Sąd Najwyższy odrzucił zażalenie na odrzucenie wniosku o zbadanie niezawisłości sędziego

Postanowieniem z 28 sierpnia 2025 r. (sygn. akt III CB 34/24), wydanym

na posiedzeniu niejawnym, Sąd Najwyższy w składzie SSN Mariusz Łodko, odrzucił

wniosek D.M., zawarty w piśmie z 22 marca 2024 r., o zbadanie spełnienia przez

SSN Dariusza Pawłyszcze, wyznaczonego do rozpoznania skargi kasacyjnej

wnioskodawczyni w sprawie II CSKP 2123/22 z udziałem A.W. o stwierdzenie

nabycia spadku po R.W., wymogów niezawisłości i bezstronności, kwalifikując go

jako oparty na przesłankach z art. 29 § 5 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie

Najwyższym (jedn. tekst: Dz.U. z 2024 r., poz. 622, dalej: „u.SN”). Z uzasadnienia

III CZ 206/25

2

postanowienia wynika, że wniosek został odrzucony na podstawie art. 29 § 10 u.SN

jako niespełniający wymagań określonych w art. 29 § 9 tej ustawy, gdyż – w ocenie

Sądu Najwyższego – zawierał braki konstrukcyjne.

Wnioskodawczyni wniosła zażalenie na powyższe postanowienie,

domagając się jego uchylenia oraz merytorycznego rozpoznania złożonego

wniosku. W zażaleniu zakwestionowała charakter zaskarżonego rozstrzygnięcia,

twierdząc, że – mimo formalnego oznaczenia jako odrzucenie – w istocie stanowi

ono oddalenie wniosku o wyłączenie sędziego od rozpoznania sprawy, a sam

wniosek zawierał wszystkie wymagane elementy. Wnioskodawczyni podniosła

również zarzuty dotyczące standardu niezawisłości i bezstronności sędziego

oraz sposobu sporządzenia uzasadnienia postanowienia wskazując na brak

należytej analizy wniosku. Zgłoszono także wniosek o zawieszenie postępowania,

analogicznie jak to miało miejsce w sprawach o sygn. akt III CB 35/24

i III CB 36/24.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Nie można podzielić stanowiska wnioskodawczyni, jakoby zaskarżone

postanowienie miało charakter oddalenia wniosku o wyłączenie od rozpoznania

sprawy SSN Dariusza Pawłyszcze. Charakter orzeczenia wynika z jego treści

(tenoru) i podstawy prawnej wydania. Z uzasadnienia postanowienia z 28 sierpnia

2025 r. wynika, że wniosek został zakwalifikowany jako oparty na przesłankach

z art. 29 § 5 u.SN i odrzucony na podstawie art. 29 § 10 u.SN z uwagi na braki

konstrukcyjne, o których mowa w art. 29 § 9 tej ustawy. Tym samym nie doszło

do jego merytorycznego rozpoznania.

Ustawa o Sądzie Najwyższym nie przewiduje środka zaskarżenia

od postanowienia wydanego na podstawie art. 29 § 10 u.SN. o odrzuceniu wniosku

o zbadanie spełnienia przez sędziego Sądu Najwyższego wymogów niezawisłości

i bezstronności. W odniesieniu do orzeczeń wydanych w odniesieniu do tego

wniosku ustawodawca dopuścił możliwość zaskarżenia wyłącznie postanowienia

wydanego po merytorycznym rozpoznaniu wniosku, tj. po przeprowadzeniu testu

niezawisłości i bezstronności w składzie pięciu sędziów Sądu Najwyższego

(por. art. 29 § 15-18 u.SN). W wyniku takiego rozpoznania Sąd Najwyższy może

III CZ 206/25

3

albo oddalić wniosek jako bezzasadny (art. 29 § 17 u.SN), albo go uwzględnić,

co skutkuje wyłączeniem sędziego od rozpoznania sprawy (art. 29 § 18 u.SN).

Tylko takie rozstrzygnięcia mogą być przedmiotem odwołania, o którym mowa

w art. 29 § 21 u.SN.

Odrzucenie wniosku na podstawie art. 29 § 10 u.SN z przyczyn formalnych,

w tym z powodu braków konstrukcyjnych, o których mowa w art. 29 § 9 u.SN, nie

stanowi „rozpoznania wniosku” w rozumieniu art. 29 § 21 u.SN i nie otwiera drogi

do kontroli instancyjnej. Rozstrzygnięcie to ma charakter wyłącznie formalny

i poprzedza etap merytorycznej oceny wniosku. Jak trafnie wyjaśnił Sąd Najwyższy

w uzasadnieniu postanowienia z 15 listopada 2022 r., III CB 5/22, „za taką, wąską

interpretacją art. 29 § 15 u.SN przemawiają również racje funkcjonalne, gdyż

uznanie, że odrzucenie wniosku ze względu na braki formalne jest rozpoznaniem

tego wniosku, prowadziłoby do trudnych do zaakceptowania konsekwencji.

W szczególności oznaczałoby, że o odrzuceniu wniosku – także z powodu jego

złożenia po upływie terminu – musiałby każdorazowo decydować skład 5 sędziów,

jak również, że powinno być poprzedzone wysłuchaniem sędziego, którego

wniosek dotyczy (por. art. 29 § 15 u.SN).” Przyjęcie odmiennego poglądu

prowadziłoby do konsekwencji sprzecznych z konstrukcją procedury testowej.

Oznaczałoby bowiem konieczność każdorazowego angażowania składu pięciu

sędziów również w sprawach, w których wniosek zawiera oczywiste braki formalne,

w tym braki konstrukcyjne, o których mowa w art. 29 § 9 u.SN. Taki model byłby nie

tylko nieefektywny, lecz przede wszystkim pozostawałby w sprzeczności

z etapowym charakterem procedury testowej, w której kontrola formalna poprzedza

merytoryczne rozpoznanie wniosku.

Niezależnie od powyższego, również przepisy Kodeksu postępowania

cywilnego nie przewidują możliwości wniesienia zażalenia na tego rodzaju

rozstrzygnięcie. Zgodnie z art. 3941 § 1 i § 11 k.p.c. zażalenie do Sądu

Najwyższego przysługuje na postanowienie sądu drugiej instancji odrzucające

skargę kasacyjną, postanowienie sądu drugiej lub pierwszej instancji odrzucające

skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia bądź

w razie uchylenia przez sąd drugiej instancji i przekazania sprawy do ponownego

rozpoznania. Opisany katalog orzeczeń zaskarżalnych zażaleniem do Sądu

III CZ 206/25

4

Najwyższego ma charakter zamknięty (zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego

z 30 września 2020 r., I CZ 37/20). Postanowienia Sądu Najwyższego, które nie

zostały wymienione w tym przepisie, nie są zatem zaskarżalne zażaleniem. Wynika

to wprost z ustrojowej pozycji Sądu Najwyższego, którego kognicja w postępowaniu

zażaleniowym ma charakter wyjątkowy i nie może być rozszerzana w drodze

wykładni (por. np. postanowienia Sądu Najwyższego: z 14 października 2021 r.,

IV CZ 67/20; z 2 września 2020 r., V CO 96/20). Katalog postanowień

podlegających zaskarżeniu do Sądu Najwyższego nie obejmuje postanowienia

o odrzuceniu wniosku o zbadanie spełnienia przez sędziego wymogów

niezawisłości i bezstronności wydanego na podstawie art. 29 § 10 u.SN.

Niedopuszczalne jest rozszerzanie tego katalogu, zwłaszcza że ustawodawca

w sposób wyraźny i celowy ograniczył możliwość zaskarżania rozstrzygnięć

zapadających w ramach procedury testowej.

Pozostałe zarzuty wnioskodawczyni, dotyczące sposobu sporządzenia

uzasadnienia, jakości analizy wniosku oraz standardów niezawisłości

i bezstronności sędziego, pozostają bez znaczenia dla oceny dopuszczalności

zażalenia, gdyż odnoszą się do meritum sprawy, które nie podlega badaniu na

etapie kontroli formalnej.

Zgłoszony w zażaleniu wniosek o zawieszenie postępowania nie podlegał

uwzględnieniu, ponieważ jest on już bezprzedmiotowy na obecnym etapie

postępowania. W powołanych sprawach o sygn. akt III CB 35/24 i III CB 36/24,

zawieszając postępowanie dotyczące wniosków testowych, Sąd Najwyższy odwołał

się do sprawy III CB 40/23 (także testowej), w której przedstawiono pytanie

prejudycjalne Trybunałowi Sprawiedliwości Unii Europejskiej związane z udziałem

w składzie 5 sędziów, wylosowanym do rozpoznania wniosku testowego

dotyczącego sędziego Sądu Najwyższego, także sędziów Sądu Najwyższego

powołanych w procedurze nominacyjnej na podstawie wniosku zawartego

w uchwale Krajowej Rady Sądownictwa podjętej w składzie i w trybie

ukształtowanym przepisami ustawy z 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy

o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2018 r., poz.

3). Kwestia ta miała jednak znaczenie na etapie poprzedzającym wydanie

orzeczenia zaskarżonego zażaleniem. Niezależnie od treści udzielonej odpowiedzi

III CZ 206/25

5

przez Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej nie miałaby ona wpływu na

ocenę dopuszczalności rozpoznania zażalenia od wydanego już postanowienia

Sądu Najwyższego odrzucającego tzw. wniosek testowy.

Wyrażonej wyżej oceny nie zmienia także uwzględnienie skutków wyroku

Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 4 września 2025 r., C-225/22,

ECLI:EU:C:2025:649, w którym wskazano, że art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE

w związku z art. 47 Karty Praw Podstawowych nakazuje w określonych sytuacjach

procesowych sądom krajowym pomijanie orzeczeń wydanych w składach

nienależycie obsadzonych, jeżeli jest to konieczne dla zapewnienia skutecznej

ochrony sądowej oraz pierwszeństwa prawa Unii. Postanowienie Sądu

Najwyższego z 28 sierpnia 2025 r. zostało wydane przez sędziego Sądu

Najwyższego powołanego na urząd sędziego Sądu Najwyższego w Izbie

Dyscyplinarnej w procedurze nominacyjnej na podstawie wniosku zawartego

w uchwale Krajowej Rady Sądownictwa podjętej w składzie i w trybie

ukształtowanym przepisami ustawy z 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy

o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2018 r.,

poz. 3), co – w świetle powyższego wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii

Europejskiej – mogłoby uzasadniać rozważenie pominięcia tego postanowienia jako

orzeczenia wydanego w składzie mogącym nie spełniać wymogów niezależności

i bezstronności. Przesądzenie tej konsekwencji nie zmieniłoby jednak zakresu

kognicji Sądu Najwyższego w składzie wyznaczonym do rozpoznania zażalenia

wniesionego przez wnioskodawczynię na postanowienie Sądu Najwyższego

z 28 sierpnia 2025 r. Kognicja Sądu Najwyższego w postępowaniu zainicjowanym

tym zażaleniem w sytuacji, w której ustawodawca nie przewidział możliwości

wniesienia środka zaskarżenia od postanowienia odrzucającego wniosek testowy,

była ograniczona jedynie do stwierdzenia niedopuszczalności rozpoznania

wniesionego zażalenia, a uznanie zaskarżonego zażaleniem postanowienia Sądu

Najwyższego za niebyłe nie rozszerzałoby kognicji jednoosobowego składu Sądu

Najwyższego wyznaczonego do rozpoznania zażalenia na postanowienie

odrzucające wniosek testowy o możliwość merytorycznego rozpoznania

odrzuconego wniosku testowego.

III CZ 206/25

6

Z tych względów zażalenie jako niedopuszczalne podlegało odrzuceniu na

podstawie art. 3986 § 3 k.p.c. i art. 397 § 11 k.p.c. w zw. z art. 3941 § 3 k.p.c. i w zw.

z art. 29 § 24 u.SN.

Dariusz Dończyk

(A.G.)