Powołanie sędziów SN na wniosek KRS nie wyłącza ich od sprawy prokuratora

Pismem z 12 stycznia 2026 r., prokurator P. B. - obrońca prokuratora

Prokuratury Rejonowej w L. X.Y., wniósł na podstawie art. 41 § 1 k.p.k. o wyłączenie

SSN Tomasza Demendeckiego oraz SSN Marii Szczepaniec od udziału w

rozpoznaniu sprawy o sygn. akt II ZOW 17/25, wobec ujawnionego faktu wadliwego

powołania ich na stanowiska sędziów Sądu Najwyższego.

W uzasadnieniu wskazał, że okoliczność wadliwego powołania na stanowiska

sędziowskie wynika ze skierowania wniosku do Prezydenta RP przez wadliwie

obsadzoną KRS. Podkreślił, że zarzut ten jest wynikiem przekonania

o braku odpowiednich gwarancji obiektywizmu, które winny być zastosowane, aby

toczące się postępowanie spełniało konstytucyjne i konwencyjne standardy prawa

II ZO 3/26

2

do bezstronnego sądu powołanego ustawą. Z uwagi na niezwykle obszerną dyskusję

prawniczą dotyczącą tej kwestii, jak również to, że była ona przedmiotem licznych

rozstrzygnięć sądowych, w tym Sądu Najwyższego, przytaczanie dalszych

argumentów wnioskodawca uznał za zbędne.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Wniosek o wyłączenie SSN Tomasza Demendeckiego oraz SSN Marii

Szczepaniec nie jest zasadny.

Wątpliwości co do bezstronności SSN Tomasza Demendeckiego oraz SSN

Marii Szczepaniec, wyznaczonych do składu orzekającego w sprawie o sygn. akt

II ZOW 17/25, w przedmiocie rozpoznania odwołania w sprawie dyscyplinarnej

prokuratora Prokuratury Rejonowej w L. X.Y., wnioskodawca upatrywał

w okoliczności powołania SSN Tomasza Demendeckiego oraz SSN Marii

Szczepaniec na stanowiska sędziów Sądu Najwyższego na wniosek KRS

ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z 8 grudnia 2017 r. o zmianie

ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018

r., poz. 3).

Sędziowie w sprawowaniu swojego urzędu są niezawiśli i podlegają tylko

Konstytucji oraz ustawom (art. 178 ust. 1 Konstytucji RP). Oznacza to, że wyłączenie

sędziego od rozpoznania sprawy nie może być dowolne.

W tym miejscu należy przypomnieć, że ustawa stanowi, iż „Niedopuszczalne

jest ustalanie lub ocena przez Sąd Najwyższy lub inny organ władzy zgodności

z prawem powołania sędziego lub wynikającego z tego powołania uprawnienia

do wykonywania zadań z zakresu wymiaru sprawiedliwości” – art. 29 § 3 ustawy

z 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym. Natomiast art. 29 § 4 cytowanej ustawy

stanowi, że: „okoliczności towarzyszące powołaniu sędziego Sądu Najwyższego nie

mogą stanowić wyłącznej podstawy do podważenia orzeczenia wydanego z

udziałem tego sędziego lub kwestionowania jego niezawisłości i bezstronności”.

Wnioskodawca nie przywołał innej argumentacji, pozwalającej na jej ocenę

przez Sąd w kontekście przepisu art. 41 § 1 k.p.k., który stanowi, że: „sędzia ulega

II ZO 3/26

3

wyłączeniu, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać

uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie”.

Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 23 stycznia 2022 r., sygn. P 10/19, orzekł:

1. Art. 49 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania

cywilnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 1805, ze zm.) w zakresie, w jakim za przesłankę

mogącą wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego w danej

sprawie uznaje jakąkolwiek okoliczność odnoszącą się do procedury powoływania

tego sędziego przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej na wniosek Krajowej

Rady Sądownictwa do pełnienia urzędu, jest niezgodny z: a) art. 45 ust.

1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, b) art. 179 w związku z art. 144 ust. 3 pkt 17

Konstytucji.

2. Art. 31 § 1 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U.

z 2021 r. poz. 1904) w związku z art. 49 § 1 ustawy z 17 listopada 1964 r. - Kodeks

postępowania cywilnego w zakresie, w jakim za przesłankę wyłączenia sędziego

z orzekania uznaje okoliczność, że obwieszczenie Prezydenta Rzeczypospolitej

Polskiej o wolnych stanowiskach sędziego w Sądzie Najwyższym, na podstawie

którego rozpoczyna się proces nominacyjny sędziów, stanowi akt wymagający dla

swojej ważności podpisu Prezesa Rady Ministrów (kontrasygnaty), a konsekwencją

jego braku jest wątpliwość co do bezstronności sędziego powołanego do pełnienia

urzędu w procedurze nominacyjnej rozpoczętej takim obwieszczeniem, jest

niezgodny z art. 45 ust. 1 w związku z art. 144 ust. 2 oraz art. 144 ust. 3 pkt 17

Konstytucji.

3. Art. 1 w związku z art. 82 § 1 i art. 86, art. 87, art. 88 ustawy z 8 grudnia

2017 r. o Sądzie Najwyższym w zakresie, w jakim stanowi normatywną podstawę

rozstrzygania przez Sąd Najwyższy o statusie osoby powołanej do sprawowania

urzędu na stanowisku sędziego, w tym sędziego Sądu Najwyższego,

i wynikających z tego uprawnieniach takiego sędziego oraz związanej z tym statusem

skuteczności czynności sądu dokonanej z udziałem tej osoby, jest niezgodny z art. 2

w związku z art. 10, art. 144 ust. 3 pkt 17 i art. 183 ust. 1 i 2 Konstytucji.

II ZO 3/26

4

Wprawdzie wyrok Trybunału dotyczy art. 49 k.p.c., jednak pozwala stwierdzić,

że przedstawiona w nim wykładnia prawa rozciąga się również na problem

stosowania art. 41 § 1 k.p.k. ze względu na zbieżną podstawę oceny

dopuszczalności wyłączenia sędziego od rozpoznania sprawy na wniosek (iudex

suspectus).

Wskazać również należy na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 2 czerwca

2020 r., sygn. akt P 13/19, w którym orzeczono, że:

Art. 49 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania

cywilnego (Dz. U. z 2019 r. poz. 1460, ze zm.) w zakresie, w jakim dopuszcza

rozpoznanie wniosku o wyłączenie sędziego z powodu podniesienia okoliczności

wadliwości powołania sędziego przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej na

wniosek Krajowej Rady Sądownictwa, jest niezgodny z art. 179 Konstytucji

Rzeczypospolitej Polskiej.

Wcześniej, 4 marca 2020 r., sygn. akt P 22/19, Trybunał Konstytucyjny

orzekł: art. 41 § 1 w związku z art. 42 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks

postępowania karnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 30), stosowany odpowiednio na

podstawie art. 741 pkt 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U.

z 2020 r. poz. 75) w zakresie, w jakim dopuszcza rozpoznanie wniosku

o wyłączenie sędziego z powodu wadliwości powołania sędziego przez Prezydenta

Rzeczypospolitej Polskiej na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa, w skład której

wchodzą sędziowie wybrani na podstawie art. 9a ustawy z dnia 12 maja 2011 r.

o Krajowej Radzie Sądownictwa (Dz. U. z 2019 r. poz. 84, 609, 730 i 914 oraz

z 2020 r. poz. 190), jest niezgodny z art. 179 w związku z art. 144 ust. 3 pkt

17 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

Oznacza to, że ustrój i postępowanie przed sądami należą do ustawodawcy –

art. 176 ust. 2 Konstytucji RP. W tym zakresie decyduje zatem ustawa i polskie prawo

(zob. wyroki Trybunału Konstytucyjnego z 14 lipca 2021 r., P 7/20, z 7 października

2021 r., K 3/21, z 24 listopada 2021 r., K 6/21, z 10 marca 2022 r., K 7/21, z 11

grudnia 2023 r., Kp 1/23).

II ZO 3/26

5

W sprawie nie ma też zastosowania art. 40 § 1 pkt 1 k.p.k. Ustrój i właściwość

sądów oraz postępowanie przed sądami określają ustawy (art. 176 ust. 2 Konstytucji

RP). Powołane w we wniosku orzeczenia Sądów nie są źródłem prawa

powszechnego i dlatego nie zastępują ustawy, w tym szczególnej regulacji

dotyczącej wyłączenia sędziego z mocy prawa (art. 8, art. 87 Konstytucji RP, art. 40

k.p.k.).

Sąd Najwyższy w składzie połączonych Izb, 3 grudnia 2025 r., podjął uchwałę:

1. Żaden sąd lub inny organ władzy publicznej nie jest uprawniony do uznania

orzeczenia Sądu Najwyższego za niebyłe i pominięcia jego skutków, nawet jeśli

miałoby to nastąpić z odwołaniem się do prawa Unii Europejskiej.

2. Rzeczpospolita Polska nie przekazała organom Unii Europejskiej lub jakiejkolwiek

innej organizacji międzynarodowej kompetencji do stanowienia norm regulujących

organizację i funkcjonowanie krajowego wymiaru sprawiedliwości, ani do określania

zakresu, w którym mogą być one stosowane. Kompetencje te przysługują wyłącznie

konstytucyjnym organom Rzeczypospolitej Polskiej i nie podlegają przekazaniu na

podstawie art. 90 ust. 1 Konstytucji RP, w konsekwencji nie znajduje w tym zakresie

zastosowania art. 91 ust. 2 i 3 w zw. z art. 87 Konstytucji RP (sygn. I NZP 7/25).

Z tych motywów orzeczono jak w sentencji.

[M. T.]

[a.ł]