Szpital nie dopłaci pielęgniarkom dodatku covidowego, SN oddalił skargę kasacyjną

Wyrokiem z 9 października 2024 r., VII Pa 3/24 Sąd Okręgowy w Jeleniej

Górze zmienił wyrok Sądu Rejonowego w Jeleniej Górze z 29 listopada 2023 r., IV P

61/22 w ten sposób, że oddalił powództwa B. J., B. O., S. J., A. K., A. F., M. W., B.

B. (powodowie) przeciwko C. w J. (pozwany) o wynagrodzenie za pracę oraz

II PSKP 274/26

2

rozstrzygnął o kosztach postępowania.

Powyższe orzeczenie zapadło w następującym stanie faktycznym.

Powodowie w latach 2020 r. i 2021 r. byli zatrudnieni u pozwanego na podstawie

umów o pracę na stanowiskach pielęgniarki/pielęgniarza i świadczyli pracę na

Oddziale Kardiologicznym. W związku ze zwiększającą się ilością zakażeń wirusem

SARS-CoV-2, decyzją Nr [...] z 3 września 2020 r., zmienioną decyzją z 14 września

2020 r., Wojewoda polecił C. w okresie od 15 września 2020 r. do odwołania

realizację świadczeń opieki zdrowotnej w związku z zapobieganiem,

przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19 poprzez zapewnienie w podmiocie

leczniczym 10 łóżek dla pacjentów z podejrzeniem zakażenia SARS-CoV-2, w tym

jednego łóżka intensywnej terapii z kardiomonitorem oraz możliwością prowadzenia

tlenoterapii i wentylacji mechanicznej. W okresie od 14 października 2020 r. do 28

maja 2021 r. kolejnymi decyzjami Wojewoda zmieniał ilość łóżek dla pacjentów z

podejrzeniem zakażenia SARS-CoV-2, do zapewnienia których zobowiązane było

C.. Na Oddziale Kardiologicznym nie wyodrębniono łóżka dla pacjentów covidowych.

W dniu 4 września 2020 r. Minister Zdrowia polecił Narodowemu Funduszowi

Zdrowia z siedzibą w Warszawie przekazać podmiotom leczniczym umieszczonym

w wykazie, o którym mowa w art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o

szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i

zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji

kryzysowych, wykonującym działalność leczniczą w rodzaju świadczenia szpitalne:

1) wyłącznie w związku z przeciwdziałaniem COVID-19 lub 2) w których

wyodrębnionych komórkach organizacyjnych są udzielane świadczenia opieki

zdrowotnej wyłącznie w związku z przeciwdziałaniem COVID-19, (dalej zwanych

„Podmiotami"), środki finansowe z przeznaczeniem na przyznanie osobom

wykonującym zawód medyczny w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 15

kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej (Dz. U. z 2020 r. poz. 295) uczestniczącym

w udzielaniu świadczeń zdrowotnych i mającym bezpośredni kontakt z pacjentami z

podejrzeniem lub zakażeniem wirusem SARS-CoV-2, z wyłączeniem osób,

skierowanych do pracy w Podmiotach na podstawie art. 47 ust. 1 ustawy z dnia 5

grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi

(Dz. U. z 2019 r. poz. 1239, ze zm.), dodatkowego świadczenia pieniężnego,

II PSKP 274/26

3

wypłacanego miesięcznie, zwanego dalej „dodatkowym świadczeniem” według

zasad określonych w załączniku do niniejszego polecenia, na podstawie umowy lub

porozumienia.

W dniu 30 września 2020 r. Minister Zdrowia zmienił polecenie z 4 września

2020 r. i polecił Narodowemu Funduszowi Zdrowia z siedzibą w Warszawie

przekazanie podmiotom leczniczym umieszczonym w wykazie, o którym mowa w art.

7 ust. 1 ustawy covidowej z dnia 2 marca 2020 r., wykonującym działalność leczniczą

w rodzaju świadczenia szpitalne, w stosunku do których minister właściwy do spraw

zdrowia albo wojewoda wydał polecenie albo decyzję na podstawie odpowiednio -

art. 10 ust. 2 pkt 1 lit. b albo art. 11 ust. 1 i ust. 4 ustawy covidowej, polecające: 1)

realizację świadczeń opieki zdrowotnej na rzecz pacjentów z potwierdzonym

zakażeniem SARS-CoV-2 (szpital III poziomu), 2) realizację świadczeń opieki

zdrowotnej w związku z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-

19 poprzez zapewnienie w podmiocie leczniczym łóżek dla pacjentów z

podejrzeniem oraz łóżek dla pacjentów z potwierdzonym zakażeniem SARS-CoV-2

(szpital II poziomu) (dalej zwanych „Podmiotami”), środków finansowych z

przeznaczeniem na przyznanie osobom wykonującym zawód medyczny w

rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 15 kwietnia 2011 r. o działalności

leczniczej uczestniczącym w udzielaniu świadczeń zdrowotnych i mającym

bezpośredni kontakt z pacjentami z podejrzeniem i z zakażeniem wirusem SARS-

CoV-2, z wyłączeniem osób, skierowanych do pracy w Podmiotach na podstawie art.

47 ust. 1 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i

chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2019 r. poz. 1239, ze zm.), dodatkowego

świadczenia pieniężnego, wypłacanego miesięcznie, zwanego dalej „dodatkowym

świadczeniem” według zasad określonych w załączniku do niniejszego polecenia, na

podstawie umowy lub porozumienia.

W dniu 26 października 2020 r. Narodowy Fundusz Zdrowia zawarł z

pozwanym umowę, na podstawie której szpital zobowiązał się do comiesięcznego

wypłacania dodatkowego świadczenia pieniężnego osobom wykonującym zawód

medyczny w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 15 kwietnia 2011 r. o

działalności leczniczej uczestniczącym w udzielaniu świadczeń zdrowotnych i

mającym bezpośredni kontakt z pacjentami z podejrzeniem lub zakażeniem wirusem

II PSKP 274/26

4

SARS-CoV-2, z wyłączeniem osób, skierowanych do pracy w uprawnionym

podmiocie na podstawie art. 47 ust. 1 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu

oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi. Na podstawie tej umowy NFZ

zobowiązał się do przekazywania szpitalowi środków zapewniających możliwość

wypłaty dodatkowych świadczeń pieniężnych w wysokości wynikającej z informacji

przekazanej przez szpital, tj. pisemnej informacji o wysokości łącznej kwoty

niezbędnej do wypłacenia tych świadczeń wszystkim osobom uprawnionym do ich

otrzymania.

W dniu 1 listopada 2020 r. Minister Zdrowia zmienił polecenie z 4 września

2020 r., zmienione 30 września 2020 r. i polecił Narodowemu Funduszowi Zdrowia z

siedzibą w Warszawie przekazanie m.in. podmiotom leczniczym umieszczonym w

wykazie, o którym mowa w art. 7 ust. 1 ustawy covidowej z dnia 2 marca 2020 r.,

wykonującym działalność leczniczą w rodzaju świadczenia szpitalne oraz

stacjonarne i całodobowe świadczenie zdrowotne inne niż świadczenie szpitalne w

zakresie psychiatrycznej opieki zdrowotnej, w stosunku do których minister właściwy

do spraw zdrowia albo wojewoda wydał polecenie albo decyzję na podstawie

odpowiednio - art. 10 ust. 2 pkt 1 lit. b albo art. 11 ust. 1 i ust. 4 albo art. 11 h ust. 1 i

4 ustawy covidowej z dnia 2 marca 2020 r., polecające: a) realizację świadczeń opieki

zdrowotnej na rzecz pacjentów z potwierdzonym zakażeniem SARS-CoV-2 (szpital

III poziomu), b) realizację świadczeń opieki zdrowotnej w związku z zapobieganiem,

przeciwdziałaniem i zwalczaniem COYID-19 poprzez zapewnienie w podmiocie

leczniczym łóżek dla pacjentów z podejrzeniem oraz łóżek dla pacjentów z

potwierdzonym zakażeniem SARS-CoV-2 (szpital II poziomu) (dalej zwanych

„Podmiotami"), środków finansowych z przeznaczeniem na przyznanie osobom

wykonującym zawód medyczny w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy o działalności

leczniczej spełniającym warunki z pkt la dodatkowego świadczenia pieniężnego,

wypłacanego miesięcznie, zwanego dalej „dodatkowym świadczeniem” według

zasad określonych w załączniku do niniejszego polecenia, na podstawie umowy lub

porozumienia. Według dodanego punktu la, świadczenie dodatkowe przyznawane

jest osobom, o których mowa w pkt 1, które w przypadku osób wykonujących zawód

medyczny w podmiotach leczniczych, o których mowa w pkt 1 ppkt 1 uczestniczą w

udzielaniu świadczeń zdrowotnych i mającym bezpośredni kontakt z pacjentami z

II PSKP 274/26

5

podejrzeniem i z zakażeniem wirusem SARS-CoV-2, z wyłączeniem osób,

skierowanych do pracy w Podmiotach na podstawie art. 47 ust. 1 ustawy z dnia 5

grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi

(Dz. U. z 2019 r. poz. 1239, ze zm.). W poleceniu tym wskazano, że dodatkowe

świadczenie pieniężne powinno być równe 100% wynagrodzenia danej osoby, nie

wyższe niż 15.000 zł, jak również, że w przypadku świadczenia pracy przez

uprawnione osoby przez niepełny miesiąc, świadczenie dodatkowe za ten miesiąc

podlegać powinno proporcjonalnemu obniżeniu.

Narodowy Fundusz Zdrowia zawarł z pozwanym aneks do umowy z 26

października 2020 r., na podstawie której szpital zobowiązał się przekazywać

dodatkowe świadczenie pieniężne osobom wymienionym w ust. 2 w wysokości 100%

wynagrodzenia danej osoby, nie więcej niż 15.000 zł, a w przypadku świadczenia

przez te osoby pracy przez niepełny miesiąc, świadczenie dodatkowe za ten miesiąc

podlegać powinno proporcjonalnemu obniżeniu. Na podstawie tego aneksu do

umowy NFZ zobowiązał się do przekazywania szpitalowi środków zapewniających

możliwość wypłaty dodatkowych świadczeń pieniężnych w wysokości wynikającej z

informacji przekazanej przez szpital, tj. o wysokości łącznej kwoty niezbędnej do

wypłacenia tych świadczeń.

Powodowie wykonywali pracę w systemie zmianowym podczas 12-

godzinnych dyżurów. Podczas danego dyżuru wykonywali pracę na określonym

odcinku pracy. Na Oddziale Kardiologicznym wyodrębnione były 3 odcinki pracy, tj.

sale intensywnego nadzoru tzw. mała E-rka z 4 łóżkami i duża E-rka z 6 łóżkami oraz

pozostałe sale na oddziale. Łącznie na oddziale znajdowały się 43 łóżka dla

pacjentów. Pomimo przydzielenia podczas dyżuru do określonego odcinka pracy

personel pielęgniarski pomagał sobie i wykonywał prace również na innych

odcinkach pracy, zwłaszcza na salach intensywnego nadzoru. Ponadto personel

pielęgniarski stykał się ze sobą podczas dyżuru w trakcie przemieszczania się po

korytarzu, czy we wspólnym pomieszczeniu socjalnym, gdzie spożywano posiłki. W

okresie od 1 listopada 2020 r. do 31 maja 2021 r. na Oddziale Kardiologicznym

przebywali pacjenci z potwierdzonym zakażeniem wirusem SARS-CoV-2, a także

podejrzani o zakażenie tym wirusem, w tym pacjenci po kontakcie z osobami

zakażonymi, pomimo że nie był on dedykowany dla pacjentów zakażonych tym

II PSKP 274/26

6

wirusem. W tym okresie pacjentów zakażonych wirusem SARS-CoV-2 było około

100. Na Oddziale Kardiologicznym przebywali również pacjenci z Oddziału

Internistycznego. Tymi pacjentami w całości zajmował się personel pielęgniarski

Oddziału Kardiologicznego, lecz nie figurowali oni w dokumentacji medycznej, jako

pacjenci tego oddziału. Nie ma możliwości określenia, ile czasu na danym dyżurze

powodowie przebywali przy danym pacjencie, czy to zakażonym koronawirusem, czy

podejrzanym o zakażenie, albowiem zależało to od stanu zdrowia pacjenta danego

dnia. Testowanie pacjentów przebywających na Oddziale Kardiologicznym, w celu

potwierdzenia zarażenia wirusem SARS-CoV-2, odbywało się wyłącznie na zlecenie

lekarza. Nie wszystkim pacjentom, którzy mieli objawy zakażenia, był wykonywany

taki test bądź był wykonywany dopiero po dłuższym czasie. Często wynik testu

przychodził po kilku dniach od daty pobrania. W celu ustalenia, które osoby z

personelu pielęgniarskiego na Oddziale Kardiologicznym miały kontakt z osobą

zakażoną koronawirusem, pielęgniarka oddziałowa, zgodnie z wytycznymi szpitala,

brała pod uwagę personel obecny począwszy od zmiany, podczas której u pacjenta

był pobrany test.

Oddział Kardiologiczny nie był przystosowany do przyjmowania i pobytu

pacjentów zakażonych wirusem SARS-CoV-2. Na oddziale nie było śluzy. Personel

pielęgniarski, pomimo że był wyposażony w odzież ochronną, po kontakcie z

pacjentem zakażonym nie miał warunków do przebrania się i wzięcia prysznica.

Skażona odzież ochronna była zdejmowana na korytarzu lub w tzw. brudowniku.

Pacjenci zakażeni koronawirusem nie byli oddzieleni od innych pacjentów

przebywających na tym oddziale. Sąd pierwszej instancji ustalił również okresy

nieświadczenia – w spornym okresie - pracy przez powodów z powodu urlopów

wypoczynków lub niezdolności do pracy (np. spowodowanej zakażeniem wirusem

SARS-CoV-2).

Dyrektor pozwanego wydał w dniu 26 maja 2021 r. zarządzenie nr [...] w

sprawie wypłacania dodatkowego świadczenia pieniężnego dla pracowników i innych

osób udzielających świadczeń zdrowotnych uczestniczących w udzielaniu tych

świadczeń i mających bezpośredni kontakt z pacjentami z podejrzeniem lub

zakażeniem wirusem SARS-CoV-2. W § 5 ust. 1 zarządzenia wskazano, że

dodatkowe wynagrodzenie pieniężne wymienione w § 1 będzie wypłacone w

II PSKP 274/26

7

wysokości proporcjonalnej do ilości przepracowanych dni w miesiącu, w których

pracownicy i inne osoby uczestniczyły w udzielaniu świadczeń zdrowotnych i

mających bezpośredni kontakt z pacjentami z podejrzeniem lub zakażeniem wirusem

SARS-CoV-2. W zarządzaniu wskazano, że wchodzi ono w życie z dniem podpisania

z mocą obowiązującą od 1 listopada 2020 r. W dalszej kolejności Sąd pierwszej

instancji ustalił, że powodowie za pracę wykonywaną w okresie od 1 listopada 2020

r. do 31 maja 2021 r. na Oddziale Kardiologicznym otrzymali dodatkowe świadczenia

pieniężne, ale wysokość wypłat z tego tytułu nie odpowiadała 100% ich

wynagrodzenia w trym okresie.

Uwzględniając powództwa w tak ustalonym stanie faktycznym, Sąd Rejonowy

wyjaśnił, że z polecenia Ministra Zdrowia z 1 listopada 2020 r. wynika, że polecił on

Narodowemu Funduszowi Zdrowia przekazanie określonym podmiotom leczniczym

środków finansowych z przeznaczeniem na przyznanie osobom wykonującym zawód

medyczny i uczestniczącym w udzielaniu określonych świadczeń zdrowotnych

dodatkowego świadczenia pieniężnego, wypłacanego miesięcznie, w wysokości 100

% wynagrodzenia danej osoby. U pozwanego sposób wyliczenia kwot należnych

pracownikom tytułem dodatkowego świadczenia pieniężnego został określony w

zarządzeniu Dyrektora pozwanego z dnia 26 maja 2021 r., w którym przyjęto, że

dodatkowe wynagrodzenie pieniężne będzie wypłacone w wysokości proporcjonalnej

do ilości przepracowanych dni w miesiącu, w których pracownicy i inne osoby

uczestniczyły w udzielaniu świadczeń zdrowotnych i miały bezpośredni kontakt z

pacjentami z podejrzeniem lub zakażeniem wirusem SARS-CoV-2. Sąd Rejonowy

przyjął, że kluczowe znaczenie dla oceny zasadności roszczenia powodów miało

dokonanie oceny, czy polecenie Ministra Zdrowia z 4 września 2020 r., zmienione

następnie 30 września 2020 r. i 1 listopada 2020 r., stanowiło źródło prawa pracy.

Przywołując treść art. 9 k.p. Sąd pierwszej instancji podzielił stanowisko zawarte w

części orzeczeń sądów odwoławczych, rozpoznających tożsame sprawy o prawo do

dodatkowego świadczenia pieniężnego pracowników medycznych zatrudnionych na

podstawie umowy o pracę, dotyczące oceny charakteru polecenia Ministra Zdrowia.

Polecenie Ministra Zdrowia nie było aktem normatywnym i nie zawierało norm

prawnych o charakterze generalnym, powszechnie obowiązującym, nadających

roszczeniowy charakter opisanym w nim dodatkowym pieniężnym świadczeniom

II PSKP 274/26

8

covidowym, albowiem nie zawierało norm indywidualno-konkretnych i nie nakładało

ono zobowiązania bezpośrednio na pracodawców zatrudniających lekarzy

uprawnionych do otrzymania rzeczonego dodatku covidowego. Polecenie Ministra

Zdrowia było aktem kierownictwa wewnętrznego, który obligował NFZ, jako podległy

Ministrowi Zdrowia podmiot administrowany, do zawarcia z podmiotami leczniczymi

stosownych umów dotyczących dodatku covidowego. Jego adresatem nie były

placówki medyczne, choć ostatecznie to one były faktycznym wykonawcą w zakresie

wypłaty spornych dodatków covidowych. Polecenie Ministra Zdrowia z 4 września

2020 r., samo niebędące aktem normatywnym, miało swoje umocowanie w przepisie

rangi ustawowej i jako nie zawierające norm mniej korzystnych dla pracowników niż

przepisy prawa pracy powszechnie obowiązującego, mogło być ważnym źródłem

prawa pracy w myśl art. 9 k.p. Następnie w oparciu o to polecenie zostały zawarte

stosowne umowy pomiędzy stroną pozwaną, a Narodowym Funduszem Zdrowia w

celu realizacji wypłaty dodatkowych świadczeń pieniężnych na rzecz pracowników

strony pozwanej. W umowie z 26 października 2020 r. strona pozwana zobowiązała

się do przekazywania Narodowemu Funduszowi Zdrowia określonych informacji, w

szczególności pisemnej informacji o wysokości łącznej kwoty niezbędnej do

wypłacenia dodatkowych świadczeń pieniężnych wszystkim osobom uprawnionym

do ich otrzymania, zaś Narodowy Fundusz Zdrowia zobowiązał się do przekazywania

określonych środków pieniężnych na ten cel. Na podstawie tych umów szpital

zobowiązał się przekazywać dodatkowe świadczenie pieniężne osobom

wymienionym w umowach w wysokości 50%, a od listopada 2020 r. w wysokości

100% wynagrodzenia danej osoby, nie więcej niż 15.000 zł, a w przypadku

świadczenia przez te osoby pracy przez niepełny miesiąc, świadczenie dodatkowe

za ten miesiąc podlegać powinno proporcjonalnemu obniżeniu.

Realizacja przez pozwaną postanowień tej umowy miała bezpośredni wpływ

na sytuację pracowników strony pozwanej, którzy według treści polecenia Ministra

Zdrowia uprawnieni byli do otrzymania dodatkowego świadczenia pieniężnego.

Celem wydania polecenia przez Ministra Zdrowia było z kolei „wynagrodzenie” trudu

pracowników służby zdrowia, którzy zmagali się ze skutkami rozprzestrzeniania się

wirusa SARS-CoV-2. W poleceniu przewidziano jedynie możliwość obniżenia

wysokości dodatkowego świadczenia pieniężnego, a mianowicie, w przypadku

II PSKP 274/26

9

świadczenia pracy przez uprawnione osoby przez niepełny miesiąc, świadczenie

dodatkowe za ten miesiąc podlegać powinno proporcjonalnemu obniżeniu. Dotyczyło

to osób, które co do zasady zostały zaliczone do grona uprawnionych do otrzymania

tego dodatkowego świadczenia. Podobne zapisy o możliwości obniżenia wysokości

dodatkowego świadczenia pieniężnego zostały również zamieszczone w umowach

zawartych przez pozwany szpital z NFZ.

Z działań pozwanego wynikało, że powodowie zostali co do zasady

potraktowani jako uprawnieni do otrzymania dodatkowego świadczenia pieniężnego.

Pozwany wypłacił im ten dodatek jednorazowo, lecz w znacznie mniejszej wysokości.

Należy zatem uznać, że pozwany nie potraktował powodów jako osób, które

incydentalnie uczestniczyły w udzielaniu świadczeń zdrowotnych i miały bezpośredni

kontakt z pacjentami z podejrzeniem i z zakażeniem wirusem SARS-CoV-2.

Pozwany przyjął natomiast zupełnie dowolną i nie wynikającą z polecenia metodę

ustalania wysokości tego dodatku. W ocenie Sądu, z treści polecenia Ministra

Zdrowia oraz jego licznych interpretacji, którymi dysponowała strona pozwana

wynika, że dana osoba mogła zostać zakwalifikowana jako uprawniona do

otrzymania dodatkowego świadczenia pieniężnego bądź jako nieuprawniona do tego

świadczenia. Taka kwalifikacja niewątpliwie należała do pozwanego. To do niego

należała ocena, które osoby incydentalnie uczestniczyły w udzielaniu świadczeń

zdrowotnych i miały wówczas incydentalny, bezpośredni kontakt z pacjentami z

podejrzeniem i z zakażeniem wirusem SARS-CoV-2. W przypadku zakwalifikowania

danej osoby do otrzymywania takiego świadczenia pozwany nie mógł w sposób

dowolny regulować wysokości tego świadczenia, albowiem jego proporcjonalne

obniżenie mogło następować tylko w przypadku świadczenia pracy przez

uprawnioną osobę przez niepełny miesiąc.

Sposób ustalenia wysokości dodatkowego świadczenia pieniężnego dla

pracowników strony pozwanej został uregulowany w zarządzeniu Dyrektora

pozwanego z 26 maja 2021 r. nr [...]. Strona pozwana pomija jednak, że jako

podstawę wydania tego zarządzenia powołano art. 46 ust. 1 ustawy z 15 kwietnia

2011 r. o działalności leczniczej oraz trzy umowy podpisane z Narodowym

Funduszem Zdrowia. W umowach tych wskazana została jedyna możliwość

obniżenia wysokości dodatkowego świadczenia pieniężnego, a mianowicie, w

II PSKP 274/26

10

przypadku świadczenia pracy przez uprawnione osoby przez niepełny miesiąc,

świadczenie dodatkowe za ten miesiąc podlegać powinno proporcjonalnemu

obniżeniu. Regulacje zawarte w zarządzeniu stanowią zatem zapisy mniej korzystne

w porównaniu do zapisów tych umów, a także polecenie Ministra Zdrowia.

We wszelkich interpretacjach zapisów polecenia Ministra Zdrowia

wskazywano, że nie było wymagane ewidencjonowanie czasu pracy przy pacjentach

z COVID-19, istotne było natomiast, czy dana osoba uczestniczy w udzielaniu

świadczeń zdrowotnych i ma bezpośredni kontakt z pacjentami z podejrzeniem i z

zakażeniem wirusem SARS-CoV-2. Natomiast przez incydentalne udzielanie

świadczeń medycznych należy rozumieć sporadyczne udzielanie takich świadczeń

bądź udzielanie świadczeń, w których kontakt z pacjentami z podejrzeniem i z

zakażeniem wirusem SARS- CoV-2 był jedynie potencjalny.

Sąd pierwszej instancji stanął na stanowisku, że w oparciu o zgromadzony w

sprawie materiał dowody z całą pewnością nie można było ustalić, że w spornym

okresie od listopada 2020 r. do maja 2021 r. powodowie, będąc w pracy, w sposób

incydentalny udzielali świadczeń medycznych pacjentom z podejrzeniem i z

zakażeniem wirusem SARS-CoV-2. W spornym okresie praktycznie stale przebywali

na Oddziale Kardiologicznym pacjenci zakażeni, a także podejrzani o zakażenie tym

wirusem, w tym pacjenci po kontakcie z osobami zakażonymi. Pacjentów

zakażonych wirusem SARS-CoV-2 było około 100. Na Oddziale Kardiologicznym

przebywali również pacjenci z Oddziału Internistycznego. Tymi pacjentami w całości

zajmował się personel pielęgniarski Oddziału Kardiologicznego, lecz nie figurowali

oni w dokumentacji medycznej, jako pacjenci tego oddziału. Opieka nad tymi

pacjentami w ogóle nie została wzięta pod uwagę przez stronę pozwaną przy

ustalaniu czasu pracy powodów przy pacjentach zakażonych, a także podejrzanych

o zakażenie tym wirusem. Tym samym wątpliwe było ustalenie wysokości tego

dodatkowego świadczenia dla powodów nawet w oparciu o zapisy zawarte w

zarządzeniu Dyrektora pozwanego z 26 maja 2021 r. nr [...]. Z ustaleń Sądu pierwszej

instancji wynikało ponadto, że Oddział Kardiologiczny w ogóle nie był przystosowany

do opieki nad pacjentami zakażonymi wirusem SARS-CoV-2, co stwarzało

zagrożenie zarówno dla personelu medycznego, jak również samych pacjentów

przebywających na tym oddziale. Świadczy o tym skala zachorowalności personelu

II PSKP 274/26

11

pielęgniarskiego na tym oddziale, co potwierdzili powodowie i pielęgniarka

oddziałowa M. K.,

Pozwany zaskarżył powyższy wyrok apelacją, która została uwzględniona

przez Sąd drugiej instancji.

W ocenie Sądu Okręgowego kluczowe znaczenie dla rozstrzygnięcia w

sprawie miało dokonanie wykładni zapisów Polecenia Ministra Zdrowia, które dało

podstawę do zawierania przez NFZ umów z placówkami medycznymi i zapisów

tychże umów w świetle obowiązujących przepisów. Powyższa kwestia sprowadzała

się do rozstrzygnięcia czy Polecenia Ministra Zdrowia skierowanego do Prezesa NFZ

z dnia 1 września 2020 r. i późniejsze w zakresie dodatków covidowych, w których

zostały sformułowane zasadnicze ramy spornych dodatków można zaliczyć do

źródeł prawa pracy. Takie polecenie nie jest źródłem prawa powszechnie

obowiązującego, wobec braku norm o charakterze generalnym i abstrakcyjnym, ale

może jednak być potraktowane jako źródło prawa pracy. Sąd Rejonowy powołał się

przy tym na wyrok Sądu Okręgowego w Łodzi z 22 lutego 2023 r., VIII Pa 104/22.

Zresztą także w uzasadnieniu wyroku z 5 października 2023 r., VII Pa 73/23 Sąd

Okręgowy w Łodzi wskazał, że w przeciwieństwie do katalogu źródeł prawa

powszechnie obowiązującego, katalog źródeł prawa pracy ma charakter otwarty i

źródłem takim może być każdy akt regulujący prawa i obowiązki pracodawcy i

pracowników, mający charakter ponadindywidualny, generalny (zob. wyrok Sądu

Najwyższego z 11 czerwca 1997 r., I PKN 201/97, w którym za źródło prawa pracy

przyjęto np. umowę spółki zawierającą regulacje praw i obowiązków jej pracowników;

a także wyrok Sądu Najwyższego z 22 września 2021 r., III PSKP 33/21, w którym

za źródło prawa pracy przyjęto nawet zwyczaj). W kontekście przyjętego charakteru

polecenia Ministra Zdrowia jako aktu kierownictwa wewnętrznego, Sąd Okręgowy w

Łodzi podzielił w szczególności pogląd Sądu Najwyższego wyrażony w wyroku z 23

października 2006 r., I PK 28/06, zgodnie z którym do źródeł prawa pracy mogą być

także zaliczone akty wewnętrzne w rozumieniu art. 93 ust. 1 Konstytucji RP,

niestanowiące aktów normatywnych powszechnie obowiązujących (zob. także wyrok

Sądu Najwyższego z 9 czerwca 2008 r., II PK 328/07). Dla uznania danego aktu

wewnętrznego za źródło prawa pracy nie jest istotna jego nazwa (tak słusznie K.

Baran, Komentarz do art. 9 k.p. [w:j Kodeks pracy. Komentarz, red. Baran K, e-

II PSKP 274/26

12

wydanie Lex, pkt 3.3), a jedynie to czy w jego treści zawarte są normy generalne

statuujące prawa i obowiązki pracodawcy i pracowników.

Polecenie Ministra Zdrowia nie było aktem normatywnym i nie zawierało norm

prawnych o charakterze generalnym, powszechnie obowiązującym, nadających

roszczeniowy charakter opisanym w nim dodatkowym pieniężnym świadczeniom

covidowym, albowiem nie zawierało norm indywidualno-konkretnych i nie nakładało

ono zobowiązania bezpośrednio na pracodawców zatrudniających personel

medyczny do otrzymania rzeczonego dodatku covidowego. Polecenie Ministra

Zdrowia było aktem kierownictwa wewnętrznego, który obligował NFZ, jako podległy

Ministrowi Zdrowia podmiot administrowany, do zawarcia z podmiotami leczniczymi

stosownych umów dotyczących dodatku covidowego. Jego adresatem nie były

placówki medyczne, choć ostatecznie to one były faktycznym wykonawcą w zakresie

wypłaty spornych dodatków covidowych. Dlatego samo Polecenie Ministra Zdrowia

nie mogło być podstawą do indywidualnych roszczeń poszczególnych pracowników

placówek medycznych. Takim źródłem prawa o charakterze indywidualnym i

roszczeniowym mogło być dla powódki, zdaniem Sądu drugiej instancji, tylko

Zarządzenie Dyrektora. Zaznaczyć przy tym należy, że omawiane Polecenie Ministra

Zdrowia nawet po uznaniu go od pewnym warunkami za źródło prawa pracy, jest

aktem o najniższej randze normatywnej i o tyle może mieć wpływ na stosowanie

prawa, o ile nie pozostaje w sprzeczności ze źródłami prawa o wyższej randze np.

ustawami.

Polecenie Ministra Zdrowia nakładało zobowiązanie nie bezpośrednio na

pracodawców zatrudniających personel medyczny uprawniony do otrzymania

dodatku covidowego, lecz na Narodowy Fundusz Zdrowia, który został zobligowany

do zawarcia z podmiotami leczniczymi w tym zakresie stosowne umowy. Umowa

taka pomiędzy pozwanym szpitalem a Narodowym Funduszem Zdrowia została

zawarta 26 października 2020 r. Zgodnie z postanowieniami tej umowy pozwany

szpital miał spełnić świadczenie na rzecz osób trzecich. Wobec tego w treści tejże

umowy można było dopatrywać się elementów tzw. pactum in favorem tertii,

stosowanego na gruncie prawa pracy na podstawie art. 393 § 1 k.c. w zw. z art. 300

k.p. Przytoczony przepis sam w sobie uzasadnia legitymację bierną pozwanego

szpitala w sytuacji procesowej, w której powództwo zainicjowane zostało przez

II PSKP 274/26

13

osoby, na rzecz których następować miało spełnienie świadczeń pieniężnych ujętych

w umowie z 26 października 2020 roku.

Skoro jednak, co do zasady, istniały podstawy do wypłaty powodom dodatku

covidowego przez stronę pozwaną, to kolejną kwestią było ustalenie zasad wypłaty

tych świadczeń. Rozważenia wymagało w związku z tym, czy w okresie objętym

sporem do wypłaty dodatkowego świadczenia osobom wykonującym zawód

medyczny, uczestniczącym w udzielaniu świadczeń zdrowotnych, wystarczył jedynie

fakt bezpośredniego kontaktu z pacjentem podejrzanym o zakażenie wirusem, czy

też musiał to być bezpośredni kontakt z pacjentami z podejrzeniem lub zakażeniem

wirusem. W treści Polecenia Ministra Zdrowia z 4 września 2020 r., wskazano, że

prawo do takiego świadczenia mają osoby wykonujące zawód medyczny w

rozumieniu art. 2 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 15 kwietnia 2011 r. o działalności

leczniczej uczestniczącym w udzielaniu świadczeń zdrowotnych i mających

bezpośredni kontakt z pacjentami z podejrzeniem lub zakażeniem wirusem SARS-

CoV-2. Zastosowanie alternatywy rozłącznej prowadzi do jednoznacznego wniosku,

że prawo do świadczenia powstawało zarówno w przypadku kontaktu z pacjentami

zakażonymi, podejrzanymi o zakażenie, jak i kontaktu z pacjentami obu tych

kategorii. Takim samym sformułowaniem przesłanek posłużono się w umowie z 26

października 2020 r. oraz późniejszym zarządzeniu nr [...] Dyrektora C. w J. z dnia

26 maja 2021 r. Tym samym wnioskować należało, że świadczenie dodatkowe

powinno być przyznane osobom, które uczestniczyły w udzielaniu świadczeń

zdrowotnych i miały bezpośredni kontakt z pacjentami z podejrzeniem i z zakażeniem

wirusem. Kontakt z takimi pacjentami powinien być faktyczny (a nie jedynie

potencjalny), a weryfikacja stanu faktycznego powinna spoczywać na kierowniku

podmiotu leczniczego. Strona pozwana co do zasady uznała, że powodowie spełniali

przesłanki do uzyskania dodatku covidowego, lecz jego wysokość odnosiła tylko do

przypadków bezpośredniego kontaktu z osobą z podejrzeniem lub zakażeniem

wirusem SARS-CoV-2, na podstawie ewidencji takiego „kwalifikowanego” czasu

pracy. Sąd Rejonowy wskazał, że zarówno treść polecenia Ministra Zdrowia jak i jego

licznych interpretacji nie uprawniały przedstawiciela strony pozwanej do takiego

postępowania, bowiem wskazane Polecenie Ministra Zdrowia upoważniało dyrektora

pozwanej placówki jedynie do uznania, że ktoś spełnia warunki do przyznania takiego

II PSKP 274/26

14

dodatku bądź nie. Nie upoważnia natomiast do jego proporcjonalnego obniżenia,

poza sytuacją świadczenia pracy przez niepełny miesiąc.

Sąd Okręgowy nie podzielił tego stanowiska. Polecenie Ministra Zdrowia

przewidywało proporcjonalne obniżenie wysokości dodatku covidowego tylko w

przypadku świadczenia pracy przez uprawnione osoby przez niepełny miesiąc.

Zdaniem Sądu Okręgowego, było to jednak tylko wyliczenie przykładowe i należało

je traktować jako katalog otwarty, w którym wskazano tylko niektóre sytuacje

skutkujące obniżeniem wysokości dodatku. Przede wszystkim przywołana regulacja

nie wyłącza jednak w żadnym przypadku obowiązków pracodawcy do weryfikowania

uprawnienia pracownika do otrzymania spornego dodatku w odniesieniu do regulacji

o charakterze ustawowym, w szczególności w zakresie Kodeksu pracy. Nie można

zgodzić się by Polecenie Ministra Zdrowia, będące jedynie aktem kierownictwa

wewnętrznego, które nie było skierowane bezpośrednio do pracodawcy - strony

pozwanej, mogło skutecznie konkurować z ustawowymi regułami prawa pracy.

Wskazując wprost - waga normatywna Polecenia Ministra Zdrowia była „zbyt niska”,

by mogła zostać potraktowana jako przepis szczególny dla przepisów rangi

ustawowej. Przepisy Kodeksu pracy nakładały na pracodawcę obowiązek ustalenia

wynagrodzenia w zakładzie pracy według kryteriów odpowiadających wymogom art.

78 § 1 k.p. i zasadzie ekwiwalentności: pracy i jej wynagrodzenia, przy jednoczesnym

poszanowaniu ogólnej zasady równego traktowania w zatrudnieniu i

niedyskryminacji w wynagrodzeniu wynikającej z art. 183c § 1 k.p. Zadaniem

pracodawcy, było zatem takie ukształtowanie reguł przyznawania dodatku

covidowego, aby nie naruszyć powszechnie obowiązujących przepisów prawa pracy,

dotyczących zasad określania wynagrodzenia i obowiązku równego traktowania w

zakresie wynagradzania. Dalej należało podnieść, że skoro powołane przepisy

dawały podstawę do odmowy wypłaty dodatku covidowego z tego względu, że

kontakt personelu medycznego z osobami zakażonymi lub podejrzanymi o zakażenie

wirusem SARS-CoV-2 był sporadyczny, to już z tego względu strona pozwana

zobowiązana była prowadzić ewidencję takich kontaktów, by na jej podstawie

dokonać oceny częstotliwości tych kontaktów. Nadto, jak wynika z przedstawionej

wyżej wykładni dodatek covidowy przysługiwał pracownikom strony pozwanej

jedynie w przypadkach bezpośredniego kontaktu z osobą z podejrzeniem lub

II PSKP 274/26

15

zakażeniem wirusem SARS-CoV-2, co także wymagało ewidencjonowania. Dodać

należy także, że w tym czasie praktycznie w każdej sferze życia codziennego

obywatele narażeni byli na kontakt z tym wirusem np. przemieszczając się środkami

komunikacji, wykonując czynności życia codziennego np. załatwianie spraw czy

niezbędne zakupy. Stąd narażenie nie tylko ich wzajemnie, ale i pracowników

różnych instytucji (urzędy, sądy itp.). Warto wskazać na pracowników w sektorze

handlowym - w szczególności sprzedawcy w sklepach spożywczych mający stały,

wielogodzinny kontakt z co raz nowymi klientami, nawet w sytuacji gdy były

ograniczenia ilościowe co do jednoczesnego przebywania na powierzchniach

sklepowych, to i tak wiele osób oczekiwało w kolejkach na możliwość wejścia do

sklepu.

Polecenie Ministra Zdrowia z 4 września 2020 r (wraz z późniejszymi jego

zmianami) czy umowa z NFZ z 26 października 2020 r. nie regulowały tych kwestii

ewidencyjnych. Zostało to unormowane w zarządzeniu Dyrektora pozwanego. W

akcie tym doprecyzowane zostały kwestie dotyczące wysokości tych świadczeń.

Pozwany szpital, podejmując decyzję o sposobie i zasadach wypłacania spornego

dodatku covidowego podległym mu pracownikom, którzy spełniali warunki do

otrzymania takiego dodatku, musiał także zadbać, aby jego zachowanie było zgodne

z obowiązującym go prawem pracy, a to wymagało od niego uwzględnienia przede

wszystkim rodzaju stosunku prawnego tj. stosunku pracy łączącego go z powodami

i zastosowania bezwzględnie obowiązującej go na gruncie prawa pracy regulacji o

randze ustawowej, wynikającej z podstawowego dla tego rodzaju stosunków

prawnych aktu, jakim jest Kodeks pracy. Dodatek covidowy był składnikiem

wynagrodzenia, albowiem przysługiwał za czynności wykonane przez pracowników

szpitala w czasie pracy, w ramach obowiązujących ich grafików, w miejscu i czasie

wskazanym przez szpital w ramach podporządkowania pracowniczego (art. 22 § 1

k.p. w zw. z art. 100 § 1 i 2 k.p.). Nie ma wątpliwości, że „dodatki covidowe” spełniały

wszystkie kryteria przypisywane w doktrynie i w jednolitym orzecznictwie sądów

powszechnych i Sądu Najwyższego, wynagrodzeniu za pracę, które co prawda nie

ma legalnej definicji, ale powszechnie przyjmuje się, że jest to świadczenie:

obowiązkowe, okresowe, ze stosunku pracy, przysparzające-majątkowe,

przysługujące za pracę wykonaną, należne pracownikowi od pracodawcy.

II PSKP 274/26

16

Dodatkowe świadczenia covidowe bez wątpienia miały charakter obowiązkowy, gdyż

pracodawca był zobowiązany wypłacić je temu pracownikowi, który spełnił określone

warunki do jego przyznania. Wypłata tego świadczenia z pewnością nie mogła być

realizowana w sposób dowolny i uznaniowy. Obowiązek ten, zdaniem Sądu drugiej

instancji, powstawał jednak dopiero po stwierdzeniu przez pracodawcę, że zostały

spełnione przez danego pracownika odpowiednie kryteria. Pracownicy medyczni

otrzymywali je za rzeczywiste wykonywanie pracy na oddziałach covidowych i

udzielanie świadczeń osobom podejrzanym i zakażonym wirusem, co było

elementem ich zwykłych obowiązków służbowych. Nie były one ekwiwalentem

dodatkowych świadczeń, lecz stanowiły tylko dodatkową zapłatę za wykonywane

czynności lecznicze w ramach obowiązków służbowych przez tych pracowników.

Świadczenia te po spełnieniu w/w warunków były należne pracownikom od

pracodawcy, co oznacza, że pracownicy mogli domagać się wypłacenia tych

świadczeń bezpośrednio od pracodawcy bez względu na to, czy środki na to

dodatkowe wynagrodzenie pochodziły z majątku pracodawcy, czy też nie.

W realiach niniejszej sprawy pracodawca dysponował środkami finansowymi

wyasygnowanymi na potencjalne wynagrodzenia dla pracowników medycznych za

rzeczywiście wykonywaną pracę w styczności z osobami zakażonymi lub

podejrzanymi o zakażenie wirusem, które były przekazywane z NFZ-u, co nie

zmienia faktu, że w stosunku do tych pracowników szpital występował w roli

pracodawcy wypłacającego dodatki covidowe jako składnik ich wynagrodzenia za

pracę. Przepisy prawa pracy nakładają na pracodawcę obowiązek równego

traktowania pracowników, co w realiach niniejszej sprawy sprowadzałoby się do

odpowiedzi na pytanie, czy pracownicy strony pozwanej pracujący w pełnym

wymiarze czasu pracy w bezpośrednim kontakcie z osobami zakażonymi wirusem

SARS-CoV-2 miałyby prawo do dodatku covidowego w takiej samej wysokości co

osoby pracujące w takim kontakcie tylko częściowo, ale nie na tyle rzadko, by w ogóle

nie nabyć prawa do dodatku covidowego.

Zdaniem Sądu Okręgowego, odpowiedź musiała być przecząca. Strona

pozwana przy przyznawaniu tych dodatków zastosowała kryterium

proporcjonalności, tj. uzależniła wysokość dodatku od rzeczywistego czasu pracy w

bezpośrednim kontakcie z pacjentami z podejrzeniem lub zakażeniem wirusem.

II PSKP 274/26

17

Zasady przyznawaniu dodatku covidowego u pozwanego odpowiadały także

zasadzie ekwiwalentności wynagrodzenia za pracę, których ani Polecenie Ministra

Zdrowia, ani umowa NFZ z pozwaną placówką medyczną nie mogły uchylić, a sam

ustawodawca - co należy wyraźnie podkreślić - nie zdecydował się żadnym

przepisem wprowadzonym w czasie pandemii ograniczyć czy też zmodyfikować.

Pozwany szpital, dokonując wypłaty dodatkowych świadczeń, nie dysponował

środkami własnymi, a zapewnianymi mu w ramach zawartej z NFZ umowy przez

tenże podmiot. W konsekwencji pozwany szpital przy wypłacaniu dodatków

covidowych dysponował środkami publicznymi, ze wszystkimi tego konsekwencjami,

w szczególności była to odpowiedzialność za naruszenie dyscypliny finansów

publicznych na zasadach przewidzianych w ustawie z dnia 17 grudnia 2004 r. o

odpowiedzialności za naruszenie dyscypliny finansów publicznych w przypadku

dopuszczenia się wypłacenia tego dodatku osobie niespełniającej warunków do jego

otrzymania.

Resumując, powodowie nabyli prawo do dodatku covidowego w spornym

okresie, bowiem spełniali wówczas przesłanki określne w Zarządzeniu Dyrektora

pozwanego z 26 maja 2021 r. nr [...]. Nie wykazali natomiast, aby dodatki te należały

się w wyższej wysokości niż wypłacone, bowiem zdaniem Sądu Okręgowego, ich

wysokość była zależna nie od samego zatrudnienia w narażeniu na zakażenie

wirusem SARS-CoV-2, lecz faktycznego czasu pracy w bezpośredni kontakcie z

osobą z podejrzeniem lub zakażeniem wirusem SARS-CoV-2. Obowiązek wykazania

czasu takiej pracy i wyliczenia wysokości dodatku spoczywał na pracodawcy, co też

strona pozwana uczyniła. Sąd Okręgowy nie znalazł podstaw by - stosując zasady

przyjęte w Zarządzeniu Dyrektora - uznać powodom wyższe ilości godzin pracy w

narażaniu, niż te uwzględnione przez stronę pozwaną i rozliczone z powodami

wypłatą dodatków covidowych.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku Sądu Okręgowego złożyli

powodowie zaskarżając wyrok ten w całości i zarzucając:

1)naruszenie prawa materialnego tj. art. 9 § 1 k.p. w zw. z przepisami Polecenia

Ministra Zdrowia z dnia 4 września 2020 r., (zmienionego Poleceniem Ministra

Zdrowia z dnia 1 listopada 2020 r. znak DSZ. 2245954), wydanego w oparciu o art.

10a ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych

II PSKP 274/26

18

z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób

zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych, w szczególności przepisami

pkt 1, pkt la w/w Polecenia oraz przepisami załącznika do w/w Polecenia - przez ich

błędną wykładnię i bezpodstawne przyjęcie, że wskazane przepisy Polecenia

Ministra Zdrowia z dnia 4 września 2020 r. nie stanowią przepisów prawa pracy w

myśl art. 9 § 1 k.p., a co za tym idzie nie mogą stanowić bezpośredniej podstawy

roszczeń powodów w stosunku do pracodawcy o wypłatę świadczenie dodatkowego

na zasadach określonych w treści opisywanego Polecenia; art. 9 § 2 i 3 k.p. przez

ich niewłaściwe zastosowanie prowadzące w konsekwencji do bezpodstawnego

zastosowanie przepisu § 5 ust. 1 zarządzenia nr [...] Dyrektora C. z dnia 26 maja

2021r. w sprawie wypłacania dodatkowego świadczenia pieniężnego dla

pracowników i innych osób udzielających świadczeń zdrowotnych uczestniczących

w udzielaniu tych świadczeń i mających bezpośredni kontakt z pacjentem z

podejrzeniem lub zakażeniem wirusem SARS-CoV-2 pozostającego w sprzeczności

(mniej korzystnego) z pkt 3 lit. b) załącznika do Polecenia Ministra Zdrowia z dnia 4

września 2020 r., zmienionego Poleceniem Ministra Zdrowia z dnia 1 listopada 2020

r., którego przepisy winny być traktowane jako przepisy pra