Pracownica nie dostanie odprawy, bo długa absencja leżała po jej stronie

II PSKP 83/26

2

Sąd Rejonowy w Piotrkowie Trybunalskim IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych, wyrokiem z 14 września 2023 r. (sygn. akt IV P 62/23), wydanym w

sprawie z powództwa M.B. przeciwko A. sp. z o.o. w P., o odprawę pieniężną,

zasądził od pozwanej A. sp. z o.o. w P. na rzecz powódki M.B. kwotę 12.570 zł,

tytułem odprawy, z ustawowymi odsetkami za opóźnienie za okres od 1 lutego 2023

r. do dnia zapłaty i zasądził od pozwanej na rzecz powódki kwotę 2.700 zł, tytułem

zwrotu kosztów zastępstwa procesowego z ustawowymi odsetkami za opóźnienie,

za okres od dnia uprawomocnienia się niniejszego wyroku, do dnia zapłaty.

Na skutek apelacji pozwanej, Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim V

Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, wyrokiem z 29 lutego 2024 r. (sygn. akt

V Pa 47/23), zmienił zaskarżony wyrok w całości i oddalił powództwo oraz nie

obciążył powódki kosztami procesu za obie instancje. W uzasadnieniu wyroku Sąd

odwoławczy uznał wniesioną apelację pozwanej spółki za w pełni uzasadnioną. Na

wstępie Sąd przypomniał, że zgodnie z przepisami Kodeksu postępowania cywilnego

sąd drugiej instancji rozpoznaje sprawę w granicach apelacji, co obliguje go do

rozważenia wszystkich podniesionych zarzutów i wniosków. Jednocześnie sąd

odwoławczy nie jest związany zarzutami dotyczącymi naruszenia prawa

materialnego i ma obowiązek z urzędu naprawić wszelkie błędy sądu pierwszej

instancji w tym zakresie, o ile mieszczą się one w granicach zaskarżenia. Odnosząc

się do kwestii formalnych, Sąd II instancji zauważył, że zawarty w apelacji pozwanej

spółki zarzut naruszenia przepisów o konstrukcji uzasadnienia wyroku stanowił w

istocie omyłkowo wklejony fragment z innej sprawy.

W zakresie zarzutów dotyczących oceny dowodów Sąd Okręgowy

przypomniał, że skuteczne wykazanie naruszenia zasady swobodnej oceny

dowodów wymaga wykazania, że sąd pierwszej instancji uchybił zasadom

logicznego rozumowania lub doświadczenia życiowego, a nie jedynie przedstawienia

własnej, korzystnej dla skarżącego wersji wydarzeń. Analizując motywy

zaskarżonego wyroku, Sąd odwoławczy ocenił ustalenia faktyczne Sądu

Rejonowego jako niezwykle lakoniczne. Wskazał, że kluczowe ustalenia dotyczące

rozmów o wynagrodzeniach i opłacalności zwolnień lekarskich zostały wadliwie

umieszczone w części uzasadnienia poświęconej ocenie dowodów i rozważaniach

II PSKP 83/26

3

prawnych, zamiast w samej podstawie faktycznej rozstrzygnięcia, co utrudniało

stronie sformułowanie zarzutów.

Sąd Okręgowy szczegółowo przeanalizował zeznania powódki oraz

wezwanych świadków. Nie zgodził się z twierdzeniem, jakoby świadek sporządzający

notatkę służbową w sposób stanowczy potwierdził prowadzenie z powódką rozmów

telefonicznych o nieopłacalności pracy w okresie jej choroby, gdyż świadek nie

potrafił wskazać konkretnych dat, ani liczby takich rozmów. Równocześnie jednak

powódka sama pośrednio potwierdziła wersję świadka, przyznając, że w zakładowej

stołówce dochodziło do rozmów o zarobkach, podczas których pracownicy, w tym

ona sama, kalkulowali opłacalność świadczenia pracy w stosunku do pobierania

zasiłku. Ponadto Sąd Rejonowy bezpodstawnie uznał, że powódka wyrażała

krytyczne uwagi wobec pracodawcy w zakresie warunków pracy, choć okoliczność

ta nie była w ogóle przedmiotem sporu, a świadkowie o tym nie zeznawali.

Za w pełni uzasadnione Sąd II instancji uznał natomiast zarzuty apelacji

wskazujące na wadliwe ustalenie przyczyn wygaśnięcia stosunku pracy. Sąd I

instancji zaniechał ustalenia specyfiki pracy powódki, przebiegu procesu produkcji

oraz wpływu jej nieobecności na organizację zakładu. Pominął również fakt, że

pracodawca wskazał w wypowiedzeniu dwie niezależne przyczyny, do których

należały nieprzewidziana, powtarzająca się i długotrwała absencja dezorganizująca

pracę oraz ogólny brak dyspozycyjności pracownika. Sąd Rejonowy popadł w

wewnętrzną sprzeczność, ponieważ z jednej strony przyznał, że pracodawca

udowodnił fakt dezorganizacji zakładu, a z drugiej strony uznał te przyczyny za

pozorne, wywodząc na podstawie wybiórczo ocenionych zeznań prokurenta, że

wyłącznym i emocjonalnym powodem zwolnienia była treść sporządzonej notatki

służbowej. Sąd Okręgowy podkreślił, że sformułowanie prokurenta o przepełnieniu

się szali goryczy należało interpretować w kontekście całokształtu materiału

dowodowego, który jednoznacznie potwierdzał negatywny wpływ absencji powódki

na proces produkcji. Ponadto, zachowanie powódki polegające na kalkulowaniu

opłacalności pracy przed pójściem na zwolnienie wykluczało uznanie zarzutu braku

dyspozycyjności za przyczynę pozorną.

II PSKP 83/26

4

W konsekwencji błędnych ustaleń faktycznych Sąd Rejonowy dokonał

nieprawidłowej oceny prawnej roszczenia o odprawę pieniężną, opierając się na

przepisach ustawy o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami

stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników. Sąd odwoławczy

wskazał, że choć pozwana nie zarzuciła w apelacji naruszenia tych przepisów, to Sąd

II instancji musiał zastosować je prawidłowo z urzędu. Przypomniano też, że samo

ustalenie niezgodności z prawem lub bezzasadności wypowiedzenia nie przesądza

automatycznie o prawie do odprawy. Warunkiem jej przyznania jest wykazanie przez

pracownika, że rozwiązanie umowy nastąpiło z wyłącznych przyczyn leżących po

stronie pracodawcy lub o charakterze obiektywnym, które w ogóle nie dotyczą osoby

pracownika i jego sposobu wywiązywania się z obowiązków. Skoro w przedmiotowej

sprawie rzeczywistymi powodami wypowiedzenia były długa nieobecność powódki

dezorganizująca strukturę zakładu oraz jej niedyspozycyjność, to przyczyny te, choć

niezawinione, leżały po stronie pracownika. Taki stan rzeczy bezwzględnie wykluczył

możliwość przyznania odprawy pieniężnej, co uzasadniało zmianę zaskarżonego

wyroku przez Sąd Okręgowy.

Skargę kasacyjną do Sądu Najwyższego wywiodła powódka, zaskarżając w

całości wyrok Sądu Okręgowego w Piotrkowie Trybunalskim, zarzucając:

1. rażące naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.: art. 10 w zw. z art. 8

ustawy z dnia 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z

pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników

polegające na jego niezastosowaniu i uznaniu, że skarżącej nie należy się

odprawa pieniężna z tytułu rozwiązania stosunku pracy, które to uchybienie

miało istotny wpływ na wynik sprawy;

2. rażące naruszenie przepisów postępowania, tj.:

1. art. 382 k.p.c. polegające na bezpodstawnym pominięciu części zebranego

materiału dowodowego w sprawie, co w konsekwencji doprowadziło do

zmiany wyroku Sądu I instancji i oddalenia powództwa w całości, które to

uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy;

2. art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 227 k.p.c. polegające na dowolnej, a nie

swobodnej ocenie materiału dowodowego, opierając się na nierozważaniu

całokształtu materiału dowodowego i błędnym ustaleniu faktów pozostającym

II PSKP 83/26

5

w całkowitej sprzeczności z zasadami logiki i doświadczenia życiowego,

pomimo, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy wskazuje, że

przyczyną wypowiedzenia była notatka urzędowa sporządzona przez

świadka, które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy;

3. art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 227 k.p.c. polegające na przekroczeniu granic

swobodnej oceny dowodów, poprzez uznanie przez Sąd II instancji, że

ustalenia faktyczne poczynione w sprawie przez Sąd I instancji, zawarte w

pisemnym uzasadnieniu zaskarżonego wyroku są bardzo lakoniczne w

sytuacji, gdy Sąd I instancji odniósł się do najważniejszych faktów oraz

przeanalizował wszelkie istotne zagadnienia dla rozstrzygnięcia niniejszej

sprawy, w tym co najważniejsze - okoliczności związane ze złożeniem

oświadczenia o wypowiedzeniu umowy o pracę przez pracodawcę, które to

uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy.

W związku ze stawianymi zarzutami skarżąca wniosła o przyjęcie skargi

kasacyjnej do rozpoznania, gdyż skarga jest oczywiście uzasadniona ze względu na

uchybienia poczynione przez Sąd II instancji oraz uchylenie w całości zaskarżonego

orzeczenia Sądu Okręgowego w Piotrkowie Trybunalskim i przekazanie temu Sądowi

sprawy ponownie do rozpoznania, oraz rozstrzygnięcie o kosztach postępowania

kasacyjnego wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W odpowiedzi na wywiedzioną skargę kasacyjną pozwana spółka wniosła o

wydanie postanowienia odmawiającego przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania,

oddalenie skargi kasacyjnej w całości - w przypadku przyjęcia jej do rozpoznania

oraz zasądzenie od powódki na rzecz pozwanej spółki kosztów postępowania

kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, z

daleko idącej ostrożności procesowej dopuszczenie i przeprowadzenie dowodów z

całości akt osobowych powódki, których oryginał został przedłożony w załączeniu

odpowiedzi.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

II PSKP 83/26

6

Skarga kasacyjna wywiedziona w niniejszej sprawie przez powódkę nie

znajduje uzasadnionych podstaw.

Na wstępie należy przypomnieć, że zgodnie z art. 39813 § 1 k.p.c. Sąd

Najwyższy rozpoznaje skargę kasacyjną w granicach zaskarżenia oraz w granicach

podstaw, a w granicach zaskarżenia bierze z urzędu pod rozwagę nieważność

postępowania.

W pierwszej kolejności należy ustosunkować się do podniesionych w skardze

kasacyjnej zarzutów naruszenia przez Sąd II instancji przepisów prawa

procesowego, tj. art. 382 k.p.c. i art. 233 k.p.c. w zw. z art. 227 k.p.c. Zarzuty te są

bezzasadne. W obwiązującym aktualnie modelu apelacji pełnej sąd drugiej instancji

powtórnie rozpoznaje sprawę merytorycznie, w granicach zaskarżenia, co zakłada

konieczność dokonania ustaleń faktycznych, z uwzględnieniem materiału sprawy

zgromadzonego zarówno w pierwszej, jak i drugiej instancji (art. 382 k.p.c.). W

ramach kompetencji rozpoznawczej i kontrolnej sąd odwoławczy może podtrzymać

ustalenia faktyczne stanowiące podstawę wydania wyroku sądu pierwszej instancji,

albo je zmienić, nawet bez przeprowadzenia postępowania dowodowego

uzasadniającego odmienne ustalenia, chyba że szczególne okoliczności wymagają

ponowienia lub uzupełnienia tego postępowania. Sąd Najwyższy wielokrotnie

wypowiadał się, że ten przepis stanowi ogólną dyrektywę interpretacyjną, wyrażającą

istotę postępowania apelacyjnego, a powołanie się na ten przepis może stanowić

podstawę kasacyjną wówczas, gdy sąd drugiej instancji pominie część zebranego w

sprawie materiału dowodowego i wyda orzeczenie wyłącznie na podstawie materiału

zebranego przed sądem pierwszej instancji lub na podstawie własnego materiału, z

pominięciem wyników postępowania przez sąd pierwszej instancji (zob. np. wyrok

Sądu Najwyższego z 31 stycznia 2018 r., II UK 670/16, LEX nr 2449289).

W postanowieniu Sądu Najwyższego z 21 lutego 2019 r. (I PK 33/18, LEX nr

2622318) trafnie stwierdzono, że zarzut naruszenia art. 382 k.p.c. może wypełniać

podstawę kasacyjną tylko w wypadku pominięcia przez sąd drugiej instancji części

zebranego w sprawie materiału, w związku z czym strona powołująca się na

naruszenie tego przepisu powinna wskazać materiał dowodowy, który został przez

sąd drugiej instancji pominięty przy wydaniu wyroku i wykazać, że popełnione

II PSKP 83/26

7

uchybienie mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Taka sytuacja może oznaczać

naruszenie przez sądy przepisów postępowania, jednak nie jest równoznaczna ze

stwierdzeniem, że ów uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art.

3983 § 1 pkt 2 k.p.c.). Zarzuty naruszenia przepisów postępowania nie mogą być

celem samym w sobie, lecz muszą służyć wykazaniu błędnego zastosowania

przepisu prawa materialnego, który stanowi rzeczywistą podstawę prawną

rozstrzygnięcia (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 30 listopada 2023 r., III

USK 239/23, Legalis nr 3031017) i mogą odnieść zamierzony skutek tylko wtedy, gdy

następstwa wytkniętej w skardze wadliwości postępowania i orzekania były tego

rodzaju (bądź skali), że miały wpływ na treść kwestionowanego w sprawie

orzeczenia. Nie chodzi przy tym o czysto teoretyczną możliwość takiego wpływu, lecz

o wykazanie, że w okolicznościach danej sprawy ten wpływ był realny. Zarzut

naruszenia art. 382 k.p.c. w zasadzie nie może więc stanowić samodzielnego

uzasadnienia podstawy kasacyjnej naruszenia prawa procesowego. Tym innym

przepisem nie może być jednak (ze względu na brzmienie art. 3983 § 3 k.p.c.) art.

233 § 1 k.p.c. (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 1 czerwca 2023 r., I USK

267/22, Legalis nr 2967538). Przepis art. 3983 § 3 k.p.c. wprawdzie nie wskazuje

expressis verbis konkretnych przepisów, których naruszenie, w związku z ustalaniem

faktów i przeprowadzaniem oceny dowodów, nie może być przedmiotem zarzutów

wypełniających drugą podstawę kasacyjną, nie ulega jednak wątpliwości, że

obejmuje on art. 233 § 1 k.p.c., bowiem właśnie ten przepis określa kryteria oceny

wiarygodności i mocy dowodów. Oznacza to, że spór o ocenę dowodów i ustalenie

stanu faktycznego nie może być przenoszony do postępowania przed Sądem

Najwyższym. Przepis art. 233 § 1 k.p.c. nie uprawnia również do kwestionowania

kompletności ustaleń faktycznych niezbędnych dla prawidłowej subsumcji przepisów

prawa materialnego. W rozpoznawanej sprawie strona skarżąca nie wykazała, że

doszło do naruszenia przez Sąd odwoławczy art. 382 k.p.c. w zw. z art. 233 k.p.c., a

tym bardziej, iż wskazywane przez nią naruszenie miało wpływ na treść orzeczenia.

Przechodząc natomiast do podniesionych w skardze kasacyjnej zarzutów

naruszenia przez Sąd II instancji przepisów prawa materialnego, tj. art. 10 w zw. z

art. 8 ustawy z dnia 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z

pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników (Dz.U. z

II PSKP 83/26

8

2025 r., poz. 570), to przede wszystkim należy zwrócić uwagę, że z ustalonego w

sprawie stanu faktycznego, którymi to ustaleniami Sąd Najwyższy jest związany

wynika, że 3 października 2022 r. pozwana spółka złożyła powódce oświadczenie o

rozwiązaniu stosunku pracy za wypowiedzeniem, z powodu długotrwałej absencji

skutkującej dezorganizacją pracy przedsiębiorstwa. Przyczynami rozwiązania

stosunku pracy była więc: nieprzewidziana, powtarzająca się i długotrwała

nieobecność w pracy, powodująca dezorganizację zakładu, która polegała na

konieczności częstego organizowania zastępstw lub zatrudniania pracowników

tymczasowych - powyższe skutkowało koniecznością wdrażania nowych

pracowników, co obniżało efektywność i jakość produkcji oraz brak dyspozycyjności

powódki, jako pracownika, rozumianej jako możliwość liczenia na obecność w pracy.

Przedmiotem niniejszej sprawy nie była jednak kontrola prawidłowości

rozwiązania z powódką stosunku pracy i rzeczywistość przyczyny wskazanej w

oświadczeniu pracodawcy o rozwiązaniu z nią umowy o pracę, a jedynie analiza

spełnienia przez powódkę przesłanek do otrzymania odprawy – na podstawie

przepisów ustawy z dnia 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania

z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników.

Zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem Sądu Najwyższego przyjmuje się, że

stosownie do art. 10 ust. 1 w związku z art. 8 ust. 1 ustawy o zwolnieniach grupowych,

nabycie prawa do odprawy pieniężnej jest uzależnione od rozwiązania stosunku

pracy z przyczyn niedotyczących pracowników, stanowiących wyłączny powód

uzasadniający wypowiedzenie stosunku pracy. Przyczynami niedotyczącymi

pracownika są zaś wszystkie okoliczności niezwiązane z jego cechami

psychofizycznymi i sposobem wywiązywania się przez niego z obowiązków

pracowniczych. Są to zarówno przyczyny leżące po stronie pracodawcy, jak i inne

obiektywne przyczyny, które nie leżą po stronie pracodawcy, ale również nie leżą po

stronie pracownika, a które jednak stanowią wyłączną przyczynę rozwiązania

stosunku pracy jako niedotyczącą pracownika. Inaczej rzecz ujmując, prawo do

odprawy przysługuje w razie rozwiązania stosunku pracy z przyczyn dotyczących

pracodawcy i niedotyczących żadnej ze stron (por. m.in. wyroki Sądu Najwyższego:

z 24 marca 2011 r., I PK 185/10, LEX nr 1119478; z 6 lipca 2011 r., II PK 51/11, OSNP

2012 nr 17-18, poz. 219; z 3 sierpnia 2012 r., I PK 61/12, OSNP 2013 nr 17-18, poz.

II PSKP 83/26

9

199; z 14 grudnia 2016 r., II PK 281/15, LEX nr 2200601; z 9 stycznia 2020 r., I PK

199/18, LEX nr 3220963; z 14 stycznia 2025 r., I PSKP 23/24 Legalis nr 3167459,

czy postanowienia Sądu Najwyższego: z 14 września 2022 r., III PSK 254/21, Legalis

nr 2900381 i z 9 grudnia 2025 r., I PSK 117/25, Legalis nr 3321292).

Stan zdrowia pracownika, jako przyczyna uniemożliwiająca dalsze

zatrudnienie tego pracownika na dotychczasowym stanowisku, choć w

zdecydowanej większości przypadków niezawiniony przez tego pracownika, bez

wątpienia mieści się w kategorii okoliczności związanych z jego cechami

psychofizycznymi, co powoduje, że nie stanowi i nie może stanowić przyczyny

niedotyczącej pracownika w rozumieniu art. 10 ust. 1 w związku z art. 8 ust. 1 ustawy

o zwolnieniach grupowych.

Sąd II instancji słusznie zauważył, że dezorganizacja pracy, spowodowana

długotrwałą nieobecnością powódki, oraz brak dyspozycyjności powódki powodują,

że przyczyna wypowiedzenia stosunku pracy, choć niezawiniona przez pracownika,

była także po jego stronie. To zaś wyklucza przyznanie powódce prawa do odprawy

– na podstawie przepisów przywołanej wyżej ustawy.

Biorąc powyższe pod uwagę Sąd Najwyższy, na podstawie art. 39814 k.p.c.,

oddalił skargę kasacyjną, orzekając o kosztach postępowania na podstawie art. 102

k.p.c.

DS

Leszek Bielecki

Jarosław Sobutka Renata Żywicka

[SOP]