Sąd Najwyższy zmienił wyrok i wymierzył prokuratorowi naganę za plakat w pokoju służbowym

Prokurator Prokuratury Rejonowej […] w [...] X. Y. został obwiniony o to, że:

1. w okresie co najmniej od dnia 25 do 28 stycznia 2019 r. w zajmowanym przez

siebie pokoju o numerze [...] w siedzibie Prokuratury Rejonowej w [...], na

zawieszonym na ścianie kalendarzu z 016 r. w górnej jego części posiadał

przypięty kolorowy wydruk plakatu przedstawiający wizerunek X.1 Y.1

w nazistowskim mundurze, trzymającego w prawej ręce drzewce flagi z logo

partii politycznej […], przy czym w tle znajdują się sylwetki osób z gestem

nazistowskiego pozdrowienia, zaś pod zdjęciem umieszczone zostało hasło:

„Ein [...], ein [...], ein [...]”, co wskazuje, ze względu na zawartą w nim treść,

na jego znieważający charakter, także poprzez zamanifestowanie symboliki

faszystowskiej, czym naraził na szwank wizerunek Prokuratury jako organu

stojącego na straży przestrzegania praworządności, co stanowi uchybienie

godności urzędu prokuratora, tj. o przewinienie dyscyplinarne określone w art.

137 § 1 pkt 5 ustawy – Prawo o prokuraturze;

2. w okresie od grudnia 2014 r. do 28 stycznia 2019 r. na użytkowanej przez

siebie w Prokuraturze Rejonowej […] w [...] stacji roboczej komputera PC nr

seryjny […], w folderze z dokumentami pod adresem „M.”, posiadał 729 plików

graficznych w katalogach o nazwach: […] zawierających zdjęcia nagich kobiet

oraz filmy o charakterze pornograficznym, czym uchybił godności urzędu

prokuratora tj. o przewinienie dyscyplinarne określone w art. 137 § 1 pkt 5

ustawy – Prawo o prokuraturze.

II ZOW 29/24

3

Sąd Dyscyplinarny przy Prokuratorze Generalnym orzeczeniem z dnia 8

marca 2024 r., sygn. akt […], orzekł, przy zastosowaniu art. 14 ustawy z dnia 20

grudnia 2019 r. o zmianie ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych, ustawy o

Sądzie Najwyższym oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2020 r. poz. 190 z późn.

zm.):

1. o uznaniu obwinionego X. Y. za winnego tego, że w okresie od daty bliżej nie

ustalonej do 28 stycznia 2019 r. w zajmowanym przez siebie pokoju o

numerze [...], w siedzibie Prokuratury Rejonowej w [...], na zawieszonym na

ścianie kalendarzu z 2016 r. w górnej jego części posiadał przypięty kolorowy

wydruk plakatu przedstawiający wizerunek X.1 Y.1 w nazistowskim mundurze,

trzymającego w prawej ręce drzewce flagi z logo partii politycznej […], przy

czym w tle znajdują się sylwetki osób z gestem nazistowskiego pozdrowienia,

zaś pod zdjęciem umieszczone zostało hasło: „Ein […], ein […], ein […]”, co

wskazuje, ze względu na zawartą w nim treść, na jego znieważający charakter

także poprzez zamanifestowanie symboliki faszystowskiej, czym naraził na

szwank wizerunek Prokuratury jako organu stojącego na straży

przestrzegania praworządności, co stanowi uchybienie godności urzędu

prokuratora, tj. za winnego popełnienia przewinienia dyscyplinarnego

określonego w art. 137 § 1 ustawy z dnia 28 stycznia 2016 r. – Prawo

o prokuraturze w brzmieniu obowiązującym do dnia 14 lutego 2020 r. (Dz. U.

z 2019 r. poz. 740), przy czym uznał, że przewinienie to było mniejszej wagi i

na podstawie art. 142 § 5 ustawy z dnia 28 stycznia 2016 r. – Prawo o

prokuraturze (Dz. U. z 2019 r. poz. 740) odstąpił od wymierzenia kary;

2. o uznaniu obwinionego X. Y. – prokuratora Prokuratury Rejonowej […] w [...]

za winnego tego, że w okresie od grudnia 2014 r. do 28 stycznia 2019 r. na

użytkowanej przez siebie w Prokuraturze Rejonowej […] w […] stacji roboczej

komputera PC nr seryjny […], w folderze z dokumentami pod adresem „M.”,

posiadał 573 plików graficznych w katalogach o nazwach: […] zawierających

zdjęcia nagich kobiet, czym uchybił godności urzędu prokuratora. tj. za

winnego popełnienia przewinienia dyscyplinarnego określonego w art. 137 §

1 ustawy z dnia 28 stycznia 2016 r. Prawo o prokuraturze w brzmieniu

obowiązującym do dnia 14 lutego 2020 r. (Dz. U. z 2019 r. poz. 740), przy

II ZOW 29/24

4

czym uznał, że przewinienie to było mniejszej wagi i na podstawie art. 142 §

5 ustawy z dnia 28 stycznia 2016 r. – Prawo o prokuraturze (Dz. U. z 2019 r.

poz. 740) odstąpił od wymierzenia kary.

Odwołania od tego orzeczenia wnieśli: Pierwszy Zastępca Rzecznika

Dyscyplinarnego Prokuratora Generalnego oraz obwiniony prokurator X. Y.

Pierwszy Zastępca Rzecznika Dyscyplinarnego Prokuratora Generalnego

zaskarżył wymienione orzeczenie w zakresie rozstrzygnięcia zawartego w jego pkt. I

na niekorzyść obwinionego. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucił:

1. błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, mający

wpływ na jego treść, polegający na niesłusznym uznaniu, że rodzaj

naruszonych reguł postępowania, ich waga, sposób i okoliczności

popełnienia czynu, pozwala na uznanie, że przypisane obwinionemu

przewinienie służbowe jest przewinieniem mniejszej wagi, podczas gdy

prawidłowa ocena wszystkich przedmiotowo-podmiotowych znamion tego

przewinienia, takich jak sposób działania obwinionego, charakter i rozmiar

szkody wyrządzonej i grożącej wizerunkowi prokuratury jako organu

powołanego do strzeżenia praworządności, a także wysoki stopień

zawinienia, motywacja obwinionego, jaką było wyrażenie treści

pogardliwych dla osoby publicznej i uwłaczających jej czci w siedzibie

prokuratury, daje podstawę do uznania, że przypisane obwinionemu

przewinienie dyscyplinarne charakteryzuje znaczna korporacyjna

szkodliwość czynu, a tym samym brak było podstaw do ustalenia, że jest to

przewinienie mniejszej wagi;

2. rażącą niewspółmierność kary polegającą na odstąpieniu od wymierzenia

obwinionemu kary dyscyplinarnej w sytuacji, gdy ustalone okoliczności

podmiotowe i przedmiotowe przypisanego mu przewinienia

dyscyplinarnego, a w szczególności wysoki stopień zawinienia, charakter

i rozmiar grożącej szkody, wykluczały uznanie go za przewinienie mniejszej

wagi, zaś prawidłowa ocena stopnia zawinienia, znaczny stopień

społecznej i korporacyjnej szkodliwości czynu, jak też uwzględnienie

w należyty sposób celów, jakie kara dyscyplinarna winna spełniać

w stosunku do sprawcy czynu, środowiska zawodowego oraz w odbiorze

II ZOW 29/24

5

społecznym, wskazuje na zasadność wymierzenia obwinionemu kary

dyscyplinarnej.

W konkluzji skarżący wniósł o zmianę orzeczenia w zaskarżonym zakresie

poprzez wyeliminowanie uznania, że przypisane obwinionemu w pkt. I

rozstrzygnięcia przewinienie jest przewinieniem mniejszej wagi i wymierzenie

obwinionemu za to przewinienie kary dyscyplinarnej nagany.

Obwiniony prokurator X. Y. zaskarżył wymienione orzeczenie w całości na

swoją korzyść. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucił obrazę przepisów postępowania,

tj. art. 47 § 1 k.p.k. w zw. z art. 40 § 1 pkt 4 k.p.k., które mogło mieć wpływ na treść

orzeczenia, polegająca na tym, że postępowanie przygotowawcze w tej sprawie

prowadziła prokurator M.N., która także sporządziła wniosek o ukaranie oraz

występowała przed Sądem I instancji jako oskarżyciel, a jednocześnie była

bezpośrednim świadkiem zdarzenia i z mocy prawa winna być wyłączona od udziału

w sprawie.

Podnosząc powyższy zarzut, obwiniony wniósł o uchylenie zaskarżonego

orzeczenia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Rzecznikowi

Dyscyplinarnemu przy Prokuratorze Generalnym.

Sąd Najwyższy postanowieniem wydanym na rozprawie w dniu 29 stycznia

2026 r. pozostawił bez rozpoznania odwołanie wniesione przez obwinionego, jako

złożone po terminie. Postanowienie to uprawomocniło się.

Na rozprawie w dniu 24 czerwca 2026 r. Rzecznik Dyscyplinarny Prokuratora

Generalnego poparł odwołanie i wniósł o zmianę orzeczenia w zaskarżonym zakresie

poprzez wyeliminowanie uznania, że przypisane obwinionemu w pkt I rozstrzygnięcia

przewinienie jest przewinieniem mniejszej wagi i o wymierzenie obwinionemu za to

przewinienie kary dyscyplinarnej nagany.

Z kolei obwiniony wniósł o nieuwzględnienie odwołania i oświadczył, że mimo

złożenia odwołania po terminie, Sąd winien z urzędu zbadać, czy występują

bezwzględne przesłanki odwoławcze, a do takich jego zdaniem należy

podejmowanie czynności w sprawie przez prokuratora podlegającego wyłączeniu

z mocy prawa.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

II ZOW 29/24

6

W pierwszej kolejności należy wskazać, że w analizowanej sprawie

nie wystąpiła żadna z bezwzględnych przyczyn odwoławczych wymienionych

w treści art. 439 k.p.k., których zaistnienie obligowałoby Sąd odwoławczy do

uchylenia zaskarżonego orzeczenia, niezależnie do granic zaskarżenia

i podniesionych zarzutów. W szczególności nie zachodzi sytuacja, o której mowa

w art. 439 § 1 pkt 1 k.p.k., a więc gdy w wydaniu orzeczenia brała udział osoba

podlegająca wyłączeniu na podstawie art. 40 k.p.k. z tego powodu, że osoba ta była

świadkiem czynu.

Należy stwierdzić, że powołany przepis wymaga, aby tego typu uchybienie

obarczało wydane w sprawie orzeczenie, a na etapie postępowania jurysdykcyjnego

oczywiste jest, że takie uchybienie można odnosić wyłącznie do składu sądu

rozstrzygającego określoną sprawę. W tej sytuacji udział w sprawie prokuratora,

który był świadkiem czynu i z tego tytułu podlega wyłączeniu na podstawie art. 40 §

1 pkt 4 k.p.k., nie może być postrzegany jako bezwzględna przyczyna odwoławcza,

a co najwyżej jako uchybienie o charakterze względnym, co z kolei wymaga nie tylko

wykazania, że uchybienie to mogło mieć wpływ na treść orzeczenia, ale przede

wszystkim tego typu zarzut powinien zostać podniesiony w skutecznie wniesionym

środku odwoławczym, co w realiach niniejszej sprawy nie nastąpiło. Obwiniony

wprawdzie wniósł środek odwoławczy na swoją korzyść i podniósł rozważane

uchybienie, jednak środek ten został pozostawiony bez rozpoznania z powodów

formalnych. Należy podkreślić, że wspomniane uchybienie nie było również tej

kategorii, która uzasadniałaby postrzeganie go przez pryzmat art. 440 k.p.k.

Wadliwości, o których mowa w tym przepisie, uzasadniające twierdzenie o rażącej

niesprawiedliwości związanej z utrzymaniem orzeczenia w mocy, muszą bowiem być

takiej wagi, że orzeczenie dotknięte tymi wadliwościami nie powinno pozostać

w obrocie prawnym. Nie sposób do takich uchybień zaliczyć wadliwości procesowej,

co do której sam ustawodawca nie przewidział skutków dyskwalifikujących ją

w ogóle, wskazując na sposób jej sanowania, w dodatku o względnym charakterze

(art. 48 § 2 k.p.k.).

Odwołanie wniesione na niekorzyść obwinionego przez Pierwszego Zastępcę

Rzecznika Dyscyplinarnego Prokuratora Generalnego, jak również argumentację je

wspierającą, należało uznać za zasadne.

II ZOW 29/24

7

Jak wskazuje treść art. 7 § 1 ustawy z dnia 28 stycznia 2016 r. – Prawo

o prokuraturze (Dz. U. z 2026 r. poz. 810), zwanej dalej „u.p.p.”, prokurator

przy wykonywaniu czynności określonych w ustawach jest niezależny. Niezależność

prokuratora oznacza obowiązek wykonywania czynności procesowych zgodnie

z prawem i własnym sumieniem, z wyłączeniem wpływów zewnętrznych. Jednym

z najistotniejszych instrumentów służących realizacji tej zasady jest apolityczność

prokuratora. Przepis art. 97 § 1 u.p.p. stanowi, że prokurator w okresie zajmowania

stanowiska nie może brać udziału w żadnej działalności politycznej. Tego typu zakaz

ma chronić prokuratora przed uwikłaniem w bieżący spór polityczny oraz ma za

zadanie wzmacniać społeczne przekonanie o jego bezstronności. W tym znaczeniu

apolityczność nie stanowi celu samego w sobie, lecz służy zapewnieniu

niezależności prokuratora zarówno w wymiarze rzeczywistym, jak i postrzeganym

przez uczestników postępowania oraz opinię publiczną. Z regulacjami tymi

koresponduje treść art. 96 § 2 u.p.p., który nakład na prokuratora w służbie i poza

służbą obowiązek strzeżenia powagi sprawowanego urzędu i unikania wszystkiego,

co mogłoby przynieść ujmę godności prokuratora lub osłabiać zaufanie co jego

bezstronności.

Analizując zachowanie obwinionego w kontekście wymienionych wyżej

powinności zawodowych spoczywających na prokuratorze, należy stwierdzić,

że w realiach niniejszej sprawy nie może być mowy o zaistnieniu przypadku mniejszej

wagi.

Instytucja przypadku mniejszej wagi była pierwotnie przyjęta na gruncie prawa

karnego materialnego (wypadek mniejszej wagi). Choć obowiązujące

ustawodawstwo nie zawiera definicji legalnej tego pojęcia, w doktrynie zarysował się

pogląd, że stanowi ona typ uprzywilejowany przestępstwa przybierający formę

klauzuli generalnej (por. K. Banasik, Typ uprzywilejowany czynu zabronionego,

Prokuratura i Prawo, 2013, nr 9, s.45-56). O tym, czy określony typ przestępstwa

stanowi wypadek mniejszej wagi decydują przedmiotowe i podmiotowe znamiona

czynu ze szczególnym uwzględnieniem tych elementów, które są charakterystyczne

dla danego rodzaju przestępstw, a podstawowym kryterium oceny w tej kwestii jest

stopień społecznej szkodliwości czynu (E. Plebanek, Wypadek mniejszej wagi – kilka

uwag w sporze o charakter instytucji i jego praktyczne konsekwencje, Czasopismo

II ZOW 29/24

8

Prawa Karnego i Nauk Penalnych, 2011 r., z. 1, s. 81). Instytucja ta została

zaadaptowana na grunt postępowania dyscyplinarnego. Jak trafnie wskazuje A.

Herzog, przewinienie dyscyplinarne mniejszej wagi jest zatem kategorią pośrednią

między czynem o znikomej szkodliwości społecznej, a „zwykłym” deliktem

dyscyplinarnym (A. Herzog, Odpowiedzialność dyscyplinarna prokuratorów – co

trzeba zmienić? Prokuratura i Prawo, 2013, Nr 12, s. 8). Należy zatem stwierdzić, że

na zakwalifikowanie czynu jako przypadku mniejszej wagi będzie pozwalało

ustalenie, że z jednej strony stopień szkodliwości społecznej i korporacyjnej tego

czynu jest wyższy niż znikomy, a z drugiej strony czyn ten nie należy do takiej

kategorii czynów, za popełnienie których uzasadnione byłoby wymierzenie sprawcy

jakiejkolwiek kary dyscyplinarnej.

Do kategorii czynów określanych przypadkiem mniejszej wagi nie można

zaliczyć zachowania przypisanego prokuratorowi, polegającego na manifestowaniu

swoich poglądów politycznych w budynku użyteczności publicznej będącym siedzibą

Prokuratury. Wymaga podkreślenia, że manifestowanie przez prokuratora swoich

poglądów politycznych, zwłaszcza demonstracyjne i nie ograniczone wyłącznie do

jego sfery prywatnej, jest zachowaniem nieodpowiednim, uchybiającym godności

urzędu prokuratorskiego, które w oczywisty sposób wymaga reakcji karnej.

Jeżeli chodzi o realia niniejszej sprawy należało we właściwy sposób

uwzględnić fakt, że przypisane obwinionemu działanie miało miejsce

w pomieszczeniu, w którym wykonywał swoje obowiązki zawodowe, a które nie jest

pomieszczeniem pozostającym do jego wyłącznej dyspozycji. Z pewnością nie jest

to miejsce, odpowiednie do wyrażania swoich poglądów politycznych, niezależnie od

ich treści, a więc do dyskredytowania lub aprobowania jakiegokolwiek polityka,

niezależnie od tego, z jakiego ugrupowania politycznego polityk ten się wywodzi,

zwłaszcza w sposób dość obraźliwy.

Należy bowiem stwierdzić, że nie ulega wątpliwości, iż zachowanie przypisane

w sprawie obwinionemu wykraczało poza granice prześmiewczości i ironii, które

w tym przypadku mają swój kontekst polityczny. Na znoszenie tego rodzaju

manifestacji byli narażeni prokuratorzy, pracownicy sekretariatów, funkcjonariusze

policji przebywający tam służbowo (niezależnie od tego czy stanowisko prokuratora

X. Y. podzielali, czy też nie), a także interesanci i uczestnicy postępowań, którzy byli

II ZOW 29/24

9

przyjmowani przez prokuratura w tym pokoju i były z nimi wykonywane czynności

procesowe. Umieszczenie przez obwinionego plakatu porównującego znanego

polityka do postaci historycznej mającej oczywiste negatywne konotacje, mogło

wywoływać u osób tam przebywających przekonanie, że z uwagi na jednoznaczne

antypatie polityczne prokuratora X. Y., osoby te mogą nie zostać potraktowane w

sposób bezstronny, jeśli okazałoby się, że takiego poglądu i poczucia humoru jak

prokurator nie podzielają. Tego typu zachowanie bez wątpienia kładło się cieniem na

postrzeganiu urzędu prokuratorskiego jako organu bezstronnego, naruszając tym

samym powagę instytucji Prokuratury, której zadania nie polegają na prowadzeniu

działalności quasi-artystycznej polegającej na prowokowaniu osób przebywających

w budynku Prokuratury do refleksji nad bieżącymi wydarzeniami politycznymi.

Z przedstawionych wyżej powodów z opisu czynu przypisanego obwinionemu

zostały wyeliminowane sformułowania o uznaniu przewinienia dyscyplinarnego

za przypadek mniejszej wagi i wymierzona została obwinionemu kara nagany, jako

adekwatna do okoliczności podmiotowych i przedmiotowych tego czynu,

przy uwzględnieniu, że kara ta zrealizuje też cele w zakresie prewencji indywidulanej

oraz ogólnej. Będzie ona tym samym stanowiła tak dla obwinionego, jak i dla

środowiska prokuratorskiego sygnał skłaniający do zachowania powściągliwości

w prezentowaniu własnych poglądów politycznych w sytuacjach występujących

w życiu zawodowym, w których wiąże ich obowiązek zachowania bezstronności.

Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy orzekł jak w wyroku.

Marek Dobrowolski Marek Siwek

Jarosław Gałkiewicz

[J.J.]

[r.g.]