SN odrzucił wniosek gminy o zbadanie niezawisłości sędzi Sądu Najwyższego

Wnioskodawca - pełnomocnik pozwanej Gminy Z. wniósł na podstawie art.

29 § 6 i 7 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym (dalej uSN) o

zbadanie spełnienia przez sędziego Sądu Najwyższego Agnieszkę Jurkowską-

Chocyk, wyznaczoną do składu orzekającego w sprawie o sygn. I CSK 1652/26,

wymogów niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem okoliczności

towarzyszących jej powołaniu i okoliczności jej postępowania po powołaniu.

Wnioskodawca stwierdził, że sędzia Agnieszka Jurkowska-Chocyk została

powołana na urząd sędziego Sądu Najwyższego na wniosek Krajowej Rady

Sądownictwa ukształtowanej w trybie ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. Wskazał na

postanowienie Sądu Najwyższego z 20 października 2023 r., III CB 40/23, w którym

Sąd ten dopuścił możliwość, że już same okoliczności powołania, jeżeli prowadzą

III CB 31/26

2

do ukształtowania sądu naruszającego prawo jednostki do sądu, mogą wskazywać

na niespełnienie wymogów niezawisłości i bezstronności. Zdaniem wnioskodawcy

doniosłość tej problematyki została dodatkowo podkreślona przez skierowanie

pytań prejudycjalnych do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej. W tym

kontekście szczególnego znaczenia nabiera fakt, że w postanowieniu z 19 czerwca

2024 r., sygn. III CB 30/24, wydanym w sprawie zainicjowanej przez pełnomocnika

Gminy Z., Sąd Najwyższy uznał, iż odpowiedź Trybunału Sprawiedliwości UE na

zadane pytania prejudycjalne może determinować sposób rozpoznania wniosków o

zbadanie niezawisłości i bezstronności sędziów, co doprowadziło do zawieszenia

tego postępowania.

Zdaniem wnioskodawcy powyższe orzeczenia wskazują jednoznacznie, że

sam mechanizm powołania sędziego, w przypadku sędziów powołanych z udziałem

KRS w obecnym kształcie, stanowi istotną i prawnie relewantną okoliczność, która

w określonych warunkach może prowadzić do podważenia standardu niezawisłości

i bezstronności.

Odnosząc się do kwestii postępowania po powołaniu na stanowisko

sędziego, wnioskodawca stwierdził, że SSN Agnieszka Jurkowska-Chocyk została

już wcześniej wyznaczona do składu orzekającego w sprawie dotyczącej tej samej

strony - Gminy Z. - oraz analogicznego zagadnienia prawnego związanego z

dotacjami dla przedszkola niepublicznego. Sprawa została zawieszona

postanowieniem Sądu Najwyższego z 19 czerwca 2024 r., III CB 30/24, z uwagi na

znaczenie pytań prejudycjalnych dotyczących wpływu sposobu powołania sędziów

na standard prawa do sądu. Wnioskodawca wskazał także, że w tamtym

postępowaniu strona zgłaszała zarzuty odnoszące się do udziału SSN Agnieszki

Jurkowskiej-Chocyk w składzie orzekającym. Okoliczność ta ma, zdaniem

wnioskodawcy, istotne znaczenie z punktu widzenia testu obiektywnego

obserwatora. Skoro bowiem w analogicznej sprawie tej samej strony podnoszone

były zastrzeżenia co do udziału sędzi w rozpoznaniu sprawy, to jej ponowne

wyznaczenie do rozpoznania sprawy o zbliżonym charakterze i tej samie stronie

postępowania, może być postrzegane jako sytuacja rodząca wątpliwości co do

zachowania pełnego dystansu i neutralności względem strony, która uprzednio

kwestionowała jej udział. Ocena ta, zdaniem wnioskodawcy, nabiera szczególnej

III CB 31/26

3

wagi w realiach niniejszej sprawy z uwagi na to, że rozpoznanie wniosku następuje

w składzie jednoosobowym, a wydane w tym trybie orzeczenie ma charakter

niezaskarżalny.

Wątpliwość, o której mowa, ma zdaniem wnioskodawcy bezpośredni wpływ

na wynik sprawy, ponieważ dotyczy samej podstawy dopuszczalności rozpoznania

sprawy przez sąd spełniający konstytucyjny i unijny standard prawa do sądu.

W sytuacji, gdy rozstrzygnięcie zapada jednoosobowo i jest ostateczne, znaczenie

tych wątpliwości ulega zwielokrotnieniu, co uzasadnia ich uwzględnienie w ramach

oceny z art. 29 § 5 ustawy o Sądzie Najwyższym.

Sąd Najwyższy zważył co następuje:

Rozpatrywany wniosek nie spełnia wymogów formalnych.

Zgodnie z art. 29 § 5 uSN dopuszczalne jest badanie spełnienia przez

sędziego Sądu Najwyższego lub sędziego delegowanego do pełnienia czynności

sędziowskich w Sądzie Najwyższym wymogów niezawisłości i bezstronności

z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowania

po powołaniu, na wniosek strony lub uczestnika postępowania przed Sądem

Najwyższym, jeżeli w okolicznościach danej sprawy może to doprowadzić do

naruszenia standardu niezawisłości lub bezstronności, mającego wpływ na wynik

sprawy z uwzględnieniem okoliczności dotyczących uprawnionego oraz charakteru

sprawy.

Wniosek, o którym mowa powinien spełniać wymogi, o których mowa w art.

29 § 9 uSN, tj. wymogi przewidziane dla pisma procesowego, a także zawierać

żądanie stwierdzenia, że w danej sprawie zachodzą przesłanki, o których mowa

w art. 29 § 5 uSN oraz powoływać okoliczności uzasadniające żądanie wraz

z dowodami na ich poparcie. Niespełnienie wskazanych wymogów formalnych

skutkuje odrzuceniem wniosku z art. 29 § 5 uSN bez wezwania do usunięcia

braków formalnych. Odrzuceniu podlega również wniosek złożony po upływie

terminu albo z innych przyczyn niedopuszczalny (np. wniesiony przez podmiot inny

niż wynika to z art. 29 § 7 uSN).

Szczegółowa analiza przedmiotowego wniosku uzasadnia twierdzenie, że

w odniesieniu do wskazanego w art. 29 § 5 w zw. z § 9 uSN wymogu okoliczności

III CB 31/26

4

towarzyszących powołaniu sędziego opiera się on w istocie nie na indywidualnych

okolicznościach powołania sędziego Sądu Najwyższego Agnieszki Jurkowskiej-

Chocyk na urząd sędziego Sądu Najwyższego (żadna tego rodzaju

zindywidualizowana okoliczność nie została przez wnioskodawcę powołana), lecz

koncentruje się na występującej – zdaniem wnioskodawcy – systemowej

nieprawidłowości powoływania sędziów, której upatruje on w ukształtowaniu

Krajowej Rady Sądownictwa na podstawie ustawy z 2017 r. Tego rodzaju

abstrakcyjnie sformułowane zarzuty nie mogą odnieść skutku w postępowaniu

toczącym się na podstawie art. 29 § 5 i n. uSN, gdyż celem tej instytucji nie jest

umożliwienie kwestionowania przewidzianego przez ustawodawcę systemu

powoływania sędziów, ale ocena indywidualnych okoliczności dotyczących

powołania konkretnego sędziego oraz jego zachowania po powołaniu, przy czym

ocena ta powinna nastąpić w kontekście konkretnej sprawy.

Przez okoliczności towarzyszące powołaniu sędziego na tle art. 29 § 5 uSN

należy zatem rozumieć nie okoliczności o charakterze generalnym, odwołujące się

do systemowych rozwiązań procesu powoływania sędziów (a zatem w istocie

okoliczności dotyczące sposobu ich powołania), lecz indywidualne okoliczności

powołania, odnoszące się do konkretnego sędziego objętego wnioskiem

o przeprowadzenie tzw. testu niezawisłości i bezstronności (tak SN m.in

w postanowieniach z: 16 czerwca 2021 r., I NWW 27/21; 23 lutego 2023 r., I ZB

44/22, 14 czerwca 2023 r., III CB 16/23; z 13 czerwca 2025 r., III CB 46/24; z 30

czerwca 2025 r., III CB 36/25; tak też NSA w postanowieniu z 14 lutego 2023

r., I FSK 2040/22)

Na konieczność zbadania całokształtu okoliczności, nie zaś samego trybu

powołania sędziego, zwrócił także uwagę Trybunał Sprawiedliwości Unii

Europejskiej w wyroku z 9 lipca 2020 r. (C-272/19, VQ). Wskazano w nim, że „co

się tyczy warunków mianowania sędziego orzekającego w sądzie odsyłającym,

należy na wstępie przypomnieć, że sam fakt, iż władze ustawodawcze lub

wykonawcze uczestniczą w procesie mianowania sędziego, nie może prowadzić do

powstania zależności sędziego od tych władz ani do wzbudzenia wątpliwości co do

jego bezstronności, jeśli po mianowaniu zainteresowany nie podlega żadnej presji

i nie otrzymuje instrukcji w ramach wykonywania swoich obowiązków".

III CB 31/26

5

Wniosek nie spełnia także warunku dotyczącego wskazania postępowania

sędziego po powołaniu, które mogłoby mieć wpływ na jego niezawisłość

I bezstronność. Powoływane przez wnioskodawcę okoliczności związane

z wyznaczeniem sędziego Sądu Najwyższego Agnieszki Jurkowskiej-Chocyk

w analogicznej sprawie z udziałem tej samej strony, jak również kwestionowaniem

przez tę stronę udziału tej sędzi w sprawie, w żadnej mierze nie wyczerpują

przesłanki z art. 29 § 5 uSN. W ogóle nie dotyczą postępowania sędziego.

Z uwagi na fakt, że wniosek z art. 29 § 5 uSN ma zmierzać do stwierdzenia

niespełnienia przez sędziego Sądu Najwyższego wymogów (naruszenia standardu)

niezawisłości i bezstronności w konkretnej sprawie, oczywiste jest, że nie wystarczy

wskazanie okoliczności towarzyszących powołaniu danego sędziego

(w szczególności ewentualnych wadliwości procedury nominacyjnej) i jego

postępowania po powołaniu (np. czynności jurysdykcyjnych, oświadczeń

i wypowiedzi), które mogą wywoływać uzasadnione wątpliwości co do spełnienia

przezeń wymagań niezawisłości i bezstronności, ale konieczne jest także

wskazanie okoliczności świadczących o tym, że deficyt ten może oddziaływać na

wynik konkretnej sprawy, z uwzględnieniem okoliczności dotyczących

uprawnionego oraz charakteru sprawy (zob. np. postanowienia SN: z 15 listopada

2022 r., III CB 5/22; z 31 lipca 2023 r., I NB 5/23). Argumentacja wnioskodawcy

w tym zakresie, sprowadzająca się do stwierdzenia, że jego wątpliwość ma

bezpośredni wpływ na wynik sprawy, ponieważ dotyczy samej podstawy

dopuszczalności rozpoznania sprawy przez sąd spełniający konstytucyjny i unijny

standard prawa do sądu, zwłaszcza w sytuacji, gdy rozstrzygnięcie zapada

jednoosobowo i jest ostateczne, w sposób oczywisty nie spełnia także wymogu,

o którym mowa. Stanowi dalszą polemikę z rozwiązaniami systemowymi, które nie

mogą być podstawą wniosku z art. 29 § 5 w zw. z § 9 uSN.

Wskazane wyżej braki dotyczą elementów konstrukcyjnych i zarazem

konstytutywnych wniosku z art. 29 § 5 uSN i stosownie do treści art. 29 § 9 pkt 1 i 2

uSN w zw. z art. 29 § 10 zd. 1 uSN zachodzi konieczność odrzuceniu wniosku

przez sąd, bez wezwania strony do usunięcia braków formalnych.

III CB 31/26

6

Mając powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji

postanowienia.

(M.M.)

[a.ł]