Wyrok zaoczny dla banku na 3 985 833 zł uchylony bez badania klauzul umowy kredytu

II NSNc 299/24

2

Pozwem z 5 grudnia 2017 r. B. spółka akcyjna z siedzibą w W. (w imieniu

którego obecnie działa syndyk masy upadłości M. K.) wniósł przeciwko M.H. (w

imieniu której obecnie występuje syndyk masy upadłości B.B.) i J.H. (obecnie J.H.) o

wydanie nakazu zapłaty w postępowaniu nakazowym i nakazanie pozwanym, aby

zapłaciły powodowi kwotę 3 985 833,47 zł wraz z odsetkami umownymi za

opóźnienie (karnymi) liczonymi od kwoty 3 238 019,39 zł od dnia 16 listopada 2017 r.

do dnia zapłaty, które to odsetki na dzień wniesienia pozwu wynoszą 7,62% w

stosunku rocznym, tj. w wysokości podwojonego oprocentowania umownego

kredytów, przy zastosowaniu aktualnego z dnia przewalutowania wskaźnika DBPLN

oraz marży obowiązującej w dniu wypłaty kredytu lub jego pierwszej transzy, marża

banku jest stała i wynosi 2,12%, indeks DBPLN dla każdego miesiąca oblicza się

jako średnią arytmetyczną stawek WIBOR 3M, obowiązujących w dniach roboczych

w okresie od 26 dnia miesiąca poprzedzającego miesiąc ostatni do 25 dnia miesiąca

poprzedzającego zmianą, w przypadku gdy 26 dzień miesiąca jest dniem wolnym od

pracy, średnia stawek WIBOR 3M obliczana jest od najbliższego dnia roboczego

następującego po tym dniu, w przypadku gdy 25 dzień miesiąca jest dniem wolnym

od pracy, średnia stawek WIBOR 3M obliczana jest od najbliższego dnia roboczego,

poprzedzającego ten dzień, indeks DBPLN obliczany jest do dwóch miejsc

po przecinku, indeks DBPLN ulega zmianie w okresach miesięcznych i obowiązuje

od pierwszego dnia miesiąca, jeżeli wartość indeksu jest równa od obowiązującej

stawki DBPLN o przynajmniej 0,1 punktu procentowego. Wysokość odsetek

maksymalnych w żadnym czasie nie może przekroczyć maksymalnych odsetek

z tytułu opóźnienia, tj. w stosunku rocznym dwukrotność sumy stopy referencyjnej

NBP i 5,5 punktów procentowych; odsetkami ustawowymi za opóźnienie,

tj. w wysokości równej sumie stopy referencyjnej NBP i 5,5 punktów procentowych,

liczonymi od kwoty 19 849,63 zł od dnia wytoczenia powództwa do dnia zapłaty;

odsetkami ustawowymi za opóźnienie, tj. w wysokości równej sumie stopy

referencyjnej NBP i 5,5 punktów procentowych, liczonymi od kwoty 725 812,65 zł

od dnia wytoczenia powództwa do dnia zapłaty. Ponadto strona powodowa wniosła

o zastrzeżenie w orzeczeniu, że zapłata przez jedną z pozwanych zwolni drugą

do kwoty spełnionego świadczenia.

II NSNc 299/24

3

W przypadku uznania, że nie zachodzą podstawy do rozpoznania sprawy

w postępowaniu nakazowym, powód wniósł o rozpoznanie sprawy w postępowaniu

upominawczym, w przypadku zaś wniesienia przez pozwane zarzutów od nakazu

zapłaty w postępowaniu nakazowym lub sprzeciwu od nakazu zapłaty w

postępowaniu upominawczym, powód wniósł o zasądzenie jak w przypadku

postępowania nakazowego.

W każdym przypadku bank wniósł o zasądzenie na swoją rzecz od pozwanych

solidarnie kosztów procesu według norm przepisanych w tym kosztów celowego

dochodzenia roszczeń w postaci opłaty skarbowej od pełnomocnictwa w wysokości

17,00 zł oraz notarialnego poświadczenia dokumentów w kwocie 206,64 zł.

Wyrokiem zaocznym z 28 września 2018 r. w sprawie I C 1355/17

z powództwa Bank spółki akcyjnej z siedzibą w W. przeciwko J.H. i M.H. o zapłatę,

Sąd Okręgowy w Warszawie: (I) zasądził solidarnie od pozwanych J.H. i M.H. na

rzecz Bank Spółki Akcyjnej z siedzibą w W. kwotę 3 985 833,47 zł wraz z odsetkami

umownymi, nie wyższymi niż maksymalne odsetki ustawowe za opóźnienie,

liczonymi od kwoty 3 238 019,39 zł od dnia 16 listopada 2017 r. do dnia zapłaty,

odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od kwoty 19 849,63 zł od dnia

5 grudnia 2017 r. do dnia zapłaty oraz od kwoty 725 127,12 zł od dnia 5 grudnia

2017 r. do dnia zapłaty; (II) oddalił powództwo w pozostałym zakresie; (III) orzekł o

kosztach procesu; oraz (IV) wyrokowi w pkt I nadał rygor natychmiastowej

wykonalności.

Sąd Okręgowy ustalił, że bank oraz pozwane łączyła umowa kredytu

hipotecznego indeksowanego do CHF na podstawie którego bank udzielił

kredytobiorcom kredytu w kwocie 1 867 870,69 zł. Następnie umowę aneksowano

sześciokrotnie.

Łącznie pięcioma pismami, kierowanymi na znane bankowi adresy

pozwanych, bank wypowiedział kredytobiorczyniom aneks numer 3 do umowy

kredytu z zachowaniem 30-dniowego okresu wypowiedzenia.

Podobnie, łącznie pięcioma pismami, kierowanymi na znane bankowi adresy

pozwanych, bank wypowiedział kredytobiorczyniom umowę kredytu z zachowaniem

30-dniowego okresu wypowiedzenia.

II NSNc 299/24

4

Ostatecznymi wezwaniami do zapłaty bank wezwał kredytobiorczynie do

zapłaty w terminie 7 dni, całości należności obejmującej 3 238 019,39 PLN tytułem

należności kapitałowej, 19 849,63 PLN tytułem odsetek umownych, 139 812,02 PLN

tytułem odsetek podwyższonych za opóźnienie w spłacie należności kapitałowej oraz

2151,80 PLN + 15 PLN tytułem kosztów i opłat za czynności banku zgodnie z tabelą

opłat i prowizji.

Bank, w dniu 16 listopada 2017 r., wystawił wyciąg z ksiąg banku, w którym

na podstawie art. 95 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe stwierdził, że

w jego księgach figuruje wymagalne zadłużenie pozwanych – dłużników solidarnych

z tytułu zwartej umowy kredytu, które na dzień 16 listopada 2017 r. wyniosło

3 985 833,47 zł (3 238 019,39 zł tytułem należności głównej – niespłacony kapitał),

19 849,63 zł tytułem odsetek umownych za okres korzystania z kapitału w wysokości

2,22% od dnia 22 października 2014 r. do dnia 7 grudnia 2014 r., 725 812,65 zł

tytułem odsetek za opóźnienie naliczonych od kwoty niespłaconego kapitału w

wysokości 4,44% od dnia 1 sierpnia 2014 r. do dnia 7 grudnia 2014 r. oraz 7,62% od

dnia 1 sierpnia 2014 r. do dnia 15 listopada 2017 r., a także kwota 2151,80 zł tytułem

opłat i prowizji.

W tak ustalonym stanie faktycznym Sąd Okręgowy uznał, że powództwo

zasługiwało na uwzględnienie co do zasady i w przeważającej części. Wskazał, że

pozwane nie zajęły stanowiska co do roszczenia strony powodowej, jak również –

pomimo wezwania – nie stawiły się na posiedzenie wyznaczone na rozprawę,

dlatego też uzasadnione było wydanie wyroku zaocznego na podstawie art. 339 § 1

k.p.c.

Następnie Sąd Okręgowy przywołał treść art. 69 ustawy z dnia 29 sierpnia

1997 r. Prawo bankowe oraz oznaczył obowiązki stron umowy kredytu. Sąd powołał

również art. 75 ust. 1 Prawa bankowego wskazując, że w przypadku niedotrzymania

przez kredytobiorcę warunków udzielenia kredytu bank może wypowiedzieć

umowę kredytu.

W ocenie Sądu przedstawione przez stronę powodową dokumenty

i wyliczenia, a przede wszystkim kopia umowy kredytowej oraz wyciąg z ksiąg banku

w sposób jednoznaczny wskazywały, że żądane przez niego roszczenie zostało

uzasadnione zarówno co do zasady, jak i co do wysokości. Przyjmując za podstawę

II NSNc 299/24

5

art. 339 § 2 k.p.c.. Sąd doszedł do przekonania, że okoliczności faktyczne

przytoczone w pozwie przez stronę powodową nie budziły wątpliwości, dlatego też w

okolicznościach sprawy, uzasadnione było żądanie przez powoda zasądzenia od

pozwanych na rzecz banku solidarnie kwoty 3 985 833,47 zł wraz z odsetkami

umownymi, nie wyższymi niż maksymalne odsetki ustawowe za opóźnienie,

liczonymi od kwoty 3 238 019,39 zł od dnia 16 listopada 2017 r. do dnia zapłaty,

odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od kwoty 19 849,63 zł od dnia 5

grudnia 2017 r. do dnia zapłaty oraz od kwoty 725 127,12 zł od dnia 5 grudnia 2017

r. do dnia zapłaty.

Sąd oddalił powództwo w zakresie w jakim zmodyfikował żądanie odsetkowe

banku, albowiem doszedł do przekonania, że brak jest potrzeby i podstaw do

wskazywania w sentencji wyroku sposobu obliczania odsetek umownych

za opóźnienie (karnych) zawartego w petitum pozwu, jeżeli sposób ich obliczenia

wskazany jest w umowie.

Skargą nadzwyczajną z 4 kwietnia 2022 r. Rzecznik Finansowy z uwagi na

konieczność zapewnienia zgodności z zasadą demokratycznego państwa prawnego

urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej, zaskarżył wyrok zaoczny

Sądu Okręgowego w Warszawie z 28 września 2018 r. w sprawie I C 1355/17 w

całości.

Zaskarżonemu orzeczeniu, na podstawie art. 89 § 1 pkt 1 u.SN, zarzucił,

naruszenie zasad oraz wolności i praw człowieka i obywatela określonych w

Konstytucji, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: zasady praworządności

określonej w art. 7 Konstytucji rozumianej jako obowiązek działania na podstawie i w

granicach prawa przez organy państwa, zasady związania prawem

międzynarodowym określonej w art. 9 Konstytucji rozumianego jako powinność

uwzględnienia przy wykładni prawa krajowego prawa UE, w szczególności

Dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych

warunków w umowach konsumenckich (Dz.U. UE L 1993, nr 95, s. 29 z późn. zm.);

zasady ochrony konsumentów jako słabszej strony stosunków cywilnoprawnych

z przedsiębiorcą rozumianej jako obowiązek państwa określony w art. 76 Konstytucji.

Ponadto zaskarżonemu orzeczeniu zarzucił, na podstawie art. 89 § 1

pkt 2 u.SN, rażące naruszenie przepisów prawa materialnego:

II NSNc 299/24

6

1. art. 3851 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz.U. 2020,

poz. 1740 dalej: k.c.) w zw. z art. 3851 § 3 k.c. poprzez jego niezastosowanie

w sprawie w wyniku zaniechania zbadania istoty sprawy, a w konsekwencji

niezbadanie z urzędu abuzywności klauzul zawartych w umowie kredytu,

prowadzącego ostatecznie do odmowy przyznania ochrony uprawnionym

konsumentom;

2. art. 58 § 1 k.c., poprzez jego niezastosowanie, wyrażające się w

nieprzeprowadzeniu badania, czy umowa kredytu jest ważna, jeżeli dokona

się z niej eliminacji klauzul niedozwolonych zgodnie z treścią art. 3851 § 1 k.c.;

3. art. 58 k.c. w zw. z art. 69 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r.

Prawo bankowe (Dz.U. 2002, nr 72, poz. 665 z późn. zm.), tj. w brzmieniu z

dnia zawarcia umowy w zw. z art. 3531 k.c. poprzez ich niezastosowanie

przejawiające się w braku ustalenia, że przedmiotowa umowa jest umową

nieważną, albowiem nie określała: kwoty i waluty kredytu, zasad i terminów

spłaty kredytu, wysokości oprocentowania kredytu i warunków jego zmiany,

terminów i sposobu pozostawienia do dyspozycji kredytobiorcy środków

pieniężnych, co stanowi o sprzeczności umowy z ustawą, wypacza naturę

stosunku prawnego i wykracza poza zasadę swobody umów.

W oparciu o tak sformułowane zarzuty skarżący wniósł o uchylenie

zaskarżonego orzeczenia w całości i przekazanie sprawy do ponownego

rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Warszawie.

Strona powodowa w odpowiedzi na skargę nadzwyczajną z 14 czerwca 2022 r.

wniosła o jej oddalenie.

Pozwana M.H., zastępowana przez pełnomocnika z urzędu, w odpowiedzi na

skargę nadzwyczajną z 31 lipca 2023 r. poparła skargę Rzecznika Finansowego

wnosząc jednak o uchylenie wyroku zaocznego i oddalenie powództwa.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

II NSNc 299/24

7

1. Skarżący zarzucił zaskarżonemu wyrokowi naruszenie zasad, wolności i

praw człowieka i obywatela (art. 89 § 1 pkt 1 u.SN) określonych w art. 7, 9

i 76 Konstytucji RP.

Zasadny w ocenie Sądu Najwyższego był zarzut naruszenia art. 76 Konstytucji

RP, który określa podstawowe gwarancje konstytucyjne w zakresie ochrony

konsumenta w stosunkach z przedsiębiorcą. Ze wskazanego przepisu wynika

obowiązek zapewnienia właściwej ochrony konsumentów, który spoczywa na

każdym organie i instytucji, której właściwość obejmuje sprawy dotyczące

konsumentów, w tym na sądach. Stanowisko to znajduje potwierdzenie

w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego, zgodnie z którym art. 76 Konstytucji RP

wyraża zasadę konstytucyjną zobowiązującą władze publiczne, w tym również sądy

powszechne, do podejmowania działań mających na celu ochronę konsumentów

przed nieuczciwymi praktykami rynkowymi. Przepis ten powinien być uwzględniany

zarówno przez ustawodawcę na etapie stanowienia prawa, jak i przez sądy

powszechne, w procesie jego stosowania i dokonywania jego wykładni (zob. wyroki

Trybunału Konstytucyjnego z: 21 kwietnia 2004 r., K 33/03; 13 września 2005 r., K

38/04; 17 maja 2006 r., K 33/05; 13 września 2011 r., K 8/09). Konstytucyjna zasada

ochrony konsumenta zakłada, że konsument ma słabszą pozycję kontraktową niż

przedsiębiorca, dlatego „wymaga ochrony, a więc pewnych uprawnień, które

doprowadziłyby do przynajmniej względnego zrównania pozycji kontrahentów” (zob.

wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 11 lipca 2011 r., P 1/10). Z powyższych

względów Sąd Najwyższy uznawał art. 76 Konstytucji RP za dopuszczalny wzorzec

kontroli orzeczeń na podstawie art. 89 § 1 pkt 1 u.SN (zob. wyroki Sądu Najwyższego

z: 28 października 2020 r., I NSNc 22/20; 25 listopada 2020 r., I NSNc 57/20; 29

czerwca 2021 r., I NSNc 115/21; 15 grudnia 2021 r., I NSNc 67/21; 19 stycznia 2022

r., I NSNc 216/21). Równocześnie Sąd Najwyższy, w ślad za Trybunałem

Konstytucyjnym podkreślał, że umocnienie pozycji konsumenta ma na celu

urzeczywistnienie zasady równorzędności pomiędzy uczestnikami obrotu

gospodarczego (zob. wyroki Sądu Najwyższego z: 25 listopada 2020 r., I NSNc 57/20;

30 czerwca 2021 r., I NSNc 191/21; 28 lipca 2021 r., I NSNc 179/20; 24 listopada

2021 r., I NSNc 66/21).

II NSNc 299/24

8

Zakres ochrony konsumentów przewidziany w art. 76 Konstytucji RP jest

uregulowany szczegółowo na poziomie ustawowym. Na podstawie art. 9 Konstytucji

RP, dla wyznaczenia standardów tej ochrony mają także zastosowanie przepisy

Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej (wersja skonsolidowana: Dz.Urz. UE C

202 z 7 czerwca 2016 r.). W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że

zakres ochrony konsumentów wynikający z art. 76 Konstytucji RP należy oceniać z

uwzględnieniem zasad i wymagań prawa unijnego, z uwagi na zakres

implementowania regulacji unijnych dotyczących prawa konsumenckiego do

krajowego porządku prawnego (zob. wyroki Sądu Najwyższego z: 2 czerwca 2021 r.,

I NSNc 178/20; 28 października 2020 r., I NSNc 22/20; 28 lipca 2021 r., I NSNc

179/20; 29 czerwca 2021 r., I NSNc 115/21; 15 grudnia 2021 r., I NSNc 67/21; 19

stycznia 2022 r., I NSNc 216/21 wraz z powołanym tam orzecznictwem).

Szczególne znaczenie dla ochrony konsumentów ma Dyrektywa Rady nr

93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach

konsumenckich (Dz.U. UE L 1993, poz. 95, s. 29, dalej: „Dyrektywa 93/13”). Artykuł

7 ust. 1 i motyw 24 Dyrektywy 93/13, nakładają bowiem na państwa członkowskie

obowiązek zapewnienia skutecznych środków, mających na celu zapobieganie

stosowaniu nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich. Jednocześnie

podkreślić należy, że zgodnie z art. 3 ust. 1 Dyrektywy 93/13 warunki umowy, które

nie były indywidualnie negocjowane, mogą być uznane za nieuczciwe, jeśli stoją w

sprzeczności z wymogami dobrej wiary, powodują znaczną nierównowagę

wynikających z umowy praw i obowiązków ze szkodą dla konsumenta.

Określenie „konsument” użyte w art. 76 Konstytucji RP ma charakter

autonomiczny i nie może być ograniczane do denotacji wyznaczonej treścią art. 221

k.c. Jak bowiem podkreślił Trybunał Konstytucyjny norma art. 76 Konstytucji RP

zapewnia ochronę „wszelkim podmiotom, w szczególności osobom fizycznym”

mającym słabszą pozycję wobec profesjonalnego podmiotu (zob. wyroki Trybunału

Konstytucyjnego z: 2 grudnia 2008 r., K 37/07; 13 września 2005 r., K 38/04).

Natomiast zgodnie z treścią art. 221 k.c. za konsumenta uważa się osobę fizyczną

dokonującą z przedsiębiorcą czynności prawnej niezwiązanej bezpośrednio z jej

działalnością gospodarczą lub zawodową. Analogicznie art. 2 lit. b) Dyrektywy 93/13

stanowi, że „konsument” oznacza każdą osobę fizyczną, która w umowach objętych

II NSNc 299/24

9

dyrektywą działa w celach niezwiązanych z handlem, przedsiębiorstwem lub

zawodem.

Biorąc pod uwagę treść umowy kredytu oraz cel przeznaczenia środków, nie

budzi wątpliwości Sądu, że umowa ta nie została zawarta w związku z prowadzeniem

przez osoby fizyczne działalności gospodarczej lub zawodowej, dlatego też

pozwanym przysługuje status konsumenta zarówno w świetle brzmienia art. 221 k.c.,

jak i art. 76 Konstytucji RP.

Za utrwalony w orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej

przyjmuje się pogląd, że organy wymiaru sprawiedliwości z urzędu dokonują oceny

nieuczciwych postanowień umowy konsumenckiej (zob. wyrok z 21 kwietnia 2016 r.,

Radlinger i Radlingerová, C-377/14, pkt 77 i przywołane tam orzecznictwo).

Uzasadnienie zaskarżonego wyroku zaocznego wskazuje, że Sąd Okręgowy

rozpoznając sprawę nie wziął pod uwagę okoliczności, że pozwane występują

w charakterze konsumenta i w konsekwencji nie badał, czy postanowienia umowy

pożyczki mają nieuczciwy charakter. W konsekwencji Sąd Okręgowy pominął

przepisy o ochronie konsumenta i wydał w sprawie wyrok zaoczny.

Z uwagi na powyższe uznać należy, że sposób procedowania przez Sąd

Okręgowy nie zapewnił realizacji celu, jakim jest ochrona konsumenta będącego w

pozycji słabszej względem przedsiębiorcy naruszając wynikającą z art. 76

Konstytucji RP zasadę ochrony konsumentów.

Uznanie zasadności naruszenia art. 76 Konstytucji RP aktualizuje w sprawie

przesłankę szczególną skargi nadzwyczajnej określoną w art. 89 § 1 pkt 1 u.SN.

Uznanie, że zaskarżone orzeczenie narusza zasady lub wolności i prawa człowieka

i obywatela określone w Konstytucji w oparciu o jeden z podniesionych przez

skarżącego zarzutów, w szczególności, gdy jest to zarzut podstawowy, zbędnym

więc czyni ich rozpatrywanie, o ile odnoszą się do tej samej podstawy skargi

nadzwyczajnej (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 13 grudnia 2023 r., II NSNc 122/23).

Z uwagi na powyższe Sąd Najwyższy uznał, że w sprawie nie zachodzi potrzeba

rozpoznania zarzutów naruszenia art. 7 i 9 Konstytucji RP.

2. Przechodząc do zarzutów rażącego naruszenia prawa materialnego,

zauważyć należy, że w orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, iż do

rażącego naruszenia prawa dochodzi wówczas, gdy rozstrzygnięcie sprawy

II NSNc 299/24

10

nastąpiło w sposób oczywisty i bezsprzeczny wbrew treści normy prawnej, której

wykładnia jednoznacznie pozwala przyjąć określony sposób rozwiązania sprawy, nie

dając podstaw do zaakceptowania innych alternatywnych stanowisk (zob. wyrok

Sądu Najwyższego z 16 grudnia 2015 r., V KK 194/15). W wyroku z 6 grudnia 2016

r., IV KK 192/16, Sąd Najwyższy podkreślił zaś, że „naruszenie rażące to naruszenie

wyraźne, bezsporne, bardzo duże, podstawowe, określenie «rażące» odnosi się do

uchybień oczywistych, poważnych jaskrawych (…). Pod pojęciem rażącego

naruszenia prawa należy, jak już zaznaczono, rozumieć takie sytuacje, w których

doszło w sposób oczywisty i bezsprzeczny do naruszenia treści normy prawnej, gdy

wykładnia jednoznacznie pozwala przyjąć określony sposób rozwiązania sprawy, nie

dając podstawy do zaakceptowania innych alternatywnych stanowisk. (…) Wreszcie

zaznaczyć trzeba, że przyjęcie jednej z możliwych i konkurencyjnych interpretacji

przepisów, nawet wtedy, gdy przeważają poglądy odmienne w tej kwestii, nie

oznacza, że Sąd, dokonując takiej wykładni, dopuszcza się rażącego naruszenia

prawa, zwłaszcza wtedy, gdy swoje stanowisko wyczerpująco uzasadnia,

przedstawiając argumenty, z którymi można się nie zgadzać, ale które znajdują

oparcie w poglądach wyrażanych w piśmiennictwie. (…) Biorąc pod uwagę

samodzielność jurysdykcyjną każdego sądu, raz jeszcze podkreślić trzeba, że

przyjęcie jednego z konkurencyjnych, ale teoretycznie możliwych, rezultatów

wykładni nie oznacza z reguły rażącego naruszenia prawa, które mogłoby stanowić

podstawę uwzględnienia kasacji”.

W orzecznictwie dotyczącym skarg nadzwyczajnych ponadto zwraca się

uwagę na znaczenie naruszonego przepisu dla prowadzonego postępowania.

Stosownie do powyższego Sąd Najwyższy w wyroku z 12 maja 2021 r., w sprawie I

NSNc 53/21, stwierdził, że „[o] rażącym naruszeniu prawa może być mowa wówczas,

gdy miało miejsce naruszenie przepisu o takim znaczeniu dla prawidłowego

rozpoznania, a także rozstrzygnięcia sprawy i uczyniono to w taki sposób, iż mogło

to mieć istotny wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia. (…) Ocena tego, czy doszło

do rażącego naruszenia prawa, jest uzależniona od: wagi naruszonej normy, tj. jej

pozycji w hierarchii norm prawnych, stopnia (istotności) jej naruszenia i skutków

naruszenia dla stron postępowania”.

II NSNc 299/24

11

Oceniając, czy doszło do rażącego naruszenia prawa należy więc ustalić: (1)

czy naruszenie prawa było ewidentne, możliwe do stwierdzenia prima facie, bez

konieczności prowadzenia złożonych rozumowań, w szczególności wykładni prawa

lub wnioskowań prawniczych; (2) czy naruszenie dotyczyło przepisu istotnego z

punktu widzenia rozstrzygnięcia sprawy; (3) czy naruszenie prawa mogło mieć

istotny wpływ na treść orzeczenia.

Negatywna odpowiedź na przynajmniej jedno z powyższych pytań prowadzi

do wniosku, iż naruszenie prawa, jeśli nastąpiło, nie miało rażącego charakteru.

W rozpoznawanej sprawie zarzuty rażącego naruszenia prawa materialnego,

tj. art. 3851 § 1 k.c. w zw. z art. 3851 § 3 k.c. poprzez jego niezastosowanie w sprawie

w wyniku zaniechania zbadania istoty sprawy, a w konsekwencji niezbadanie

z urzędu abuzywności klauzul zawartych w umowie pożyczki, a także art. 58 § 1 k.c.

poprzez jego niezastosowanie, wyrażające się w nieprzeprowadzeniu badania, czy

umowa pożyczki jest ważna, jeżeli dokona się z niej eliminacji klauzul

niedozwolonych zgodnie z treścią art. 3581 § 1 k.c., w świetle przedstawionej przez

skarżącego na ich poparcie argumentacji, uznać należy za zasadne. Podkreślić

dodatkowo należy, że art. 3851-3853 wprowadzone zostały do Kodeksu cywilnego

ustawą z dnia 2 marca 2000 r. o ochronie, niektórych praw konsumentów oraz o

odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną przez produkt niebezpieczny (tekst jedn.

Dz.U. 2012, poz. 1225), która implementowała Dyrektywę 93/13.

W tym miejscu Sąd Najwyższy wyraźnie podkreśla, że przyczyną uchylenia

zaskarżonego wyroku, jest wyłącznie brak zbadania treści umowy pod kątem

istnienia w niej klauzul niedozwolonych. W ocenie Sądu Najwyższego, w

analizowanej sprawie z uzasadnienia zaskarżonego orzeczenia nie wynika bowiem,

aby Sąd meriti badał ważność i uczciwy charakter postanowień zawartej przez strony

umowy. Tymczasem, w przypadku dochodzenia zapłaty na podstawie roszczeń

wywodzonych z umowy zawartej z konsumentem w oparciu, co prawda, o wyciąg z

ksiąg bankowych i dowód doręczenia wezwania do zapłaty, miał taką wyraźną

powinność.

3. Błędnie skonstruowany, a zatem niezasadny, był zarzut naruszenia

art. 58 k.c. w zw. z art. 69 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe

w zw. z art. 3531 k.c. W zakresie art. 58 k.c. oraz art. 69 ust. 1 prawa bankowego,

II NSNc 299/24

12

skarżący nie wskazał odpowiednich mniejszych jednostek redakcyjnych wskazanych

przepisów, tj. paragrafów w przypadku art. 58 k.c. oraz punktów w przypadku art. 69

ust. 1 Prawa bankowego. W orzecznictwie Sądu Najwyższego wskazuje się, iż

zgodnie z art. 95 pkt 1 u.SN w zakresie nieuregulowanym przepisami ustawy do

skargi nadzwyczajnej, w tym postępowania w sprawie tej skargi, stosuje się w

zakresie spraw cywilnych – przepisy ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks

postępowania cywilnego dotyczące skargi kasacyjnej, z wyłączeniem art. 3984 § 2

oraz art. 3989. Stosownie zaś do art. 3984 § 1 k.p.c., określającego wymagania

konstrukcyjne skargi kasacyjnej, jako szczególnego środka odwoławczego, skarga

kasacyjna powinna m.in. zawierać przytoczenie podstaw skargi kasacyjnej i ich

uzasadnienie. Jednocześnie, zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Sądu

Najwyższego, obowiązek ten obejmuje wskazanie przepisu, który zdaniem

skarżącego został naruszony, z oznaczeniem konkretnej jednostki redakcyjnej aktu

normatywnego, czyli artykułu, a także, jeśli występują, pomniejszych jednostek

redakcyjnych (wyrok Sądu Najwyższego z 18 marca 2024 r., II NSNc 10/24).

Przytoczenie podstawy skargi kasacyjnej musi być precyzyjne, gdyż z uwagi na

związanie sądu granicami podstaw skargi Sąd Najwyższy uwzględnia tylko te

przepisy, które zostały wyraźnie wskazane w skardze kasacyjnej jako naruszone.

4. Oceniając zaistnienie przesłanki ogólnej skargi nadzwyczajnej wskazać

należy, że do podstawowych zasad wywodzonych z zasady demokratycznego

państwa prawnego urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej

zaliczana jest zasada ochrony zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez

nie prawa, a także bezpieczeństwa prawnego jednostki. W postępowaniu sądowym

skuteczna ochrona konsumenta powinna polegać na weryfikacji stosunku

podstawowego pod kątem ochrony konsumenta przed nieuczciwymi

postanowieniami umownymi. Sąd Okręgowy, wydając zaskarżony wyrok zaoczny,

bez zbadania stosunku podstawowego wiążącego strony postępowania, wyłącznie

na podstawie przepisów Kodeksu postępowania cywilnego, nie wywiązał się z

obowiązku wynikającego z art. 76 Konstytucji RP oraz z art. 7 ust. 1 Dyrektywy 93/13.

W ten sposób zaskarżone orzeczenie naruszyło podstawowe zasady i gwarancje

konstytucyjne, składające się na klauzulę demokratycznego państwa prawnego

urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej.

II NSNc 299/24

13

W orzecznictwie Sądu Najwyższego podkreśla się, pominięcie kontroli umowy,

będącej źródłem stosunku podstawowego „będzie prowadzić do powstania

mechanizmu obejścia Dyrektywy 93/13 i stanowić będzie strukturalne zagrożenie

zbiorowych interesów konsumentów” (zob. wyroki Sądu Najwyższego z: 28 lipca

2021., I NSNc 179/20; 2 czerwca 2021 r., I NSNc 178/20; 25 listopada 2020 r.,

I NSNc 57/20; 28 października 2020 r., I NSNc 22/20).

W związku z powyższym uchylenie zaskarżonego wyroku było konieczne dla

zapewnienia zgodności z zasadą demokratycznego państwa prawnego

urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej.

5. Mając powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy na podstawie art. 91 § 1 u.SN

uchylił zaskarżone orzeczenie i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania

Sądowi Okręgowemu w Warszawie.

Jednocześnie, na podstawie art. 39818 k.p.c. w zw. z art. 95 pkt 1 u.SN Sąd

Najwyższy zniósł wzajemnie między stronami koszty postępowania wywołanego

wniesieniem skargi nadzwyczajnej.

[P.Sz.]

[r.g.]

Oktawian Nawrot

Paweł Czubik