Wniosek o zbadanie niezawisłości sędziego SN A.B. doprowadził do wyłączenia G.Ż.

Obrońca skazanego, który wniósł kasację w sprawie III KK 54/22, podstawie

art. 29 § 5 ustawy o Sądzie Najwyższym złożył wniosek o zbadanie spełnienia

wymogów niezawisłości i bezstronności przez sędziego Sądu Najwyższego A.B. W

Sądzie Najwyższym sprawę zarejestrowano pod sygn. III KB 22/24 i w wyniku

losowania wyłoniono następujący skład orzekający: SSN J.K. (przewodniczący),

SSN G.Ż., SSN K.W., SSN M.K. i SSN A.R..

Sędzia Sądu Najwyższego G.Ż. złożył pismo, którym, powołując się na art. 47

akapit drugi Karty praw podstawowych Unii Europejskiej w zw. z art. 6 Konwencji o

III KB 22/24

2

ochronie praw człowieka i podstawowych wolności w zw. z art. 4 ust. 3 i art. 19 ust.

1 akapit drugi TUE w zw. z art. 9, art. 91 ust. 2 i 3 Konstytucji RP, oświadczył, że

cyt. „Na przeszkodzie rozpoznania sprawy stoi m.in. wyrok Trybunału

Sprawiedliwości Unii Europejskiej (Wielka Izba) z 21 grudnia 2023 r., C-718/21, w

którym stwierdzono istnienie poważnej przeszkody procesowej do dalszego

wykonywania obowiązku lojalnej współpracy i prowadzenia dialogu sądowego Izby

Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych z Trybunałem Sprawiedliwości Unii

Europejskiej. W ocenie Trybunału rozpatrywane łącznie wszystkie elementy

zarówno systemowe, jak i dotyczące konkretnych okoliczności faktycznych,

niektóre składy orzekające nie mają statusu niezawisłego i bezstronnego sądu

ustanowionego uprzednio na mocy ustawy w rozumieniu art. 19 ust. 1 akapit drugi

TUE w związku z art. 47 akapit drugi Karty praw podstawowych Unii Europejskiej.

Podobne wnioski co do zapewnienia realizacji prawa do niezależnego i

bezstronnego sądu powołanego mocą ustawy, można wyprowadzić z wyroku

Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z 23 listopada 2023 r. (Wielka Izba)

Wałęsa przeciwko Polsce (sprawa 50849/21)”. W konkluzji sędzia G.Ż.

poinformował, że nie może uczestniczyć w rozpoznaniu sprawy III KB 22/24.

Wspomniane pismo zostało potraktowane jako żądanie (wniosek) sędziego G.Ż. o

wyłączenie go od udziału w sprawie.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

W pierwszej kolejności należało rozważyć czy pismo sędziego Sądu

Najwyższego G.Ż. istotnie zawiera wniosek o wyłączenie go od udziału w sprawie z

wniosku o zbadanie spełnienia wymogów niezawisłości i bezstronności przez

sędziego Sądu Najwyższego A.B. Jest bowiem faktem, że w sposób klarowny, z

powołaniem odpowiedniego przepisu, wniosek taki nie został sformułowany,

natomiast sędzia zakomunikował, iż nie widzi możliwości uczestniczenia w

rozpoznaniu tej sprawy, bowiem istnieje przeszkoda do jej rozpoznania w postaci

wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 21 grudnia 2023 r.,

wspartego wyrokiem Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z 23 listopada 2023

r. Pogląd ten nie został uzasadniony, w szczególności nie wytłumaczono, z

odwołaniem się do realiów sprawy III KB 22/24, dlaczego wymienione judykaty

stwarzają przeszkodę do rozpoznania tej sprawy, co było tym bardziej wskazane,

III KB 22/24

3

że powołany wyrok TSUE zasadniczo odnosił się do Izby Kontroli Nadzwyczajnej i

Spraw Publicznych Sądu Najwyższego, w której wspomniana sprawa nie jest

zarejestrowana. Niemniej jednak ogląd pisma sędziego G.Ż. czyniony przez

pryzmat art. 118 § 1 k.p.k. oraz znane z urzędu realia sprawy, odnoszące się do

wyłonionego składu orzekającego Sądu Najwyższego, powiązane z treścią

powołanych przez sędziego orzeczeń trybunałów europejskich, pozwalają przyjąć,

że wspomniane pismo rzeczywiście zawiera wniosek o wyłączenie jego autora od

udziału w sprawie III KB 22/24 (zbyt daleko idące byłoby wnioskowanie, że zawiera

wniosek o wyłączenie wszystkich sędziów wyznaczonych do jej rozpoznania),

zwłaszcza, że wola sędziego o nieorzekaniu w sprawie została jednoznacznie

przez niego zakomunikowana. Dla podjęcia decyzji w tym przedmiocie kluczowa

jest okoliczność, że Pan G.Ż. do pełnienia urzędu na stanowisku sędziego Sądu

Najwyższego w Izbie Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych został powołany

przez Prezydenta RP na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa sformułowany

uchwałą nr 331/2018 z dnia 28 sierpnia 2018 r. (uchwała ta rekomendowała

powołanie do orzekania we wspomnianej Izbie Sądu Najwyższego również szereg

innych osób, w tym innych niż sędzia G.Ż. obecnych sędziów Sądu Najwyższego

wylosowanych do orzekania w sprawie III KB 22/24), tj. na wniosek organu

ukształtowanego na mocy ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o

Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r., poz.

3), który nie jest organem tożsamym z organem konstytucyjnym, którego skład i

sposób wyłaniania reguluje Konstytucja RP, w szczególności w art. 187 ust. 1 (zob.

uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 2 czerwca 2022 r., I

KZP 2/22 i szereg innych judykatów SN). Udział tak ukształtowanej, tj. całkowicie

upolitycznionej Krajowej Rady Sądownictwa w procesie powoływania sędziów, jest

główną przyczyną narastających problemów w polskim wymiarze sprawiedliwości,

w tym zasadniczego, wynikającego z nasuwających się zastrzeżeń odnośnie do

prawidłowości obsady orzekających sądów. Znalazły one wyraz w uchwale składu

połączonych Izb: Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu

Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r., BSA I-4110-1/20, wspomnianej uchwale I

KZP 2/22 i w wielu innych judykatach Sądu Najwyższego. Jest też powszechnie

znana aktywność stron niejednokrotnie wykorzystujących – jak w przedmiotowej

III KB 22/24

4

sprawie III KB 22/24 – instrumenty procesowe, by doprowadzić do wyłonienia

takiego składu sądu orzekającego, który nie budziłby zastrzeżeń, co ma zasadnicze

znaczenie z punktu widzenia stabilności wydanego w sprawie orzeczenia i trwałości

ukształtowanego nim stanu prawnego. Sędzia G.Ż. uznał za słuszne odwołać się

tylko do orzecznictwa trybunałów europejskich, wszakże i ono wystarczy, by jego

wniosek o wyłączenie uwzględnić. Zawarte w piśmie sędziego sformułowanie, iż w

świetle wyroku TSUE z 21 grudnia 2023 r., C-718/21, „niektóre składy orzekające

nie mają statusu niezawisłego i bezstronnego sądu ustanowionego uprzednio na

mocy ustawy w rozumieniu art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE w związku z art. 47

akapit drugi Karty praw podstawowych Unii Europejskiej”, wpada interpretować jako

zawoalowane przyznanie sędziego G.Ż., że wspomnianego statusu nie będzie miał

sąd, w składzie którego on by zasiadał (jak też zasiadaliby inni sędziowie powołani

w takiej samej co on procedurze). Odwołanie się przez sędziego do wyroku TSUE z

21 grudnia 2023 r. jest o tyle nieprzypadkowe, że w jego uzasadnieniu poddano

analizie okoliczności powołania sędziów Sądu Najwyższego do orzekania w Izbie

Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych w oparciu o wspomnianą uchwałą

KRS nr 331/2018 i przypomniano z aprobatą stanowisko Europejskiego Trybunału

Praw Człowieka wyrażone w sprawie Dolińska-Ficek i Ozimek przeciwko Polsce

(wyrok z 8 listopada 2021 r.), że powołanie to nastąpiło z naruszeniem

konstytucyjnych zasad funkcjonowania KRS, w tym zasady podziału władzy oraz

zasady niezależności sądownictwa, w związku z czym sędziów tych nie można

uznać za niezawisłych i bezstronnych. Zaznaczono, że powołanie tych sędziów

przez Prezydenta RP nastąpiło pomimo, iż postanowieniem Naczelnego Sądu

Administracyjnego (NSA) z dnia 27 września 2018 r. wstrzymano wykonanie

uchwały KRS nr 331/2018, co wskazywało na całkowite lekceważenie przez władzę

wykonawczą autorytetu, niezależności i roli sądownictwa, w związku z czym

stanowiło rażące naruszenie art. 6 ust. 1 EKPC i były rażąco niezgodne z zasadą

państwa prawnego. Przypomniano również, że wyrokiem z dnia 21 września 2021

r. NSA uchylił uchwałę KRS nr 331/2018. Wywód przeprowadzony przez TSUE w

wyroku z 21 grudnia 2023 r., C-718/21, wskazuje, że z uwagi na okoliczności

powołania sędziów do Sądu Najwyższego - Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw

Publicznych w oparciu o uchwałę KRS nr 331/2018, sąd w skład którego wchodzą

III KB 22/24

5

ci sędziowie, czy choćby jeden z nich, nie ma statusu niezawisłego i bezstronnego

sądu ustanowionego uprzednio na mocy ustawy w rozumieniu art. 19 ust. 1 akapit

drugi TUE w związku z art. 47 akapit drugi Karty praw podstawowych UE.

Analogiczne stanowisko zajął ETPC w powołanym przez sędziego G.Ż. wyroku z

23 listopada 2023 r. wydanym w sprawie Wałęsa przeciwko Polsce. Zatem jeżeli

powodem złożenia przez sędziego G.Ż. wniosku o wyłączenie go od udziału w

sprawie III KB 22/24, jest zasadne przeświadczenie o konieczności respektowania

orzeczeń wymienionych organów oraz dążenie do nietworzenia sądu, którego

niezawisłość i bezstronność byłaby kwestionowana, to wniosek zasługiwał na

uwzględnienie. Przy braku podobnej inicjatywy innych członków składu

orzekającego, którzy do pełnienia urzędu na stanowisku sędziego Sądu

Najwyższego zostali powołani przez Prezydenta RP w takiej samej procedurze jak

sędzia G.Ż., decyzja ta nie prowadzi to do wyłonienia składu orzekającego, który

nie nasuwałby zastrzeżeń. Nie sposób jednak nie zauważyć, że w sytuacji, gdy

wniosek o zbadanie spełnienia wymogów niezawisłości i bezstronności przez

sędziego Sądu Najwyższego A.B., pierwotnie powołanego do orzekania w Izbie

Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych Sądu Najwyższego, zasadniczo jest

oparty na argumentach nawiązujących do okoliczności powołania tego sędziego, to

zasiadanie w składzie orzekającym w sprawie III KB 22/24 sędziów nominowanych

do Sądu Najwyższego w takiej samej procedurze co sędzia A.B., w tym w oparciu o

tę samą uchwałę KRS nr 331/2028, narusza regułę nemo iudex in causa sua.

Mając powyższe na uwadze, orzeczono jak na wstępie.

[WB]

[a.ł]