Sąd Najwyższy przekazał żądania wyłączenia sędziów Sądowi Apelacyjnemu w Gdańsku

Sąd Apelacyjny w Gdańsku, zarządzeniem z 9 lipca 2026 r., przedstawił

Sądowi Najwyższemu akta sprawy powództwa M.T. przeciwko R.T. – na podstawie

art. 52 § 1 in fine k.p.c. Wskazał przy tym, że „obecnie nie ma możliwości

wylosowania składu orzekającego do rozpoznania żądań wyłączenia sędziów

spośród sędziów Sądu Apelacyjnego w Gdańsku”.

Z akt sprawy wynika, że wszyscy sędziowie Sądu Apelacyjnego w Gdańsku

złożyli żądanie wyłączenia ich od rozpoznania sprawy. Żądania te nie zostały

dotychczas rozpoznane.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Żądania wyłączenia podlegały przekazaniu według właściwości do Sądu

Apelacyjnego w Gdańsku. Stosownie do art. 52 § 1 k.p.c. o wyłączeniu sędziego

rozstrzyga sąd, w którym sprawa się toczy, a w razie niemożności wydania przez ten

sąd postanowienia z powodu braku dostatecznej liczby sędziów – sąd nad nim

przełożony. Przyjmuje się, że sądem przełożonym nad sądami apelacyjnymi jest Sąd

Najwyższy. Oznacza to, że kompetencja Sądu Najwyższego do rozpoznania żądań,

o których mowa w art. 49 § 1 k.p.c., zaktualizowałaby się w niniejszej sprawie, gdyby

Sąd Apelacyjny w Gdańsku nie mógł wydać stosownego postanowienia z powodu

braku dostatecznej liczby sędziów mogących orzekać w przedmiocie złożonych

w sprawie żądań wyłączenia.

Należy założyć, że w przekonaniu Sądu Apelacyjnego rozpoznanie żądań

wyłączenia sędziów nie jest możliwe, gdyż w sprawie tej nie mógłby orzekać żaden

z sędziów tego Sądu. Takie zapatrywanie nie może być jednak podzielone, gdyż

wyrasta z nietrafnej wykładni przepisów regulujących instytucję wyłączenia sędziego.

W aktualnym orzecznictwie ukształtował się zasługujący na aprobatę pogląd, że

wniosek o wyłączenie sędziego niewyznaczonego do rozpoznania sprawy jest

niedopuszczalny i podlega odrzuceniu bez składania przez sędziego oświadczenia,

o którym mowa w art. 52 § 2 k.p.c., przy czym sędzia objęty takim wnioskiem

o wyłączenie może zasiadać w składzie sądu rozpoznającego ten wniosek (uchwała

SN – 7 – z 26 lipca 2019 r., I NOZP 1/19). Motywy przywołanej uchwały pozostają

aktualne w odniesieniu do sytuacji złożenia żądania z art. 49 § 1 k.p.c.; oba środki

III CO 871/26

3

normowane przez przytoczony przepis służą bowiem temu samemu celowi (zob.

postanowienie SN z 29 czerwca 2022 r., III CO 610/22).

Składanie żądania wyłączenia przez sędziego, który nie został wyznaczony

do rozpoznania sprawy, jest nie tylko zbędne, ale w zasadzie niedopuszczalne;

możliwość zastosowania art. 49 § 1 k.p.c. otwiera się bowiem wyłącznie w razie

przydzielenia sprawy danemu sędziemu (zob. postanowienia Sądu Najwyższego

z 8 października 2021 r., IV CO 209/21 oraz z 1 czerwca 2022 r., III CO 407/22).

W sytuacjach takich jak mająca miejsce w niniejszym postępowaniu sędzia

wyznaczony do rozpoznania żądań członków składu orzekającego wyznaczonych do

rozpoznania sprawy merytorycznie, którzy złożyli żądania jako pierwsi, powinien albo

rozpoznać te żądania, albo – jeśli dostrzega do tego podstawy – samodzielnie

skorzystać ze środka prawnego uregulowanego w art. 49 § 1 k.p.c. Czynności te

powinny być ponawiane stosownie do wyniku rozpoznania tych (a ewentualnie także

kolejnych) żądań wyłączenia lub do wystąpienia stanu, o którym mowa

w art. 52 § 1 in fine k.p.c.

Za pominięciem stosownych kroków proceduralnych nie może w opisanym

przypadku przemawiać dążenie do realizacji zasady szybkości postępowania, nawet

jeśli działania te oparte są na przekonaniu, że po stronie wszystkich sędziów istnieją

okoliczności, o których mowa w ostatnio przywołanym przepisie, toteż ostatecznie

wszyscy oni wykorzystają instrument unormowany w art. 49 § 1 k.p.c. Z perspektywy

założenia, że żądanie wyłączenia może być zgłoszone jedynie przez sędziego

wyznaczonego do rozpoznania sprawy, podejmowanie awansem czynności

określonych w art. 52 § 1 in fine k.p.c. opierałoby się na niedopuszczalnym

antycypowaniu zgłoszenia żądań wyłączenia przez kolejnych sędziów,

z pominięciem etapu przydzielenia sprawy do rozpoznania określonemu sędziemu.

Tymczasem dopiero z momentem takiego przydzielenia otwiera się możliwość

podjęcia przez sędziego decyzji o nierozpoznaniu sprawy merytorycznie i złożeniu

żądania z art. 49 § 1 k.p.c. Decyzja o złożeniu takiego żądania może być więc

w procesowo skuteczny sposób podjęta wyłącznie przez sędziego, który ma

rozpoznać daną sprawę (sensu largo, włącznie ze sprawami wpadkowymi). W takim

przypadku nie można również uznać, że po złożeniu żądań wyłączenia, a przed ich

rozpoznaniem, występuje stan „przeszkody” do rozpoznania sprawy, o którym mowa

w art. 44 § 1 k.p.c. (zob. postanowienie SN z 29 maja 2026 r., III CO 441/26).

III CO 871/26

4

Nie sposób wykluczyć, że w sprawie ostatecznie dojdzie do sytuacji, w której

względem Sądu Apelacyjnego w Gdańsku zrealizuje się dyspozycja art. 52 § 1 in

fine k.p.c. Analiza akt sprawy prowadzi jednak do wniosku, że w aktualnym stanie

sprawy ocena taka byłaby stanowczo przedwczesna. Pisma przedłożone przez

sędziów Sądu Apelacyjnego, jakkolwiek mogą stanowić wskazówkę co do dalszego

toku zdarzeń, nie pozwalają obecnie na przyjęcie, by Sąd Najwyższy mógł orzekać

w sprawie.

Prawidłowe zastosowanie przepisów postępowania prowadzi zatem do

konkluzji, że w sprawie nie wystąpiła przesłanka pozwalająca na przyjęcie, iż Sąd

Najwyższy jest właściwy do rozpoznania któregokolwiek ze złożonych w sprawie

żądań wyłączenia sędziego. Sąd z urzędu czuwa nad tym, by rozpoznawać jedynie

te sprawy, które leżą w jego właściwości miejscowej, rzeczowej i funkcjonalnej

(art. 200 § 11 i 14 k.p.c.), co oznacza, że żądania wyłączenia sędziów należało na

podstawie art. 200 § 14 k.p.c. w zw. z art. 52 § 1 k.p.c., przekazać Sądowi

Apelacyjnemu w Gdańsku.

Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 200 § 11 i 14 k.p.c., orzeczono jak

w sentencji postanowienia.

[J.T.]

[SOP]