Sąd Najwyższy odmówił przekazania sprawy z Sądu Okręgowego w Rybniku innemu sądowi

Postanowieniem z 6 lipca 2026 r. Sąd Okręgowy w Rybniku, na podstawie art.

441 k.p.c., zwrócił się do Sądu Najwyższego o przekazanie do rozpoznania innemu

sądowi równorzędnemu sprawy z powództwa J.J. przeciwko S.R. Wskazał, że

rozpoznanie sprawy przez Sąd Okręgowy w Rybniku nie będzie służyć dobru

wymiary sprawiedliwości, powód bowiem pozwał wszystkich sędziów I i II Wydziału

Cywilnego. Powód pozwał również niektórych sędziów nie tylko z innych Wydziałów

Sądu Okręgowego w Rybniku, lecz również sędziów sądów Rejonowych z okręgu

Sądu Okręgowego w Rybniku. Pozwany jest Sędzią Sądu Rejonowego w Rybniku.

Rozpoznanie sprawy przez Sąd Okręgowy w Rybniku może stwarzać przekonanie o

braku warunków do bezstronnego rozpoznania sprawy. Zdaniem Sądu Okręgowego

w tym stanie rzeczy dobro wymiaru sprawiedliwości przemawia za uznaniem, że

sprawę powinien rozpoznać inny równorzędny sąd.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 441 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy może przekazać sprawę do

rozpoznania innemu sądowi równorzędnemu z sądem występującym, jeżeli wymaga

tego dobro wymiaru sprawiedliwości, w szczególności wzgląd na społeczne

postrzeganie sądu jako organu bezstronnego. Ustawa nie definiuje pojęcia „dobro

wymiaru sprawiedliwości”; niewątpliwe jednak należy je intepretować w kontekście

wartości istotnych dla systemu wymiaru sprawiedliwości z punktu widzenia jego

zadań i celów oraz cech, jakimi powinien się charakteryzować, do których należy,

między innymi, sprawne, bezstronne i skuteczne zapewnianie obywatelom ochrony

prawnej, w tym rozwiązywanie powstałych między nimi sporów (zob. postanowienie

SN z 19 lutego 2026 r., III CO 105/26).

Artykuł 441 k.p.c. stanowi odstępstwo od konstytucyjnie chronionego prawa

obywatela do rozpoznania jego sprawy przez wyznaczony ustawą właściwy

miejscowo i rzeczowo sąd (art. 45 ust. 1 Konstytucji), stąd powinien być wykładany

ściśle i stosowany ze szczególną powściągliwością (zob. postanowienie SN

III CO 825/26

3

z 3 marca 2023 r., III CO 85/23). Zbyt pochopne przekazywanie sprawy innemu

sądowi równorzędnemu nie służy wytwarzaniu w społeczeństwie przekonania

o bezstronności sądów, lecz przeciwnie – może budować przekonanie o łatwości

manipulowania ich ustawową właściwością (zob. postanowienie SN z 20 lutego

2026 r., III CO 68/26, i cytowane tam orzecznictwo).

Zauważyć należy, że przekazanie sprawy na podstawie przywołanej regulacji

może nastąpić w sytuacji, gdy rozpoznanie sprawy w danym sądzie, bez względu na

to, przez którego sędziego, godziłoby w dobro wymiaru sprawiedliwości. Chodzi

zatem, co do zasady, o tego rodzaju okoliczności, które są powiązane z danym

sądem w znaczeniu ustrojowym (instytucjonalnym), a nie z konkretnym sędzią czy

nawet większą liczbą sędziów.

Mechanizm przewidziany w art. 441 k.p.c. nie może być - przy tym -

postrzegany jako środek służący rozwiązywaniu problemów organizacyjnych, czy też

zastępować inne instrumenty umożliwiające rozpoznanie sprawy przez sąd inny, niż

właściwy według przepisów ustawy procesowej (zob. np. art. 44, 442, 481 k.p.c.).

Podkreślenia wymaga także, że przesłanki stosowania art. 441 k.p.c. nie mogą być

tożsame z przesłankami zastosowania innych instrumentów procesowych

stworzonych w celu zabezpieczenia standardu rozpoznawania sprawy przez

bezstronny sąd, w szczególności wskazanych w art. 48 lub art. 49 k.p.c. Skoro

instytucja wyłączenia sędziego wystarcza do zabezpieczenia prawa strony

do rozpoznania jej sprawy przez bezstronny sąd, to nie występuje konieczność

modyfikowania określonej na podstawie ustawy właściwości sądu przy

wykorzystaniu art. 441 k.p.c. (zob. postanowienie SN z 25 czerwca 2025 r., III CO

653/25).

Należy także wyraźnie zaakcentować, że nie może stanowić podstawy

przekazania sprawy nadużywanie przez stronę / uczestnika postępowania uprawnień

procesowych (art. 41 k.p.c.). Konieczność zagwarantowania rozpoznania sprawy bez

nieuzasadnionej zwłoki (art. 45 ust. 1 Konstytucji) nakłada na sąd obowiązek

podjęcia konsekwentnych i stanowczych działań, a także wykorzystania wszystkich

dostępnych instrumentów procesowych, aby przeciwdziałać zachowaniom strony,

kwalifikowanym jako nadużycie uprawnień procesowych (zob. postanowienie SN

z 4 lutego 2026 r., III CO 15/26).

III CO 825/26

4

Mając powyższe na względzie, stwierdzić należy, że przedstawione przez Sąd

Okręgowy w Rybniku okoliczności nie dają podstaw do zastosowania art. 441 k.p.c.

i przekazania sprawy do rozpoznania innemu sądowi równorzędnemu.

Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji.

(M.T.)

[SOP]