Spór o kredyt darmowy zostaje w Warszawie. SN odmówił przekazania sprawy do Poznania

Postanowieniem z 26 września 2025 r. Sąd Rejonowy dla Warszawy-Woli

w Warszawie, w sprawie z powództwa H. sp. z o.o. z siedzibą w P. przeciwko Bank

spółce akcyjnej z siedzibą w W. o zapłatę kwoty wynikającej z zastosowania sankcji

kredytu darmowego, przedstawił Sądowi Najwyższemu tę sprawę w celu

rozważenia przekazania jej do innego sądu rejonowego z uwagi na dobro wymiaru

sprawiedliwości.

W uzasadnieniu orzeczenia Sąd podniósł, że przedmiotowa sprawa została

mu przekazana do rozpoznania, jak sądowi właściwemu ze względu na siedzibę

pozwanego (art. 30 k.p.c.), postanowieniem Sądu Rejonowego Poznań – Nowe

Miasto i Wilda w Poznaniu z 3 czerwca 2025 r..

III CO 162/26

2

Sąd występujący wskazał jednakże, że w jego ocenie, sprawa została

przekazana z naruszeniem art. 372 k.p.c. Powodowa Spółka, jako nabywca

wierzytelności od kredytobiorcy, wytoczyła powództwo, dokonując wyboru sądu na

podstawie art. 372 k.p.c. ze względu na swoją siedzibę w P., ujawnioną w Krajowym

Rejestrze Sądowym. Sąd przekazujący z P. wadliwie ocenił, że art. 372 k.p.c.

dotyczy wyłącznie sytuacji, w której powodem jest kredytobiorca - konsument, a nie

nabywca wierzytelności od konsumenta. Sąd ten zakwestionował również siedzibę

powódki ujawnioną w KRS, ponadto zarzucił, że powódka działała w złej wierze,

wskazując fikcyjną siedzibę w celu uzyskania korzystniejszej właściwości

miejscowej.

Wobec wadliwości wiążącego go postanowienia o przekazaniu, Sąd

Rejonowy dla Warszawy-Woli w Warszawie zdecydował o zwróceniu się do Sądu

Najwyższego z wnioskiem opartym o art. 441 k.p.c. w celu rozważenia przekazania

tej sprawy przez Sąd Najwyższy do rozpoznania Sądowi Rejonowemu Poznań –

Nowe Miasto i Wilda w Poznaniu ze względu na dobro wymiaru sprawiedliwości,

podnosząc argumenty konstytucyjne, związane z prawem strony do wyboru sądu.

Wskazał także na możliwe długofalowe konsekwencje pozostawienia w mocy

postanowienia o przekazaniu sprawy, w tym na liczbę podobnych spraw

rozpoznawanych przez Sąd Rejonowy Poznań – Nowe Miasto i Wilda. W ocenie

Sądu występującego, pozostawienie w mocy skutków przekazania sprawy

naruszałoby dobro wymiaru sprawiedliwości, gdyż prowadziłoby do utrwalenia –

jego zdaniem – błędnej praktyki sądu poznańskiego i pozbawienia strony prawa

wyboru sądu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Stosownie do art.441 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy może przekazać sprawę do

rozpoznania innemu sądowi równorzędnemu z sądem występującym, jeżeli

wymaga tego dobro wymiaru sprawiedliwości, w szczególności wzgląd na

społeczne postrzeganie sądu jako organu bezstronnego. Przepis ten ma charakter

wyjątkowy i stanowi odstępstwo od konstytucyjnej zasady prawa do rozpoznania

sprawy przez sąd właściwy (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP) oraz od ustawowych

reguł właściwości określonych w art. 15-42 k.p.c. Z tego względu podlega wykładni

III CO 162/26

3

ścisłej i nie może być stosowany w sposób prowadzący do obejścia ustawowych

zasad właściwości ani zastępować środków prawnych służących kontroli czynności

sądu, w tym postanowień o przekazaniu sprawy. Przesłanka „dobra wymiaru

sprawiedliwości” ma charakter oceny i wiąże się z koniecznością zapewnienia

rozpoznania sprawy w sposób bezstronny, w sprawiedliwym i rzetelnym

postępowaniu, którego celem jest wydanie merytorycznie prawidłowego orzeczenia.

Nie chodzi tylko o wewnętrzny aspekt bezstronności sądu, tj. subiektywną swobodę

orzekania i związaną z nią zdolność sądu do obiektywnego rozpoznania sprawy,

lecz także, na co akcent kładzie brzmienie art. 441 k.p.c., aspekt zewnętrzny,

a zatem to, czy okoliczności sprawy mogą wytworzyć w opinii publicznej

przekonanie o braku warunków do bezstronnego rozpoznania sprawy (zob.

postanowienie Sądu Najwyższego z 29 stycznia 2026 r., III CO 1514/25

i z 12 grudnia 2025 r., III CO 1379/25). Nie jest to wartość samoistna, lecz

instrumentalna – służy zapewnieniu rzetelnego procesu oraz ochronie zaufania do

sądów. Nie może być utożsamiane ani z interesem stron, z dobrem organizacyjnym

sądu, ani z samą sprawnością postępowania. Elementy te mogą być brane pod

uwagę jedynie pomocniczo i nie mają charakteru dominującego. W orzecznictwie

Sądu Najwyższego wskazuje się, że przesłanka „dobra wymiaru sprawiedliwości”

obejmuje sytuacje szczególne, w których rozpoznanie sprawy przez sąd właściwy

jest obiektywnie niemożliwe albo mogłoby budzić uzasadnione wątpliwości co do

jego bezstronności. Przesłanka „dobra wymiaru sprawiedliwości” przewidziana

w art. 441 k.p.c. może zostać uznana za spełnioną jedynie wówczas, gdy sąd

występujący wykaże istnienie konkretnych, obiektywnych i nieusuwalnych

przeszkód uniemożliwiających rozpoznanie sprawy przez sąd właściwy albo gdy

zachodzą uzasadnione wątpliwości co do jego bezstronności w jakiejkolwiek

obsadzie sędziów orzekających w tym sądzie. W pozostałych przypadkach

ingerencja w ustawowe zasady właściwości sądu nie jest dopuszczalna (por. m.in.

postanowienie Sądu Najwyższego z 12 grudnia 2025 r., III CO 1379/25).

Ze względu na argumenty wskazane przez Sąd Rejonowy dla Warszawy-

Woli w Warszawie, należy wskazać, że art. 441 § 1 k.p.c. nie może być

wykorzystywany do korygowania ewentualnych uchybień procesowych w toku

postępowania, do usuwania skutków prawomocnych rozstrzygnięć, ewentualnie

III CO 162/26

4

zastępowania środków zaskarżenia. W szczególności przepis ten nie służy

ponownemu badaniu prawidłowości postanowień o przekazaniu sprawy między

sądami równorzędnymi, gdyż prowadziłoby to do obejścia art. 200 § 2 k.p.c.

i naruszenia zasady związania sądu, któremu sprawę przekazano. Odwołanie się

do art. 2 oraz art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, gwarantujących prawo do sądu

i pewność prawa, nie zmienia zakresu zastosowania art. 441 § 1 k.p.c. Prawo do

rozpoznania sprawy przez sąd właściwy ma charakter procesowy i jego realizacja

podlega kontroli w drodze środków zaskarżenia. Nie może ono stanowić podstawy

do pomijania skutków prawomocnego postanowienia o przekazaniu sprawy ani do

korygowania zaniechań stron w zakresie korzystania z przysługujących im środków

prawnych umożliwiających kontrolę zasadności przekazania sprawy pomiędzy

sądami równorzędnymi. Przedstawione przez Sąd występujący wywody

kwestionują, w istocie, zasadność postanowienia Sądu Rejonowego Poznań –

Nowe Miasto i Wilda w Poznaniu o przekazaniu sprawy, w szczególności dokonaną

przez ten Sąd wykładnię art. 372 k.p.c., co nie jest dopuszczalne ani skuteczne przy

rozpoznawaniu przez Sąd Najwyższy wniosku na podstawie art.441 k.p.c.,

ponieważ ten ostatni przepis nie służy, jak to już akcentowano, korekcie

jakichkolwiek decyzji procesowych. Instrumentem kontroli prawidłowości

przekazania sprawy między sądami równorzędnymi w oparciu o art. 200 § 14 k.p.c.

jest zażalenie zainteresowanej strony postępowania do sądu drugiej instancji (art.

391 § 1 pkt 4 k.p.c.).

W tym stanie rzeczy orzeczono, jak w sentencji.

Agnieszka Piotrowska

(A.D.)

[SOP]