Sąd Najwyższy odmówił przekazania sprawy o odszkodowanie przeciwko sędzi innemu sądowi

Postanowieniem z 8 maja 2026 r. Sąd Rejonowy dla Wrocławia – Fabrycznej

we Wrocławiu wystąpił do Sądu Najwyższego na podstawie art. 441 § 1 k.p.c.

o przekazanie do rozpoznania innemu sądowi równorzędnemu sprawy

z powództwa W.G. przeciwko M.N. o zapłatę.

Wskazał m.in., że pozwana jest sędzią tam. Sądu Rejonowego, a powód

domaga się odszkodowania za szkodę, którą - jak twierdzi - poniósł w związku

z usiłowaniem uchylenia się przez pozwaną – jako sędziego referenta –

od orzekania w sprawie z jego powództwa przeciwko Prezesowi Sądu Okręgowego

we Wrocławiu.

III CO 579/26

2

Zdaniem Sądu Rejonowego roszczenie powoda związane jest bezpośrednio

z działalnością tego Sądu; podstawa faktyczna powództwa odnosi się bowiem

do czynności zawodowych pozwanej – oceny złożonego przez nią wniosku

o wylosowanie innego sędziego referenta do rozpoznania ww. sprawy.

Dodatkowo podniósł, że pozwana od wielu lat orzeka w Sądzie Rejonowym

[…] i łączą ją relacje służbowe bądź osobiste z większością pracowników i sędziów

tam zatrudnionych. W konsekwencji, rozpoznanie sprawy powoda przez którelwiek

sędziego z tego Sądu może wywołać w odbiorze społecznym uzasadnione

wątpliwości co do jego bezstronności.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 441 k.p.c. Sąd Najwyższy może przekazać sprawę

do rozpoznania innemu sądowi równorzędnemu z sądem występującym, jeżeli

wymaga tego dobro wymiaru sprawiedliwości, w szczególności wzgląd

na postrzeganie sądu jako organu bezstronnego.

Przepis ten stanowi wyjątek od kodeksowej zasady rozpoznawania sprawy

przez sąd miejscowo właściwy i z tej przyczyny powinien być interpretowany ściśle

(zob. np.: postanowienia SN: z 16 marca 2020 r., IV CO 18/20; z 10 września 2020

r., II CO 203/20; z 28 września 2021 r., II CO 72/21, i z 9 czerwca 2025 r.,

III CO 655/25). Zbyt pochopne przekazywanie sprawy innemu sądowi

równorzędnemu nie służy wytwarzaniu w społeczeństwie przekonania

o bezstronności sądów, lecz przeciwnie – może budować przekonanie o łatwości

manipulowania ich ustawową właściwością (zob. np. postanowienie SN z 20 lutego

2026 r., III CO 68/26, i cytowane tam orzecznictwo).

Należy zauważyć także, że przywołana regulacja nie funkcjonuje

samodzielnie – w oderwaniu od innych instytucji przewidzianych w ustawie

procesowej. W orzecznictwie Sądu Najwyższego wyjaśniono już, że wyłączenie

sędziego od rozpoznania sprawy z mocy samej ustawy stosownie do art. 48 § 1 pkt

1 k.p.c. i związany z nim status iudex inhabilis jest niezależny od tego, czy został

on wylosowany do jej rozpoznania, a tym bardziej czy zostało wydane

postanowienie stwierdzające istnienie przyczyny wyłączenia ex lege

(zob. postanowienie SN z 14 kwietnia 2026 r., III CO 349/26). Aktualizują

III CO 579/26

3

się wówczas przesłanki z art. 481 k.p.c., który należy interpretować w ten sposób,

że jeśli stroną w konkretnej sprawie jest określony sędzia sądu właściwego

miejscowo i rzeczowo do jej rozpoznania, to na wniosek tego sądu sąd nad nim

przełożony wyznacza do jej rozpoznania inny sąd równorzędny. Procedura ta ma

pierwszeństwo względem procedury przewidzianej w art. 441 k.p.c. (zob.

np. postanowienia SN: z 24 października 2024 r., III CO 1153/24, i z 26 sierpnia

2025 r. III CO 736/25).

Mając powyższe na względzie, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji

(M.M.)

[SOP]