Sąd Najwyższy uchylił wyrok, który przekazał sprawę emerytalną P. P. do ponownego rozpoznania

Pozwany Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Opolu decyzją z 20

kwietnia 2023 r. przyznał wnioskodawcy P. P. emeryturę od 12 marca 2023 r.

(osiągnięcia 65 lat).

Pismem z 22 września 2023 wniósł o ponowne obliczenia emerytury i

przeliczenie świadczenia na podstawie zarobków z lat 1979 – 1990.

Pozwany decyzją 23 października 2023 r. odmówił przeliczenia emerytury na

podstawie art. 114 ust. 1 pkt 1 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach

z FUS, gdyż wnioskodawca nie przedłożył nowych dowodów i nie ujawnił

II UZ 41/26

2

okoliczności nieznanych w trakcie postępowania przed organem rentowym

zakończonym decyzją z 20 kwietnia 2023 r.

Sąd Okręgowy w Opolu wyrokiem z 21 czerwca 2024 r. oddalił odwołanie

wnioskodawcy od decyzji pozwanego z 23 października 2023 r.

Po apelacji P. P. Sąd Apelacyjny we Wrocławiu wyrokiem z 19 grudnia 2024

r. uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Okręgowemu w Opolu do

ponownego rozpoznania na podstawie art. 386 § 4 k.p.c.

Pozwany w zażaleniu, na podstawie art. 3941 § 11 k.p.c., zarzucił naruszenie

art. 386 § 4 k.p.c. wobec nieistnienia przesłanek do jego zastosowania bowiem Sąd

pierwszej instancji rozpoznał istotę sprawy. Wniósł o uchylenie wyroku oraz

zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zażalenie jest zasadne.

Przede wszystkim dlatego, że wbrew zapatrywaniu Sądu Apelacyjnego,

punktem odniesienia nie jest „sytuacja” taka jak w postanowieniu Sądu

Najwyższego z 8 marca 2017 r. W uzasadnieniu tego postanowienia, wskazano, iż

„Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem Sądu Najwyższego, nierozpoznanie istoty

sprawy zachodzi wówczas, gdy sąd pierwszej instancji nie odniósł się tego, co było

przedmiotem sprawy bądź gdy zaniechał zbadania materialnej podstawy żądania

albo merytorycznych zarzutów strony (uczestnika), niezasadnie uznając, że

konieczność taka nie zachodzi ze względu na występowanie materialnoprawnych

lub procesowych przesłanek, które unicestwiają zgłoszone roszczenie (por. np.

postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 23 września 1998 r., II CKN 897/97,

OSNC 1999, Nr 1, poz. 22 oraz z dnia z dnia 13 marca 2014 r., I CZ 10/14 i z dnia

6 sierpnia 2014 r., I CZ 48/14, niepublikowane). Nierozpoznanie istoty sprawy

zachodzi także w przypadku dokonania przez sąd pierwszej instancji oceny prawnej

żądania bez ustalenia podstawy faktycznej, co wymagałoby poczynienia

kluczowych ustaleń po raz pierwszy w instancji odwoławczej; w takiej sytuacji

uzasadnione jest uchylenie orzeczenia ze względu na respektowanie uprawnień

stron (uczestników) wynikających z zasady dwuinstancyjności postępowania

II UZ 41/26

3

sądowego (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 5 grudnia 2012 r., I CZ

168/12, OSNC 2013, Nr 5, poz. 68 i z dnia 23 września 2016 r., II CZ 73/16,

niepublikowane)...”.

Rzecz w tym, iż art. 386 § 4 k.p.c. nie pozwala na dowolne uchylenie wyroku

Sądu pierwszej instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Jest to dopuszczalne „tylko w razie nierozpoznania przez sąd pierwszej

instancji istoty sprawy albo gdy wydanie wyroku wymaga przeprowadzenia

postępowania dowodowego w całości”.

Sąd drugiej instancji orzeka na podstawie materiału zebranego w

postępowaniu w pierwszej instancji oraz w postępowaniu apelacyjnym (art. 382

k.p.c.). Sąd Apelacyjny rozpoznaje nie tylko apelację, lecz nadal sprawę w

granicach apelacji (art. 378 § 1 k.p.c.). Sąd Apelacyjny samodzielnie ustala stan

faktyczny i suwerennie stosuje prawo materialne, co oznacza, że orzeczenie Sądu

drugiej instancji może być inne niż orzeczenie Sądu pierwszej instancji. Nie jest to

sprzeczne z konstytucyjną zasadą rozpoznania sprawy w dwuinstancyjnym

postępowaniu. W kolizji z tą zasadą nie jest też art. 386 § 4 k.p.c., który pozwala

uchylić wyrok i przekazać sprawę tylko w razie nierozpoznania istoty sprawy albo

gdy wydanie wyroku wymaga przeprowadzenia postępowania dowodowego w

całości.

Te podstawy z art. 386 § 4 k.p.c. nie spełniają się w tej sprawie.

Sąd Okręgowy rozpoznał istotę sprawy i oddalił odwołane ubezpieczonego

od decyzji pozwanego z 23 października 2023 r.

Po wtóre wydanie wyroku przez Sąd Apelacyjny nie wymaga

przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości.

Sąd Okręgowy powołał się na zebrany materiał dowodowy (s. 5

uzasadnienia wyroku, k. 164 akt). Poddał analizie zatrudnienie ubezpieczonego w

E. w C. Ocenił okresy pracy jako ucznia i na kolejnych stanowiskach - montera rur

technologicznych, potem samodzielnego referenta i skonstatował, że ubezpieczony

na 1 stycznia 2009 r. nie wykazał 15 letniego stażu pracy w warunkach

szczególnych. Sąd Okręgowy rozstrzygnął, że pozwany właściwie ustalił wysokość

świadczenia wnioskodawcy w oparciu o art. 26 ustawy emerytalnej.

II UZ 41/26

4

Oznacza to, że wyrok Sądu Okręgowego bazuje na materiale zebranym w

sprawie i dlatego nie spełnia się warunek „przeprowadzenia postępowania

dowodowego w całości” z art. 386 § 4 k.p.c.

Ponadto akta rentowe składają się na materiał sprawy (por. wyrok Sądu

Najwyższego z 16 grudnia 2020 r., I UK 137/19). Co do zasady ciężar dowodu w

sprawie o ustalenie prawa i wysokości świadczenia spoczywa na ubezpieczonym,

czyli również, gdy ma być stosowany art. 114 ust. 1 pkt 1 ustawy o emeryturach i

rentach.

Ważny jest także zakres przedmiotowy sprawy określony w decyzji, jako że

pozwany zarzuca, iż nie obejmuje prawa do wcześniejszej emerytury za pracę w

szczególnych warunkach.

Skoro przedmiotem procesu jest roszczenie procesowe, które obejmuje

żądanie oraz okoliczności faktyczne uzasadniające żądanie, to przy uwzględnieniu

obowiązującej konstrukcji zażalenia na orzeczenie kasatoryjne sądu drugiej

instancji w systemie apelacji pełnej, błędne - w ocenie sądu drugiej instancji -

uznanie, że strona nie sprostała obowiązkom dowodowym wynikającym z art. 6

k.c., nie może być kwalifikowane jako nierozpoznanie istoty sprawy (postanowienie

Sądu Najwyższego z 7 marca 2023 r., II CZ 193/12).

Kierując się tym motywami uchylono zaskarżony wyrok na podstawie art.

386 § 4 k.p.c., art. 39815 § 1 k.p.c. w zw. z art. 3941 § 3 k.p.c., pozostawiając

orzeczenie o koszach Sądowi Apelacyjnemu zgodnie z art. 108 § 2 w zw. z art.

39821 i art. 3941 § 3 k.p.c.

[a.ł]