala on stronom

postępowania w większym stopniu zinternalizować niekorzystne dla nich

rozstrzygnięcie, zwiększa zaufanie do aparatu państwowego oraz oddziałuje

prewencyjnie i stymulująco na rozstrzygnięcia organów niższego szczebla

(postanowienie Sądu Najwyższego z 21 września 2021 r., I NSNc 78/20).

II NSNc 270/24

7

Przenosząc powyższe rozważania na grunt przedmiotowej sprawy,

stwierdzić należy, że na skutek stwierdzonego naruszenia art. 373 § 1

w zw. z art. 397 § 3 w zw. z art. 357 § 21 k.p.c. w brzmieniu obowiązującym

od 7 listopada 2019 r. do 30 czerwca 2023 r. i w konsekwencji odrzucenia zażalenia

na postanowienie Sądu Rejonowego o odrzuceniu sprzeciwu, doszło do naruszenia

prawa pozwanego do kontroli instancyjnej wydanego przez Sąd Rejonowy

postanowienia. Zasadny zatem okazał się drugi z podniesionych zarzutów.

4. Przepis art. 89 § 1 u.SN wymaga, aby korekta orzeczenia, która ma nastąpić

w trybie postępowania zainicjowanego skargą nadzwyczajną, nie tylko wynikała

ze stwierdzenia zaistnienia którejś z przesłanek z art. 89 § pkt 1-3 u.SN, ale wiązała

się również z koniecznością zapewnienia stanu zgodności z zasadą

demokratycznego państwa prawnego urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości

społecznej.

W ocenie Sądu Najwyższego postanowienie Sądu Okręgowego, wywołane

wadliwym działaniem Sądu oraz naruszające podstawowe konstytucyjne prawa

pozwanego, nie może zostać uznane za zgodne z zasadą demokratycznego państwa

prawnego urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej, albowiem

pozbawiło pozwanego do merytorycznej kontroli instancyjnej wniesionego środka

odwoławczego.

5. Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy, na podstawie art. 91 § 1 u.SN,

uchylił zaskarżone orzeczenie i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania

Sądowi Okręgowemu we Wrocławiu.

Jednocześnie, na podstawie art. 39818 k.p.c. w zw. z art. 95 pkt 1 u.SN,

Sąd Najwyższy zniósł wzajemnie między stronami koszty postępowania

wywołanego wniesioną skargą nadzwyczajną.

[P.Sz.]

[a.ł]

II NSNc 270/24

8