Sąd Najwyższy odrzucił wniosek powódki o zbadanie niezawisłości sędziego SN

I. I.1. 4 września 2024 r. (data nadania w urzędzie pocztowym) I.K. (dalej także

jako: Powódka), zastępowana przez profesjonalnego pełnomocnika, wniosła o:

III CB 86/24

2

1) – na podstawie art. 29 § 5 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie

Najwyższym (dalej także: uSN) - zbadanie spełnienia przez sędziego Sądu

Najwyższego Ewę Stefańską wymogów niezawisłości i bezstronności oraz

stwierdzenie, że z uwzględnieniem okoliczności dotyczących uprawnionego

oraz charakteru sprawy dochodzi do naruszenia standardu niezawisłości

i bezstronności mającego wpływ na wynik sprawy, co w konsekwencji

powinno skutkować wyłączeniem sędziego Sądu Najwyższego od

rozpoznania sprawy.

2) zawieszenie postępowania w przedmiocie wniosku do czasu

rozpoznania przez TSUE w trybie art. 267 Traktatu o funkcjonowaniu Unii

Europejskiej pytań prejudycjalnych zadanych przez Sąd Najwyższy

postanowieniem z 20 października 2023 r., w sprawie III CB 40/23 oraz

w postanowieniach z 11 stycznia 2024 r. w sprawach I ZB 73/22, I ZB

81/23, I ZB 91/23.

3) – na podstawie art. 49 § 1 k.p.c. wyłączenie od rozpoznania niniejszej

sprawy sędziów Sądu Najwyższego wymienionych w treści wniosku.

I.2. W uzasadnieniu wniosku o przeprowadzenie tzw. testu niezawisłości

wskazano, że SSN Ewa Stefańska została powołana na urząd sędziego na wniosek

Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy

z dnia 8 grudnia 2017 roku o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz

niektórych innych ustaw (Dz. U. 2018, poz. 3, dalej także: ustawa nowelizująca).

Wedle Pozwanej organ ten nie cechuje się bezstronnością, a wydanie wyroku przez

osobę nominowaną przez ten organ może pozbawić stronę prawa do rzetelnego

procesu. Jednocześnie wskazano, że sędziowie powołani na wniosek KRS

ukształtowanej ustawą nowelizującą, w tym pozostali dwaj sędziowie wyznaczeni

do rozpoznania sprawy II CSKP 2023/22, prezentują odmienną od ugruntowanej

linię orzeczniczą w sprawach podobnych przedmiotowo do II CSKP 2023/22, co

zdaniem Pozwanej narusza jej prawo do sądu.

Odnosząc się do wniosku o wyłączenie sędziów wskazano, że obejmuje

wszystkich sędziów Sądu Najwyższego powołanych na wniosek Krajowej Rady

Sądownictwa ukształtowanej przepisami ustawy nowelizującej. Wedle Pozwanej

III CB 86/24

3

orzekanie tych sędziów w sprawach wywołanych wnioskami o przeprowadzenie

testu niezawisłości i bezstronności prowadzi do naruszenia zasady nemo iudex in

causa sua. Ponadto, zgodnie z brzmieniem uchwały Sądu Najwyższego

z 23 stycznia 2020 r., BSA I-4110-1/20, udział tych osób w orzekaniu powodowałby

nieważności postępowania ze względu na nieprawidłowo ukształtowany skład sądu.

II. Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

II.1. W pierwszej kolejności wskazać należy, że w ocenie Sądu Najwyższego

konstrukcja jurydyczna procedowania w przedmiocie tzw. testu bezstronności

sędziego powoduje, że skuteczne skorzystanie z tej drogi wyłączenia sędziego ze

składu – na poziomie Sądu Najwyższego – jest trudne do zrealizowania. Słusznie

w liczonych orzeczeniach zwracano na to uwagę (np. postanowienia Sądu

Najwyższego z 15 listopada 2022 r., III CB 5/22). Ponadto postanowieniem z 20

października 2023 r. Sąd Najwyższy w spawie III CB 40/23 skierował do TSUE

pytania prejudycjalne (sprawa C-748/23), co stanowiło przesłankę do zawieszenia

postępowania w sprawach z tzw. testu bezstronności sędziego.

II.2. Odnosząc się do wniosku o wyłączenie sędziów, to wskazać należy, że był

on niedopuszczalny i z tego względu nie podlegał merytorycznemu rozpoznaniu.

Wniosek o wyłączenie sędziów został zawarty we wniosku inicjującym

postępowanie w przedmiocie przeprowadzenia tzw. testu niezawisłości

i bezstronności wobec SSN Ewy Stefańskiej w sprawie II CSKP 2023/22. Został

więc sformułowany przed ukształtowaniem składu sądu wyznaczonego do

orzekania w sprawie III CB 86/24 wobec sędziów niebędących członkami składu

orzekającego. Tymczasem zgodnie z art. 531 § 1 pkt 3 oraz § 2 k.p.c. wniosek taki

jest niedopuszczalny i podlega pozostawieniu w aktach sprawy bez dalszych

czynności. W orzecznictwie Sądu Najwyższego wypracowano przy tym pogląd, że

sędzia objęty takim wnioskiem o wyłączenie może zasiadać w składzie sądu

rozpoznającego tenże wniosek (zob. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu

Najwyższego z 26 lipca 2019 r., I NOZP 1/19). Nie było zatem przeszkód ku temu,

aby wskazywany wniosek został rozpoznany w niniejszym składzie Sądu

III CB 86/24

4

Najwyższego, mimo iż objęty był nim również sędzia sprawozdawca w niniejszej

sprawie.

Wobec powyższego, na podstawie art. 531 § 2 k.p.c., wniosek Pozwanej

o wyłączenie sędziów Sądu Najwyższego należało pozostawić w aktach sprawy

bez żadnych dalszych czynności.

II.3. Przechodząc do wniosku złożonego na podstawie art. 29 § 5 i nst. U.SN

wskazać należy, że zgodnie z treścią art. 29 § 5 u.SN dopuszczalne jest badanie

spełnienia przez sędziego Sądu Najwyższego wymogów niezawisłości

i bezstronności z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu

i jego postępowania po powołaniu, jeżeli w okolicznościach danej sprawy może to

doprowadzić do naruszenia standardu niezawisłości lub bezstronności, mającego

wpływ na wynik sprawy z uwzględnieniem okoliczności dotyczących uprawnionego

oraz charakteru sprawy (tzw. test niezawisłości i bezstronności). Zgodnie z art.

29 § 4 u.SN okoliczności towarzyszące powołaniu sędziego Sądu Najwyższego nie

mogą stanowić wyłącznej podstawy kwestionowania jego niezawisłości

i bezstronności.

Na podstawie art. 29 § 9 i 10 u.SN, wniosek o zbadanie wymogów

niezawisłości i bezstronności powinien czynić zadość wymaganiom przewidzianym

dla pisma procesowego, a ponadto zawierać żądanie stwierdzenia, że w danej

sprawie zachodzą przesłanki określone w art. 29 § 5 u.SN oraz przytoczenie

okoliczności uzasadniających żądanie wraz z dowodami na ich poparcie. Wniosek

niespełniający tych wymagań podlega odrzuceniu bez wezwania do usunięcia

braków formalnych. Odrzuceniu podlega również wniosek złożony po upływie

terminu albo z innych przyczyn niedopuszczalny.

II.4. Brzmienie przywołanych przepisów jednoznacznie wskazuje na to, że fakty

uzasadniające złożenie wniosku muszą wskazywać na brak niezawisłości lub

bezstronności sędziego w konkretnej sprawie ze względu na indywidualne

okoliczności dotyczące jego powołania na urząd sędziego lub zachowania po

powołaniu, przy czym na wnioskodawcy spoczywa obowiązek uprawdopodobnienia

tychże okoliczności poprzez przedłożenie odpowiednich dowodów. Powoływanie

się we wniosku o przeprowadzenie tzw. testu niezawisłości i bezstronności na

III CB 86/24

5

okoliczności towarzyszące powołaniu na urząd sędziego czy zachowania sędziego

po powołaniu uzasadniających wątpliwości co do spełnienia przez sędziego

wymogów niezawisłości i bezstronności jest niewystarczające; konieczne jest także

wskazanie okoliczności świadczących o tym, że deficyt ten może oddziaływać na

wynik konkretnej sprawy. Sąd Najwyższy w niniejszym składzie podziela w tym

zakresie stanowisko Sadu Najwyższego wyrażone w postanowieniu z 15 listopada

2022 r., III CB 5/22 co do wymogów formalnych wniosku złożonego w trybie art.

29 § 5 i nast. U.SN oraz co do sądu właściwego do odrzucenia wniosku.

II.5. Powódka nie przedstawiła w sposób dostateczny okoliczności

uzasadniających jej żądanie.

Powódka odniosła się do okoliczności towarzyszących powołaniu SSN Ewy

Stefańskiej na urząd sędziego Sądu Najwyższego, wskazując na udział w tym

procesie nieprawidłowo ukształtowanego organu. Tak sformułowany zarzut nie

może być jednak skuteczny w postępowaniu toczącym się w trybie art.

29 § 5 i nast. uSN, jako mający charakter ogólny, mogący odnosić się do każdej

sprawy rozpatrywanej przez sędziego objętego wnioskiem. Nie wskazuje na

istnienie jakichkolwiek indywidualnych okoliczności dotyczących powołania SSN

Ewy Stefańskiej na urząd sędziego Sądu Najwyższego, które wskazywałyby na

naruszenie standardu bezstronności i niezawisłości tego sędziego w sprawie

II CSKP 2023/22.

Strona powodowa nie przedstawiła również żadnych okoliczności

dotyczących postępowania SSN Ewy Stefańskiej – już po jej powołaniu – które

mogłyby stwarzać uzasadnione wątpliwości co do spełnienia przezeń wymagań

niezawisłości i bezstronności w sprawie II CSKP 2023/22. Wskazywana przez

Pozwaną kwestia zmiany linii orzeczniczej w sprawach podobnych przedmiotowo

do sprawy prowadzonej przez Sąd Najwyższy pod sygn. II CSKP 2023/22 przez

sędziów powołanych na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej

przepisami ustawy nowelizującej, nie ma bezpośredniego odniesienia do SSN Ewy

Stefańskiej, lecz pozostałych członków składu sędziowskiego. Wskazuje na to nie

tylko dosłowna treść uzasadnienia wniosku, ale i orzeczenia przywołane przez

Pozwaną na poparcie jej twierdzeń. Trzeba nadto zauważyć, że zarzut odejścia od

utrwalonej linii orzeczniczej skoncentrowany jest wyłącznie na krytyce poglądów

III CB 86/24

6

prawnych prezentowanych w judykaturze. Pozwana nie uzasadniła jednak w jaki

sposób prezentowanie takich poglądów powoduje wątpliwości co do niezawisłości

i bezstronności SSN Ewy Stefańskiej w sprawie II CSK 2023/22.

II.6. Niezależnie od powyższego, na marginesie należy dodać, że SSN Ewa

Stefańska orzeka od 1998 r. (początkowo jako asesor), a od 2001 r. jest sędzią.

W latach 2006-2010 była sędzia Sądu Okręgowego orzekającym w Wydziałach

Cywilnym i Gospodarczym, a w latach 2010-2018 sędzią Sądu Apelacyjnego

orzekającym w Wydziale Cywilnym. Jako sędzia Sądu Apelacyjnego była

delegowana do pełnienia czynności sędziowskich w Sądzie Najwyższym Izbie

Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych. Podkreślić należy przy tym,

że w 2017 r. wzięła udział w konkursie na wolne stanowisko sędziego Sądu

Najwyższego i uchwałą KRS nr 40/2018 z 26 lutego 2018 r. wskazana została do

powołania na urząd sędziego Sądu Najwyższego do orzekania w Izbie Pracy,

Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych. Wobec rychłej zmiany ustawy

i składu KRS, a w konsekwencji niezakończeniu postępowania w sprawie

przedstawienia Prezydentowi RP wniosku o powołanie na urząd sędziego SN,

sędzia SN Ewa Stefańska wzięła udział w kolejnym konkursie do SN, ale już przed

KRS ukształtowaną na podstawie ustawy grudniowej z 2017 r. Ostatecznie

powołanie na urząd sędziego Sądu Najwyższego otrzymała w październiku 2018 r.

Ta okoliczność nie może być – w świetle obowiązującej regulacji – jedynym

argumentem mającym podważać jej bezstronność i niezawisłość sędziowską.

Adam Redzik

(R.N.)

[a.ł]