Sąd Najwyższy nie przekazał sprawy J.J. przeciwko K.L. do innego sądu równorzędnego

Postanowieniem z 7 maja 2026 r. Sąd Okręgowy w Rybniku wystąpił

do Sądu Najwyższego o przekazanie do rozpoznania innemu sądowi

równorzędnemu sprawy z powództwa J.J. przeciwko K.L. o zapłatę i naruszenie

dóbr osobistych.

Wskazał m.in., że pozwany jest asesorem Sądu Rejonowego […], który

znajduje się w okręgu Sądu Okręgowego w Rybniku. Powód pozwał wszystkich

sędziów orzekających w I Wydziale Cywilnym oraz II Wydziale Cywilnym Sądu

Okręgowego w Rybniku oraz niektórych sędziów orzekających w innych wydziałach

tam. Sądu, a także sędziów Sądów Rejonowych z okręgu Sądu Okręgowego

w Rybniku.

III CO 603/26

2

Zdaniem Sądu Okręgowego powyższe okoliczności mogą wywoływać

przekonanie o braku warunków do bezstronnego rozpoznania przedmiotowej

sprawy, co byłoby niezgodne z interesem publicznym i sprzeciwiałoby się dobru

wymiaru sprawiedliwości albowiem godziłoby w społeczny odbiór sądu jako organu

bezstronnego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 441 k.p.c. Sąd Najwyższy może przekazać sprawę

do rozpoznania innemu sądowi równorzędnemu z sądem występującym, jeżeli

wymaga tego dobro wymiaru sprawiedliwości, w szczególności wzgląd

na postrzeganie sądu jako organu bezstronnego.

Przepis ten stanowi wyjątek od kodeksowej zasady rozpoznawania sprawy

przez sąd miejscowo właściwy i z tej przyczyny powinien być interpretowany ściśle

(zob. np.: postanowienia SN: z 16 marca 2020 r., IV CO 18/20; z 10 września 2020

r., II CO 203/20; z 28 września 2021 r., II CO 72/21, i z 9 czerwca 2025 r.,

III CO 655/25). Zbyt pochopne przekazywanie sprawy innemu sądowi

równorzędnemu nie służy wytwarzaniu w społeczeństwie przekonania

o bezstronności sądów, lecz przeciwnie – może budować przekonanie o łatwości

manipulowania ich ustawową właściwością (zob. np. postanowienie SN z 20 lutego

2026 r., III CO 68/26, i cytowane tam orzecznictwo).

Należy zauważyć także, że przywołana regulacja nie funkcjonuje

samodzielnie – w oderwaniu od innych instytucji przewidzianych w ustawie

procesowej. W orzecznictwie Sądu Najwyższego wyjaśniono już, że wyłączenie

sędziego od rozpoznania sprawy z mocy samej ustawy stosownie do art. 48 § 1 pkt

1 k.p.c. i związany z nim status iudex inhabilis jest niezależny od tego, czy został

on wylosowany do jej rozpoznania, a tym bardziej czy zostało wydane

postanowienie stwierdzające istnienie przyczyny wyłączenia ex lege

(zob. postanowienie SN z 14 kwietnia 2026 r., III CO 349/26). Aktualizują

się wówczas przesłanki z art. 481 k.p.c., który należy interpretować w ten sposób,

że jeśli stroną w konkretnej sprawie jest określony sędzia sądu właściwego

miejscowo i rzeczowo do jej rozpoznania, to na wniosek tego sądu sąd nad nim

przełożony wyznacza do jej rozpoznania inny sąd równorzędny. Procedura ta ma

III CO 603/26

3

pierwszeństwo względem procedury przewidzianej w art. 441 k.p.c. (zob.

np. postanowienia SN: z 24 października 2024 r., III CO 1153/24, i z 26 sierpnia

2025 r. III CO 736/25).

Mając powyższe na względzie, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji

(M.M.)

[SOP]