Organ rentowy przegrał w SN, wyrównanie emerytury liczy się w roku wypłaty

Sąd Apelacyjny w Warszawie, wyrokiem z 30 września 2025 r., III AUa

1637/23, orzekając w sprawie z odwołania T. R. od decyzji Dyrektora Zakładu

Emerytalno – Rentowego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji w

Warszawie, po rozpoznaniu apelacji odwołującego się, uchylił wyrok Sądu

Okręgowego w Warszawie z 30 marca 2023 r., XXI U 128/23, w punkcie 1 i 2 oraz

poprzedzające go cztery decyzje organu rentowego z 24 października 2022 r,

dotyczące ponownego rocznego rozliczenia emerytury policyjnej odwołującego się

II UZ 60/26

2

za lata 2017 – 2020, i sprawę przekazał do ponownego rozpoznania organowi

rentowemu.

Sąd ten uznał, że w sprawie mamy do czynienia z wadami zaskarżonych

decyzji, których w postępowaniu odwoławczym nie można naprawić, albowiem

zaskarżone decyzje zostały wydane z naruszeniem prawa materialnego. Wskazał,

że z prawidłowych ustaleń Sądu pierwszej instancji wynika, że odwołujący się nabył

prawo do emerytury policyjnej od 15 lipca 2000 r. i z uwagi na osiągany dodatkowy

przychód, organ rentowy decyzjami z 27 marca 2018 r., 6 maja 2019 r., 15 kwietnia

2020 r. i 18 maja 2021 r. dokonywał rokrocznie rozliczenia rocznego i miesięcznego

policyjnej emerytury odwołującego się, odpowiednio za lata 2017, 2018, 2019 i

2020. W związku z prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w Sieradzu z 17

września 2021 r., IV U 277/21, oraz wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Łodzi z 31

marca 2022 r., III AUa 1379/21, organ rentowy decyzją z 18 maja 2022 r. ponownie

przeliczył wysokość emerytury policyjnej odwołującego się od 1 października 2017

r. Emerytura wyniosła 70,19% podstawy wymiaru i została podwyższona o 15% z

tytułu inwalidztwa pozostającego w związku ze służbą zgodnie z art. 15 ust. 4

ustawy z 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji,

Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiady, Służby Kontrwywiadu

Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego,

Straży Granicznej, Służby Ochrony Państwa, Państwowej Straży Pożarnej, Służby

Celno- Skarbowej i Służby Więziennej oraz ich rodzin (jednolity tekst: Dz.U. z 2026

r., poz. 505 ze zm., dalej jako ustawa zaopatrzeniowa). Łączna wysokość

emerytury wyniosła 80% podstawy wymiaru. W decyzji tej przyznano odwołującemu

się wyrównanie za okres od 1 października 2017 r. do 31 maja 2022 r., które

wypłacono mu w maju 2022 r.

Organ rentowy w zaskarżonych czterech decyzjach z 24 października 2022

r., w związku z realizacją ww. wyroków, ponownie dokonał rozliczenia rocznego i

miesięcznego policyjnej emerytury, odrębnie rozliczając przychód za każdy rok, w

tym z lat od 2017 do 2020.

Niesporne w sprawie było, że wyrównanie wypłacone odwołującemu się w

maju 2022 r. zostało rozliczone w Urzędzie Skarbowym za rok podatkowy 2022 r.

II UZ 60/26

3

W ocenie Sądu Apelacyjnego, z uwagi na osiągnięty przez odwołującego się

za lata od 2017 do 2020 przychód z tytułu działalności podlegającej obowiązkowi

ubezpieczenia społecznego, emerytura odwołującego się powinna podlegać

rozliczeniu na podstawie art. 41 i art. 41b w związku z art. 32 ust. 1 pkt 1, art. 49 i

50 ustawy zaopatrzeniowej oraz art. 139 - 143 i 144 ustawy z dnia 17 grudnia 1998

r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst:

Dz. U. z 2025 r., poz. 1749 ze zm.), a także rozporządzenia Ministra Spraw

Wewnętrznych i Administracji z 2 sierpnia 2004 r. w sprawie rozliczenia rocznego i

miesięcznego wypłaconych kwot emerytur lub rent inwalidzkich oraz sposobu ich

zmniejszania (Dz. U. z 2004 r., Nr 180, poz. 1866 ze zm.).

Dalej Sąd odwoławczy wskazał, że odwołujący się nie miał racji, że jego

emerytura nie podlega rozliczeniu z tytułu osiąganych przychodów. Wobec

odwołującego się nie ma bowiem zastosowania art. 41 ust. 4 ustawy

zaopatrzeniowej. Po ponownym ustaleniu wysokości emerytury policyjnej, w wyniku

prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego w Sieradzu z 17 września 2021 r. oraz

Sądu Apelacyjnego w Łodzi z 31 marca 2022 r., emerytura odwołującego się jest

niższa niż 75% podstawy jej wymiaru bez uwzględnienia podwyższenia z tytułu

inwalidztwa pozostającego w związku ze służbą, gdyż wynosi 70,19% podstawy

wymiaru. Zatem organ rentowy, prawidłowo, z uwagi na informacje składane przez

odwołującego się o wysokości przychodu rozliczał corocznie jego emeryturę za

przedmiotowe lata. Kwestia sporna powstała natomiast w związku z ponownym

ustaleniem wysokości policyjnej emerytury od 1 października 2017 r., w wykonaniu

ww. wyroków i mocą decyzji z 18 maja 2022 r., na podstawie której dokonano

jednorazowo wypłaty wyrównania w maju 2022 r. (w tym za sporne w niniejszej

sprawie lata 2017- 2020). Organ rentowy wydał następnie cztery zaskarżone

decyzje, w których rozliczył przychód odwołującego się ze wstecznym

uwzględnieniem wypłaconego w maju 2022 r. wyrównania świadczenia

przysługującego za poszczególne lata, począwszy od 2017 r. Takie rozliczenie, w

ocenie Sądu Apelacyjnego, było nieprawidłowe. Dodatkowy przychód wypłacony

odwołującemu się z tytułu wyrównania świadczenia za lata 2017 do 2020 powinien

zostać uwzględniony w rozliczeniu jedynie za 2022 rok, czyli za rok faktycznej jego

wypłaty, jednorazowej. Zdaniem Sądu Apelacyjnego, w kwestii takiego rozliczenia

II UZ 60/26

4

osiągniętego przychodu nie powinno być rozbieżności, na niekorzyść odwołującego

się, w interpretacji przepisów dotyczących rozliczenia emerytury i rozliczenia

podatku (PIT).

Sąd Apelacyjny wyjaśnił, że w § 1 i 3 rozporządzenia Ministra Spraw

Wewnętrznych i Administracji z 2 sierpnia 2004 r. w sprawie rozliczenia rocznego i

miesięcznego wypłaconych kwot emerytur lub rent inwalidzkich oraz sposobu ich

zmniejszania, jest mowa o „osiągniętym przychodzie”. Przepisy te oraz § 8

rozporządzenia, w ocenie Sądu Apelacyjnego, należało odnieść do tego

świadczenia, którego wysokość — w związku z uzyskanym przez odwołującego się

konkretnym przychodem wypłaconym w danym roku (a nie należnym za dany rok)

– była rozliczana. Definicja przychodu zawarta została w art. 11 ust. 1 ustawy z

dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (jednolity tekst:

Dz.U. z 2026 r. , poz. 592 ze zm.; dalej jako ustawa o PIT), zgodnie z którym

przychodami, z zastrzeżeniem art. 14 - 15, art. 17 ust. 1 pkt 6, 9, 10 w zakresie

realizacji praw wynikających z pochodnych instrumentów finansowych, pkt 11, art.

19, art. 25b, art. 30ca, art. 30da i art. 30f, są otrzymane lub postawione do

dyspozycji podatnika w roku kalendarzowym pieniądze i wartości pieniężne oraz

wartość otrzymanych świadczeń w naturze i innych nieodpłatnych świadczeń.

Sąd drugiej instancji powołał się przy tym na orzecznictwo Sądu

Najwyższego (wyrok z 5 lipca 2023 r., I USKP 13/22, OSNP 2025 nr 1, poz. 6, oraz

uchwała z 10 września 2009 r., I UZP 5/09, OSNP 2010 nr 5-6, poz. 71),

wskazując, że przychód z tytułu wynagrodzenia za pracę - zgodnie z ogólnymi

zasadami określonymi w art. 11 ust. 1 ustawy o PIT - powstaje z chwilą jego

otrzymania lub postawienia do dyspozycji. Stąd też wynagrodzenie będzie dla

pracownika przychodem tego roku podatkowego, w którym zostało otrzymane,

choćby nawet dotyczyło ono roku poprzedniego. Tak więc definicja zawarta w art.

11 ustawy o PIT ma zastosowanie do przychodu stanowiącego podstawę wymiaru

składki na ubezpieczenia pracowników w takim zakresie, w jakim określa on jako

przychód wynagrodzenie i inne świadczenia ze stosunku pracy wypłacone

pracownikowi. W konsekwencji, nie są przychodami w rozumieniu zarówno tego

przepisu, jak i art. 18 ust. 1 ustawy systemowej, wierzytelności, nawet wymagalne.

Nie jest dopuszczalne uwzględnianie w podstawie wymiaru składek na

II UZ 60/26

5

ubezpieczenia społeczne pracowników jakichkolwiek należności, które nie stały się

przychodem ze stosunku pracy w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od

osób fizycznych. Przychód powstaje dopiero w momencie jego rzeczywistego

otrzymania lub postawienia do dyspozycji. Następstwem regulacji zawartej w art. 18

ust. 1 ustawy o systemie jest przepis § 2 ust. 6 rozporządzenia Rady Ministrów z

dnia 18 kwietnia 2008 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w

sprawach rozliczania składek, do których poboru zobowiązany jest Zakład

Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. Nr 78, poz. 468), zgodnie z którym dla każdego

ubezpieczonego, dla którego podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia

emerytalne i rentowe stanowi przychód w rozumieniu przepisów o podatku

dochodowym od osób fizycznych, płatnik składek w imiennym raporcie

miesięcznym i imiennym raporcie miesięcznym korygującym sporządzonym za tego

ubezpieczonego oraz w deklaracji rozliczeniowej i deklaracji rozliczeniowej

korygującej uwzględnia należne składki na ubezpieczenia społeczne od wszystkich

dokonanych lub postawionych do dyspozycji ubezpieczonego wypłat - od

pierwszego do ostatniego dnia miesiąca kalendarzowego, którego deklaracja

dotyczy - stanowiących podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne, z

uwzględnieniem ograniczenia, o którym mowa w art. 19 ustawy systemowej.

Przepis ten rozstrzyga, że w dokumentach rozliczeniowych należność pracownika z

tytułu stosunku pracy może być dla celów ubezpieczeniowych uwzględniona w

podstawie wymiaru składek dopiero w miesiącu, w którym została wypłacona lub

postawiona do dyspozycji pracownika. Przychód powstaje w momencie wskazanym

w art. 11 ust. 1 ustawy o PIT, tj. w chwili wypłaty lub pozostawienia w dyspozycji

podatnika wartości pieniężnych.

Sąd Apelacyjny zwrócił również uwagę, na pogląd, który ukształtował się w

orzecznictwie sądów powszechnych i sądów administracyjnych, że przychodem

osiągniętym jest faktyczny przychód uzyskany przez emeryta lub rencistę w danym

roku kalendarzowym, czyli w roku jego wypłaty (a nie przychód należny za dany

rok), który uwzględnia się przy ustalaniu, czy wystąpiły okoliczności powodujące

zawieszenie lub zmniejszenie emerytury lub renty za rok, w którym doszło do jego

wypłaty (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 22 stycznia 2008 r., III AUa

237/07; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5 października 2023 r., II FSK

II UZ 60/26

6

1446/21; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 20

listopada 2024 r., I SA/G1 1011/23; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego

w Gdańsku z 29 listopada 2023 r., I SA/Gd 478/23).

Tym samym Sąd Apelacyjny podzielając powyższy pogląd uznał, że

przedstawiona interpretacja powołanych przepisów powinna mieć zastosowanie w

rozpatrywanej sprawie. Organ rentowy powinien zatem - w toku ponownego

rozpoznania sprawy (w związku z uchyleniem zaskarżonego wyroku i zaskarżonych

decyzji i przekazania sprawy organowi do ponownego rozpoznania) - rozważyć

wydanie decyzji, w której wyrównanie świadczenia wypłacone odwołującemu się na

mocy decyzji z 18 maja 2022 r., zostanie potraktowane jako przychód osiągnięty

jednorazowo w 2022 r. (w łącznej kwocie), czyli w roku jego faktycznej wypłaty i

następnie powinien dokonać rozliczenia emerytury ubezpieczonego za 2022 rok, w

związku z przychodem osiągniętym w tymże roku. Wskazał, że w uwagi na

powyższe uchybienie w zastosowaniu przez organ prawa materialnego, mające

istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, a także ograniczony zakres

kompetencji sądu ubezpieczeń społecznych rozpoznającego sprawę w pierwszej

instancji, przekazanie sprawy sądowi pierwszej instancji nie mogłoby doprowadzić

do usunięcia tych uchybień. Konieczne więc było skasowanie wydanych przez

organ rentowy decyzji i przekazanie spraw temu organowi do ponownego

rozpoznania.

Z rozstrzygnięciem tym nie zgodził się organ rentowy zarzucając wyrokowi

Sądu drugiej instancji rażące naruszenie art. 386 § 4 k.p.c. w związku z art. 47714a

k.p.c. przez ich błędne zastosowanie, podczas gdy: (-) w toku postępowania

pierwszoinstancyjnego zgromadzono kompletny materiał dowodowy, na podstawie

którego możliwym było wydanie rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w

sprawie; (-) Sąd Apelacyjny stwierdził, że „przyjmuje za własne ustalenia faktyczne

dokonane przez Sąd Okręgowy, gdyż znajdują potwierdzenie w dowodach z

dokumentów, w tym aktach emerytalnych odwołującego się nadesłanych w dniu 30

kwietnia 2025 r.”; (-) uchylenie i wydanie nowych decyzji organu rentowego jest

zbędne dla zakończenia postępowania w sprawie z uwagi na to, że Sąd Apelacyjny

niezasadnie uznał, że w decyzjach należy przyjąć kwoty emerytur faktycznie

II UZ 60/26

7

wypłaconych, a nie emerytur należnych; (-) fakt, że wyrównanie emerytury zostało

wypłacone później nie ma znaczenia dla treści decyzji o rozliczeniu świadczenia.

Mając na uwadze powyższe organ rentowy wniósł o uchylenie zaskarżonego

orzeczenia w zaskarżonym zakresie i przekazanie sprawy do ponownego

rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu w Warszawie lub innemu Sądowi

równorzędnemu i pozostawienie temu Sądowi rozstrzygnięcia o kosztach

postępowania zażaleniowego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zażalenie organu rentowego okazało się bezzasadne.

Wniesienie zasadnej apelacji powinno prowadzić przede wszystkim do

wydania orzeczenia reformatoryjnego, a do orzeczenia kasacyjnego tylko

wyjątkowo, zatem o uchyleniu wyroku sądu pierwszej instancji sąd drugiej instancji

może orzec tylko w okolicznościach wskazanych w art. 386 § 2 – 4 k.p.c.

Orzeczenie kasatoryjne musi poprzedzać stwierdzenie nieważności postępowania

lub istnienia negatywnych przesłanek procesowych, ale jest ono możliwe również

wtedy, gdy sąd pierwszej instancji nie rozpoznał istoty sprawy lub gdy wydanie

wyroku w drugiej instancji wymaga przeprowadzenia postępowania dowodowego w

całości.

W sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych sąd drugiej instancji może -

stosownie do art. 47714a k.p.c. - uchylając wyrok sądu drugiej instancji, uchylić

także objętą nim decyzję organu rentowego i przekazać sprawę bezpośrednio temu

organowi do ponownego rozpoznania (postanowienie Sądu Najwyższego z 21

stycznia 2013 r., II UZ 67/12, LEX nr 1619035). Zgodnie z utrwalonym w

judykaturze stanowiskiem, wyrok sądu odwoławczego uchylający wyrok sądu

pierwszej instancji i poprzedzającą go decyzję organu rentowego z przekazaniem

sprawy do rozpoznania bezpośrednio organowi rentowemu jest zaskarżalny

zażaleniem w trybie art. 3941 § 11 k.p.c., a art. 47714a k.p.c. nie ma samodzielnego

bytu i jego zastosowanie wymaga w pierwszej kolejności spełnienia warunków z art.

386 § 2 lub 4 k.p.c., czyli zaistnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie

apelacji przez uchylenie wyroku sądu pierwszej instancji (postanowienia Sądu

II UZ 60/26

8

Najwyższego: z 17 października 2011 r., I UZ 33/11, OSNP 2012 nr 21-22, poz.

274; z 30 października 2012 r., II UZ 50/12, OSNP 2013 nr 23-24, poz. 289; z 19

listopada 2013 r., I UZ 40/13, LEX nr 1555391; z 27 listopada 2014 r., III UZ 12/14,

LEX nr 1628950).

Uchylenie wyroku sądu pierwszej instancji wraz z poprzedzającą go decyzją i

przekazanie sprawy do rozpoznania organowi rentowemu ograniczone jest jednak

do wyjątkowych przypadków, gdy oprócz przesłanek z art. 386 § 2 lub 4 k.p.c.

wystąpiły takie wady zaskarżonej decyzji, których nie można było naprawić w

postępowaniu sądowym (postanowienia Sądu Najwyższego: z 27 listopada 2014 r.,

III UZ 12/14, OSNP 2016 Nr 8, poz. 109 i z 14 marca 2017 r., III UZ 2/17, LEX nr

2254783). Art. 47714a k.p.c. służy bowiem rozwiązywaniu sytuacji, w których - ze

względu na zakres kompetencji sądu ubezpieczeń społecznych - przekazanie

sprawy do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji nie może

doprowadzić do usunięcia uchybień popełnionych przez organ rentowy. Nie chodzi

przy tym o braki decyzji usuwalne przy wstępnym rozpoznaniu odwołania od niej

(art. 476 § 4 in fine k.p.c.), ani wady wynikające z naruszenia przepisów

regulujących postępowanie przed organem rentowym, np. przepisów Kodeksu

postępowania administracyjnego.

W uzasadnieniu postanowienia z 20 października 2016 r., I UZ 22/16 (LEX nr

2159129), Sąd Najwyższy uznał, że art. 47714a k.p.c. służy rozwiązywaniu sytuacji,

w których - ze względu na zakres kompetencji sądu ubezpieczeń społecznych -

przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji nie

może doprowadzić do usunięcia uchybień popełnionych przez organ rentowy.

Stosowany jest wówczas, gdy konieczne jest skasowanie decyzji organu rentowego

i wydanie nowej, po przekazaniu sprawy organowi rentowemu do ponownego

rozpoznania, w tym przeprowadzenia prawidłowego postępowania przed tym

organem - uwzględniającego wszelkie wymagania wynikające z prawa

materialnego. Nie chodzi przy tym o braki decyzji usuwalne przy wstępnym

rozpoznaniu odwołania od niej (por. art. 476 § 4 in fine k.p.c.) ani wady wynikające

z naruszenia przepisów postępowania regulujących postępowanie przed organem

rentowym (postanowienie Sądu Najwyższego z 15 września 2011 r., OSNP 2012

Nr 1920, poz. 252).

II UZ 60/26

9

Z taką sytuacją mamy zaś do czynienia w niniejszej sprawie. W

zaskarżonym wyroku Sąd Apelacyjny trafnie uznał, że kontestowane w sprawie

decyzje zostały wydane z naruszeniem prawa materialnego. Sąd Najwyższy w pełni

zgadza się z argumentacją przedstawioną przez Sąd drugiej instancji w treści

uzasadnienia kontestowanego wyroku, zatem nie będzie powielał tutaj wskazanej w

nim argumentacji. Za Sądem tym wypada jedynie wskazać, że organ rentowy

powinien w toku ponownego rozpoznania sprawy (w związku z uchyleniem

zaskarżonego wyroku i zaskarżonych decyzji i przekazania sprawy organowi do

ponownego rozpoznania) - rozważyć wydanie decyzji, w której wyrównanie

świadczenia wypłacone odwołującemu się na mocy decyzji z 18 maja 2022 r.,

zostanie potraktowane jako przychód osiągnięty jednorazowo w roku 2022, czyli w

roku jego faktycznej wypłaty i następnie powinien dokonać rozliczenia emerytury

ubezpieczonego za 2022 rok, w związku z przychodem osiągniętym w tymże roku.

Mając na uwadze powyższe, Sąd Najwyższy na podstawie art. 39814 k.p.c. w

związku z art. 3941 § 3 k.p.c., orzekł jak w sentencji postanowienia.

[a.ł]

Leszek Bielecki