Sąd Najwyższy odmówił przekazania sprawy o zadośćuczynienie innemu sądowi równorzędnemu

Postanowieniem z 28 kwietnia 2026 r. Sąd Okręgowy w Zamościu przekazał

Sądowi Najwyższemu wniosek powódki B.J. o przekazanie do rozpoznania innemu

sądowi równorzędnemu sprawy przeciwko Ł.B. o zadośćuczynienie. Postanowienie

nie zawiera uzasadnienia.

We wniosku o którym mowa w ww. postanowieniu powódka wskazała, że

rozpoznanie sprawy przez Sąd Okręgowy w Zamościu stoi w sprzeczności

z dobrem wymiaru sprawiedliwości. Wskazała, ze pozostaje ona w głębokim sporze

z Sądem Okręgowym w Zamościu, co przejawia się w zaskarżeniu przez nią

szeregu prawomocnych orzeczeń tego Sądu nadzwyczajnymi środkami

zaskarżenia. Nadto pozwanym w sprawie jest radca prawny, regularnie

III CO 570/26

2

występujący przed tym Sądem jako pełnomocnik. Skumulowanie powyższych

okoliczności świadczy, zdaniem powódki, o instytucjonalnej stronniczości Sądu

Okręgowego w Zamościu. W dalszej części wniosku powódka powołuje się na

„precedens” złożenia żądania wyłączenia przez 11 sędziów Sądu Rejonowego

w Biłgoraju i wyznaczeniu w sprawie jako właściwego Sądu Okręgowego

w Hrubieszowie. Wskazuje także na sposób sformułowania wyroku Sądu pierwszej

instancji, który jej zdaniem skupił się na ocenie charakteru powódki, a nie „na

prawie”.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z treścią art. 44¹ § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy może przekazać sprawę

do rozpoznania innemu sądowi równorzędnemu z sądem występującym, jeżeli

wymaga tego dobro wymiaru sprawiedliwości, w szczególności wzgląd na

społeczne postrzeganie sądu jako organu bezstronnego. O przekazanie sprawy

może wystąpić sąd właściwy (§ 2).

W postanowieniu Sądu Najwyższego z 14 czerwca 2018 r., III KO 54/18

wskazano, że przez „dobro wymiaru sprawiedliwości" należy rozumieć potrzebę

ukształtowania w opinii społecznej przekonania o obiektywnym działaniu sądów

i zachowaniu bezstronności w rozpoznaniu każdej sprawy. Z uwagi na wyjątkowy

charakter instytucji przekazania, stanowiącej odstępstwo od zasady rozpoznawania

sprawy przez sąd właściwy, niedopuszczana jest wykładnia rozszerzająca. Nie

ulega wątpliwości, chociażby ze względu na przykładowo wskazany w powołanym

przepisie „wzgląd na społeczne postrzeganie sądu jako organu bezstronnego", że

omawiana przesłanka powinna być oceniana w odniesieniu do sądu jako takiego,

do zbiorowości sędziów danego sądu, a nie do konkretnego sędziego. Do

przekazania sprawy do innego sądu może zatem dojść jedynie w razie powstania

okoliczności faktycznych odnoszących się do przedmiotowych lub podmiotowych

cech konkretnej sprawy, świadczących jednoznacznie o tym, że jej rozpoznanie

przez sąd właściwy miejscowo i rzeczowo według przepisów Kodeksu

postępowania cywilnego byłoby niezgodne z interesem publicznym i sprzeciwiałoby

się dobru wymiaru sprawiedliwości.

Przytoczone we wniosku powódki okoliczności nie usprawiedliwiają

zastosowania art. 44¹ k.p.c. Nie ma powodów do stwierdzenia, że w sprawie jest

III CO 570/26

3

zagrożona wewnętrzna sfera bezstronności Sądu Okręgowego w Zamościu.

Również wzgląd na zewnętrzny aspekt bezstronności sądu, oceniany z punktu

widzenia opinii publicznej, nie przemawia za jego zasadnością. Obawa wystąpienia

w opinii społecznej przekonania, że sprawa nie zostanie w tym sądzie bezstronnie

rozpoznana musi być realna, a nie hipotetyczna (zob. np. postanowienia SN

z: 7 maja 2020 r., V CO 1/20; 30 maja 2025 r., III CO 431/25).

Jak wskazuje się w orzecznictwie, okoliczność, że pozwany może być osobą

osobiście znaną przez niektórych czy większość sędziów orzekających w danym

sądzie może powodować jedynie uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności,

dotyczącą konkretnego sędziego lub sędziów. Jednakże w takim przypadku mogą

zachodzić podstawy zastosowania art. 49 k.p.c. Wówczas sprawę rozpoznaje inny

sędzia tego samego sądu, a gdyby jego nie było, zachodzi sytuacja, gdy sąd

właściwy nie może z powodu przeszkody rozpoznać sprawy i musi wystąpić do

sądu przełożonego o wyznaczenie innego sądu równorzędnego, ale wówczas

w innym trybie, tj. na podstawie art. 44 k.p.c.

Nadużywanie instytucji przekazywania sprawy do sądu równorzędnego

z uwagi na dobro wymiaru sprawiedliwości może bowiem prowadzić do osłabienia

zaufania obywateli do wymiaru sprawiedliwości. W orzecznictwie Sądu

Najwyższego zwrócono uwagę, że pochopne sięganie do art. 44¹ k.p.c. nie służy

autorytetowi wymiaru sprawiedliwości. Może go natomiast osłabiać, wywołując

wrażenie zwątpienia we własne kompetencje, podatności na wpływy lub dążenia do

odsuwania od siebie spraw trudnych i niewygodnych z racji funkcji pełnionych przez

uczestników postępowania czy zainteresowania opinii publicznej (zob.

postanowienia SN z: 5 marca 2020 r., IV CO 44/20; 30 maja 2025 r., III CO 431/25).

Odnosząc się do klauzuli generalnej dobra wymiaru sprawiedliwości należy

w konsekwencji rozsądnie oceniać odbiór bezstronności sądu w danej sprawie

i w danej społeczności (zob. postanowienia SN z: 15 maja 2020 r., II CO 106/20;

30 maja 2025 r., III CO 431/25).

Z tych względów Sąd Najwyższy odmówił przekazania sprawy.

(M.M.)

III CO 570/26

4

[SOP]