SN pozostawił bez rozpoznania wniosek o wyłączenie sędziów Izby Odpowiedzialności Zawodowej

W dniu 12 maja 2025 r. do Sądu Najwyższego – Izby Odpowiedzialności

Zawodowej wpłynęła kasacja wniesiona przez obwinionego adwokata K.B. od

orzeczenia Wyższego Sądu Dyscyplinarnego Adwokatury z dnia 28 września

2024 r., sygn. akt […]. Sprawie tej nadano sygnaturę […].

W dniu 25 czerwca 2026 r. do rozpoznania wskazanej sprawy został

wylosowany SSN Zbigniew Korzeniowski.

II ZO 64/25

2

Adwokat K.B. w dniu 5 lipca 2025 r. złożył wniosek o wyłączenie wszystkich

sędziów powołanych do orzekania w Izbie Odpowiedzialności Zawodowej,

tj. Barbary Skoczkowskiej, Krzysztofa Staryka, Wiesława Kozielewicza, Zbigniewa

Korzeniowskiego, Pawła Grzegorczyka, Tomasza Demendeckiego, Marka

Dobrowolskiego, Marka Motuka, Marka Siwka, Marii Szczepaniec oraz Pawła

Wojciechowskiego.

W uzasadnieniu wniosku podniósł, że wszyscy wskazani sędziowie zostali

powołani na urząd sędziego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa, którą

ukształtowano na mocy ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy

o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw. Tymczasem

w uchwale trzech połączonych Izb Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r.

(BSA 1-4110-1/2020) wskazano wyraźnie, że „nienależyta obsada sądu zachodzi

także wtedy, gdy w składzie sądu bierze udział osoba powołana na urząd sędziego

Sądu Najwyższego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej

w trybie określonym przepisami ustawy z 2017 r.”. Tak ukształtowana Krajowa

Rada Sądownictwa nie jest organem tożsamym z organem konstytucyjnym, którego

skład i sposób wyłaniania reguluje Konstytucja RP.

Wnioskodawca podniósł również, że Izba Odpowiedzialności Zawodowej nie

jest w jego ocenie sądem, ponieważ jest obarczona wadami ustrojowymi:

1. sędziów do niej wybrał prezydent za zgodą premiera;

2. brak było jakichkolwiek kryteriów wyboru sędziów; wybór sędziów nie był

przypadkowy; Prezydent wybrał 6 wadliwie powołanych sędziów i 3 trzech

powołanych niewadliwie tzn. tych, którzy złożyli zdanie odrębne do uchwały

Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r., sygn. BSA 1-4110-1/20;

3. Prezydent nie przedstawił żadnego uzasadnienia, dlaczego wybrał akurat

tych 11, a nie innych z grupy członków Izby, wylosowanych uprzednio przez

I Prezes Sądu Najwyższego;

4. Prezydent do Izby wskazał sędziów niewłaściwie powołanych do Sądu

Najwyższego;

II ZO 64/25

3

5. Prezydent dokonując wyboru, nie pytał sędziów o zgodę, sędzia nie może

zrezygnować mimo trwającej 5 lat kadencji, aby nikt nie mógł ich zastąpić;

6. brak jest możliwości doboru składów sędziowskich z sędziów Sądu

Najwyższego spoza Izby Odpowiedzialności Zawodowej – delegacja jest

wykluczona;

7. rozpoznawane tu sprawy dyscyplinarne oraz immunitetowe sędziów i

prokuratorów mają wąski, wrażliwy oraz represyjny charakter;

8. istnieje realne ryzyko braku możliwości zagwarantowania stronom

postępowania dwuinstancyjnego postępowania.

Wnioskodawca wskazał również, ze wątpliwości co do tego, czy Izba

Odpowiedzialności Zawodowej jest sądem ustanowionym ustawą i daje gwarancje

niezależnego sądu miał również Sąd Dyscyplinarny przy Sądzie Apelacyjnym

w Gdańsku, który w tym przedmiocie skierował pytanie prejudycjalne do Trybunału

Sprawiedliwości Unii Europejskiej.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje

Wniosek jest niedopuszczalny i należało pozostawić go bez rozpoznania.

Powody uznania tego wniosku za niedopuszczalny są odmienne

w odniesieniu do żądania wyłączenia od udziału w sprawie o sygn. akt […] sędziów

Sądu Najwyższego niewyznaczonych do jej rozpoznania oraz w odniesieniu

do żądania wyłączenia SSN Zbigniewa Korzeniowskiego.

W pierwszej kolejności należy wskazać, że zgodnie z utrwaloną linią

orzeczniczą wniosek o wyłączenie sędziego może dotyczyć wyłącznie sędziego

wyznaczonego do rozpoznania danej sprawy, a zatem nie może mieć on

charakteru blankietowego i służyć abstrakcyjnemu wykluczeniu sędziów

z potencjalnego orzekania (por. wyrok SN z dnia 23 sierpnia 2007 r., SNO 41/07,

Lex nr 471785; postanowienia SN: z dnia 21 czerwca 2012 r., III KO 34/12, Lex nr

1212385; z dnia 16 października 2014 r., II KO 62/14, Lex nr 3384441; z dnia

14 grudnia 2016 r., III KO 99/16, Lex nr 2166385). W tej sytuacji wniosek

obwinionego o wyłączenie „na przyszłość” sędziów Sądu Najwyższego, którzy

II ZO 64/25

4

ewentualnie zostaliby wyznaczeni do rozpoznania sprawy o sygn. akt […], jako

niedopuszczalny, należało pozostawić bez rozpoznania. Ubocznie należy

zaznaczyć, że sędziowie SN – Wiesław Kozielewicz, Marek Motuk i Krzysztof

Staryk – obecnie są sędziami w stanie spoczynku.

Wniosek obrońcy w zakresie, w jakim obejmuje SSN Zbigniewa

Korzeniowskiego, a więc sędziego wylosowanego do rozpoznania sprawy o sygn.

akt […], odwołuje się do argumentacji o charakterze ustrojowym ogniskującej się

wokół sposobu wyłaniania sędziów orzekających w Izbie Odpowiedzialności

Zawodowej, jej kognicji oraz kadencyjności orzekania w Izbie, w czym upatruje on

zagrożeń dla niezawisłości i bezstronności orzekających w tej Izbie sędziów.

Należy przypomnieć, że ustawą z dnia 9 czerwca 2022 r. o zmianie ustawy o

Sądzie Najwyższym oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1259)

w Sądzie Najwyższym utworzono Izbę Odpowiedzialności Zawodowej, w skład

której wchodzą sędziowie wyznaczeni do orzekania w tej Izbie (na 5-letnią kadencję)

przez Prezydenta RP spośród sędziów Sądu Najwyższego wylosowanych na

posiedzeniu Kolegium Sądu Najwyższego przez przewodniczącego tego kolegium,

w liczbie 3-krotnie większej niż liczba sędziów orzekających w tej Izbie.

Rozwiązanie przyjęte przez ustawodawcę może być ocenione jako sytuacja

obiektywnego wyboru, dlatego może je wypełniać z jednej strony losowanie 33

sędziów spośród sędziów Sądu Najwyższego orzekających

w pozostałych Izbach Sądu Najwyższego, a z drugiej wyznaczenie 11 sędziów

przez Prezydenta RP. Wymaga dostrzeżenia, że Prezydent RP nie ma przy tym

rozwiązaniu ustawowym możliwości wskazywania sędziów do rozpoznania

konkretnej sprawy dyscyplinarnej ani wyznaczania składu rozpoznającego

określone sprawy dyscyplinarne. Prezydent RP nie wykonuje też czynności

związanych z przydziałem sędziom konkretnych spraw dyscyplinarnych.

Sama idea utworzenia wyspecjalizowanej izby zajmującej się

rozpatrywaniem spraw dyscyplinarnych zawodów zaufania publicznego znajduje

swoje źródła w dążeniu ustawodawcy do podniesienia poziomu merytorycznego

orzecznictwa dyscyplinarnego wynikającego z wyspecjalizowania poszczególnych

sędziów w tej dziedzinie, zapewnienia większej sprawności rozpatrywania tego typu

II ZO 64/25

5

spraw oraz stworzenia przejrzystego i spójnego systemu kontroli sądowej nad

przestrzeganiem przez przedstawicieli zawodów zaufania publicznego norm

etycznych wynikających z deontologii tych zawodów (por. uzasadnienie do projektu

ustawy o Sądzie Najwyższym, druk nr 2003 Sejmu VIII kadencji). Należy zatem

uznać, że tak ukształtowana kognicja Izby Odpowiedzialności Zawodowej sprzyja

większej specjalizacji orzekających w niej sędziów, podniesieniu poziomu

merytorycznego orzecznictwa dyscyplinarnego oraz pozytywnie wpływa na

jednolitość tego orzecznictwa.

Z kolei kadencyjność orzekania w Izbie Odpowiedzialności Zawodowej i brak

możliwości zwolnienia sędziego z obowiązków orzeczniczych w Izbie, zapewnia

sędziom stabilność, ograniczając możliwość wywierania nacisku przez organ

decydujący o powołaniu. Chroni też sędziów przez arbitralnym odwołaniem,

bowiem każdy sędzia ma zagwarantowaną kadencję i nie może zostać usunięty

z powodu treści swoich rozstrzygnięć.

Sędziowie orzekający w Izbie Odpowiedzialności Zawodowej w pełni

zachowują status sędziego Sądu Najwyższego i są w pełni niezawiśli. Jak wynika

z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 24 czerwca 1998 r. sygn. akt K 3/98

„Pojęcie niezawisłości sędziowskiej zostało użyte w konstytucji z 1997 r.

bez bliższego zdefiniowania, ale nie ulega wątpliwości, że ustawodawca posłużył

się tu „terminem zastanym”, którego znaczenie uformowało się jeszcze w Polsce

międzywojennej i które dzisiaj znajduje potwierdzenie w licznych dokumentach

międzynarodowych. Jak wskazuje się w polskiej doktrynie (zob. Z. Czeszejko-

Sochacki: Prawo do sądu w świetle Konstytucji RP, PiP 1997, Nr 11-12, s.99-100

oraz powołane tam prace A. Murzynowskiego, A. Zielińskiego), niezawisłość

obejmuje szereg elementów: 1) bezstronność w stosunku do uczestników

postępowania, 2) niezależność wobec organów (instytucji) pozasądowych,

3) samodzielność sędziego wobec władz i innych organów sądowych, 4)

niezależność od wpływu czynników politycznych, zwłaszcza partii politycznych, 5)

wewnętrzna niezależność sędziego. Poszanowanie i obrona tych wszystkich

elementów niezawisłości są konstytucyjnym obowiązkiem wszystkich organów

II ZO 64/25

6

i osób stykających się z działalnością sądów, ale także są konstytucyjnym

obowiązkiem samego sędziego”.

Sędziowie Izby Odpowiedzialności Zawodowej, w tym SSN Zbigniew

Korzeniowski, posiadają wszelkie wymienione wyżej atrybuty, które łącznie składają

się na pojęcie niezawisłości sędziowskiej. Przejawem wzmiankowanej wyżej

wewnętrznej niezależności SSN Zbigniewa Korzeniowskiego jest orzecznictwo

Sądu Najwyższego w sprawach rozstrzyganych z jego udziałem, np. zgłoszenie

zdania odrębnego do powołanej we wniosku uchwały połączonych Izb Sądu

Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r. Tym samym obawa, że wskazany sędzia

nie będzie w stanie w sposób obiektywny dokonać procesowej oceny kasacji

wniesionej przez obwinionego w sprawie o sygn. akt […] ma wyłącznie charakter

subiektywny.

Z kolei sposób ukształtowania procedury nominacyjnej na stanowiska

sędziowskie związany z udziałem w tej procedurze Krajowej Rady Sądownictwa,

której członkowie będący sędziami zostali wybrani w ten czy inny sposób, w żaden

sposób nie świadczy ani o wadliwości powołań na stanowiska sędziowskie ani o

deficytach niezawisłości i bezstronności sędziów orzekających w Izbie

Odpowiedzialności Zawodowej. Wymaga przy tym wyjaśnienia, że wbrew temu co

twierdzi wnioskodawca, SSN Zbigniew Korzeniowski nie został powołany na

stanowisko sędziego Sądu Najwyższego „na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa,

którą ukształtowano na mocy ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o

Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw”.

Wreszcie, odnosząc się do kwestii związanej z pytaniem prejudycjalnym

zadanym przez Sąd Dyscyplinarny przy Sądzie Apelacyjnym w Gdańsku

postanowieniem z dnia 28 czerwca 2024 r. na temat statusu ustrojowego Izby

Odpowiedzialności Zawodowej, należy stwierdzić, że Trybunał Sprawiedliwości Unii

Europejskiej w postanowieniu z dnia 26 lutego 2026 r. (sprawa C-517/24) odmówił

odpowiedzi na te pytania, uznając wniosek prejudycjalny za oczywiście

niedopuszczalny. Zresztą ani ten Trybunał, ani Europejski Trybunał Praw

Człowieka, w swoim orzecznictwie nie zakwestionowały statusu ustrojowego Izby

Odpowiedzialności Zawodowej.

II ZO 64/25

7

Konkludując, należy stwierdzić, że wszystkie argumenty mające – zdaniem

wnioskodawcy – przemawiać za wyłączeniem SSN Zbigniewa Korzeniowskiego od

udziału w sprawie mają charakter prawny i ustrojowy, natomiast skutecznej

podstawy wyłączenia w oparciu o treść art. 41 § 1 k.p.k. (iudex suspectus) można

doszukiwać się jedynie w okolicznościach natury faktycznej, gdyż tylko one mogą

prowadzić do wniosku, że powstaną uzasadnione wątpliwości co do bezstronności

sędziego, a więc uzasadnione wątpliwości, że dana sprawa zostanie rozstrzygnięta

w sposób stronniczy, a więc z nieuzasadnioną korzyścią procesową dla

którejkolwiek ze stron. Wnioskodawca nie wykazał, aby do takich wątpliwości

prowadziły okoliczności, które mają charakter wyłącznie prawny, a wręcz ustrojowy.

Można przy tym zasygnalizować, że uznanie jakiejkolwiek okoliczności

o charakterze prawnym za okoliczność o charakterze przewidzianym w art. 41 § 1

k.p.k. może w konsekwencji prowadzić do powołania takiej okoliczności, której,

uwzględniając stanowisko wnioskodawcy, nie będzie w stanie rozstrzygnąć żaden

sąd, gdyż będzie dotyczyła każdego sędziego. Z tego powodu ten kierunek

wykładni, który dopuszcza skuteczne stosowanie art. 41 § 1 k.p.k. z powodów

ustrojowych nie może być zaakceptowany, gdyż w rezultacie prowadzi do

wniosków nie do zaakceptowania z punktu widzenia realizacji zadań wymiaru

sprawiedliwości, a tym samym funkcjonowania państwa prawa.

W tej sytuacji wniosek obwinionego o wyłączenie SSN Zbigniewa

Korzeniowskiego należało uznać za pozbawiony podstawy formalnoprocesowej, co

wykluczało możliwość jego rozpoznania.

W tym stanie rzeczy Sąd Najwyższy postanowił, jak w sentencji.

[r.g.]