Sędzia SN wyłączona z rozpoznania odwołania w sprawie dyscyplinarnej sędziego rejonowego

Sąd Dyscyplinarny przy Sądzie Apelacyjnym w [...], wyrokiem z dnia 29

czerwca 2020 r., sygn. akt […], uznał X. Y. - sędziego Sądu Rejonowego w [...] za

winnego popełnienia zarzuconego mu przewinienia polegającego na tym, że: w

okresie od dnia 21 września 2011 r. do dnia 29 października 2018 r. dopuścił się

II ZO 110/24

2

oczywistej i rażącej obrazy przepisów prawa, a to art. 40 § 1 pkt 3 k.p.k., tj. czynu

wyczerpującego znamiona przewinienia dyscyplinarnego z art. 107 § 1 ustawy z

dnia 27 lipca 2001 r. - Prawo o ustroju sądów powszechnych i za to wymierzył mu

karę dyscyplinarną w postaci obniżenia wynagrodzenia zasadniczego o 15 % przez

okres roku i 6 miesięcy.

Odwołanie od powyższego wniósł Minister Sprawiedliwości oraz Krajowa

Rada Sądownictwa wnosząc o zmianę wyroku w części dot. kary. Sprawa ta

została zarejestrowana w Izbie Dyscyplinarnej pod sygn. II DOW 23/22, a następnie

wobec likwidacji na mocy przepisów ustawy z dnia 9 czerwca 2022 r. o zmianie

ustawy o Sądzie Najwyższym oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2022 r. poz.

1259) oraz powołaniem w strukturze Sądu Najwyższego Izby Odpowiedzialności

Zawodowej, odwołanie to zostało zarejestrowane w repertorium Izby

Odpowiedzialności Zawodowej pod sygn. II ZOW 41/23, do której to sprawy został

wyznaczony następujący skład: SSN Tomasz Demendecki (przewodniczący,

sprawozdawca), SSN Maria Szczepaniec oraz Ławnik SN Marek Molczyk.

Jednocześnie, uchwałą z dnia 4 maja 2022 r. w sprawie I DI 46/21 Izba

Dyscyplinarna w pkt I zezwoliła na pociągnięcie X. Y. - sędziego Sądu Rejonowego

w [...] do odpowiedzialności karnej min. za czyny z art. 271 § 1 k.k. w zb. z art. 231

§ 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. zawieszając jednocześnie ww. w czynnościach

służbowych oraz obniżyła mu wysokość wynagrodzenia na czas trwania

zawieszenia o 26 %. Odwołanie od powyższego złożył X. Y. wnosząc o zmianę

zaskarżonej uchwały, które zostało zarejestrowane w Izbie Dyscyplinarnej pod sygn.

II DIZ 9/22. W związku z likwidacją Izby Dyscyplinarnej na mocy przepisów ustawy

z dnia 9 czerwca 2022 r. o zmianie ustawy o Sądzie Najwyższym oraz niektórych

innych ustaw (Dz.U. z 2022 r. poz. 1259) oraz powołaniem w strukturze Sądu

Najwyższego Izby Odpowiedzialności Zawodowej, odwołanie to zostało

zarejestrowane w repertorium Izby Odpowiedzialności Zawodowej pod sygn. II ZIZ

20/22.

Uchwałą z dnia 19 stycznia 2023 r., sygn. II ZIZ 20/22 w składzie: SSN

Wiesław Kozielewicz (przewodniczący), SSN Marek Dobrowolski oraz SSN Maria

Szczepaniec (sprawozdawca) utrzymał w mocy uchwałę Sądu Najwyższego z dnia

II ZO 110/24

3

4 maja 2022 roku, sygn. akt I DI 46/21, w przedmiocie wyrażenia zgody na

pociągnięcie do odpowiedzialności karnej X. Y. - sędziego Sądu Rejonowego w [...],

za czyny z art. 271 § 1 k.k. w zb. z art. 231 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k.

Wobec powyższego, wnioskiem z dnia 26 listopada 2024 r. obwiniony

zwrócił się do Sądu Najwyższego o wyłączenie od rozpoznania sprawy II ZOW

41/22, SSN Marii Szczepaniec wskazując na uzasadnione wątpliwości co do

bezstronności sędzi. Wnioskujący upatruje okoliczności wyłączenia sędziego

w fakcie, że rozpoznając uprzednio zażalenie w postępowaniu immunitetowym,

sędzia dokonał już merytorycznej oceny tożsamego materiału dowodowego

i posiada ukształtowany pogląd co do meritum sprawy. W konsekwencji zachodzi

uzasadniona, obiektywna obawa, że sędzia nie jest w stanie dokonać bezstronnej

analizy tych samych faktów w procesie dyscyplinarnym, co w konsekwencji

naruszałby gwarancję prawa do rzetelnego procesu.

Sąd Najwyższy zważył co następuje:

Wniosek o wyłączenie SSN Marii Szczepaniec jest zasadny i zasługuje na

uwzględnienie.

Zgodnie z treścią art. 41 § 1 k.p.k. sędzia ulega wyłączeniu, jeżeli istnieje

okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać wątpliwość co do jego

bezstronności w danej sprawie. W niniejszej sprawie niewątpliwie mamy do

czynienia z taką sytuacją.

Zgodnie z orzecznictwem Sądu Najwyższego, dokonanie wcześniejszej

oceny dowodów odnośnie do tego samego czynu obliguje do wyłączenia sędziego

z uwagi na uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w odbiorze

zewnętrznym. Sędzia, który przesądził już o zaistnieniu dostatecznie

uzasadnionego podejrzenia popełnienia przestępstwa, nie gwarantuje

obiektywizmu wymaganego przez art. 4 i art. 7 k.p.k. (zob. uchwała Sądu

Najwyższego z dnia 26 kwietnia 2007 r., sygn. I KZP 9/07). Ma to kluczowe

znaczenie w kontekście rozpoznania odwołania od wyroku Sądu Dyscyplinarnego

opartego na częściowo tożsamym materiale dowodowym. Dalszy udział sędziego

II ZO 110/24

4

w składzie orzekającym stanowiłby rażące naruszenie standardu rzetelnego

procesu i prawa do bezstronnego sądu.

Po wtóre należy mieć na względzie, odwołując się do utrwalonego już

orzecznictwa Sądu Najwyższego, że wyłączenie sędziego na podstawie art. 41 §

1 k.p.k. winno nastąpić nie tylko w sytuacji, gdy istnieje okoliczność tego rodzaju, że

mogłaby wywołać wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie, ale

również wówczas, gdy orzekanie przez sędziego w sprawie mogłoby realnie

prowadzić do znacznie poważniejszego uchybienia, tj. naruszenia standardu z art.

6 ust. 1 Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka (EKPC) i uznania, że

taki skład orzekający nie stanowi niezależnego i bezstronnego sądu ustanowionego

ustawą (zob. postanowienia Sądu Najwyższego z: dnia 13 października 2021 r.,

sygn. II KO 30/21, dnia 6 września 2022 r., II KK 44/21, czy z dnia 28 września

2022 r., IV KK 333/22).

Faktem powszechnie znanym jest okoliczność związana z uzyskaniem

statusu sędziego Sądu Najwyższego przez Marię Szczepaniec w następstwie

brania udziału w konkursie przed Krajową Radą Sądownictwa w składzie

ukształtowanym ustawą z dnia 8 grudnia 2017 r., co mogłoby prowadzić, gdyby

sędzia ta zasiadała w składzie rozstrzygającym sprawę, nie tylko do naruszenia

prawa strony do rozpoznania sprawy przez bezstronny i niezależny sąd

ustanowiony ustawą w rozumieniu art. 6 ust. 1 EKPC, standardu konstytucyjnego

(art. 45 ust. 1 Konstytucji RP), ale także do przyjęcia, że sąd z udziałem sędziów

byłby sądem nienależycie obsadzonym w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. Taka

konkluzja wynika przecież wprost z uchwały Sądu Najwyższego z dnia 2 czerwca

2022 r., I KZP 2/22 oraz uchwały trzech połączonych Izb Sądu Najwyższego z dnia

23 stycznia 2020 r. (BSA I-41 10-1/20, OSNKW 2020, z. 2, poz. 7), która z uwagi

na nadanie jej statusu zasady prawnej, wiąże wszystkie składy Sądu Najwyższego

(por. np. postanowienia SN z dnia 16 września 2021 r., I KZ 29/21; z dnia 29

września 2021 r., V KZ 47/21 i z dnia 21 stycznia 2022 r., III CO 6/22) oraz

wskazanego powyżej orzecznictwa Trybunału.

Mając na uwadze powyższą argumentację konieczne stało się podjęcie

przez Sąd Najwyższy decyzji o wyłączeniu SSN Marii Szczepaniec od rozpoznania

II ZO 110/24

5

sprawy o sygn. II ZOW 41/22. Orzekanie przez sędzię w tej sprawie prowadziłoby,

z bardzo dużym prawdopodobieństwem, do naruszenia standardu z art. 6 ust.

1 EKPC i uznania, że taki skład orzekający w ogóle nie stanowi niezależnego

i bezstronnego sądu ustanowionego ustawą, ale również do wystąpienia

bezwzględnej przyczyny odwoławczej z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k.

Mając powyższe na uwadze, orzeczono jak na wstępie.

[J.J.]

[r.g.]