Wątpliwości co do sędziego SN powołanego przez KRS z 2017 r. Wyłączono go z kasacji

W wyniku losowania w dniu 29 grudnia 2025 r. do rozpoznania wniesionych

w niniejszej sprawie kasacji został wyznaczony SSN Antoni Bojańczyk. Kolejno w

dniach 22 stycznia 2026 r. oraz 10 lutego 2026 r. do Sądu Najwyższego wpłynęły

wnioski obrońców w/w skazanych o wyłączenie SSN Antoniego Bojańczyka na

podstawie art. 41 § 1 k.p.k. i art. 42 § 1 k.p.k. w zw. z art. 6 ust. 1 Europejskiej

Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności i art. 45

Konstytucji RP od rozpoznania niniejszej sprawy z uwagi na wątpliwości co

bezstronności, wynikające przede wszystkim z uzyskania przez Pana Antoniego

Bojańczyka statusu sędziego Sądu Najwyższego w następstwie brania udziału w

konkursie przed Krajową Radą Sądownictwa w składzie ukształtowanym na

podstawie przepisów ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej

Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw. Podniesiono również, że

III KK 101/24

2

kasacje zawierają m.in. zarzut obrazy art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. wobec niewłaściwej

obsady Sądu odwoławczego, a zatem wysunięto zarzut zbieżny z zarzutem

podniesionym wobec SSN Antoniego Bojańczyka.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Wnioski obrońców zasługiwały na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 41 § 1 k.p.k. sędzia ulega wyłączeniu, jeżeli istnieje

okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego

bezstronności w danej sprawie. Jak wielokrotnie podkreślał Sąd Najwyższy w

swoim orzecznictwie, oceniając zasadność wątpliwości co do bezstronności

sędziego należy wziąć pod uwagę wszelkie okoliczności, które mogą mieć wpływ

na jego zachowanie. Przy dokonywaniu tej oceny nie bez znaczenia jest stosunek

sędziego do wprowadzanych zmian w sądownictwie, wyrażany chociażby w

zakresie akceptacji niekonstytucyjnych działań organów władzy wykonawczej

wobec sądów czy akceptacji utraty przez Krajową Radę Sądownictwa przymiotu

niezależności (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 grudnia 2021 r., II KK

426/21, OSNK 2022, z. 2, poz. 6; postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 31 lipca

2023 r., II KK 82/23, LEX nr 3589744).

Sędzia Antoni Bojańczyk na urząd sędziego Sądu Najwyższego został

powołany przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej postanowieniem z dnia 10

października 2018 r. po rekomendacji Krajowej Rady Sądownictwa w składzie

ukształtowanym na podstawie przepisów ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie

ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw, a więc w

procedurze kwestionowanej przez obrońców. W tej sytuacji udział w rozpoznaniu

wywiedzionych kasacji stanowiłby rażące naruszenie zasady nemo iudex in causa

sua, co w konsekwencji mogłoby wywołać zarówno u stron, jak i w powszechnym

odbiorze przekonanie o braku bezstronności sądu i rzetelności procesu. A zatem

zachodzi ryzyko naruszenia zakazu bycia sędzią we własnej sprawie. Rozpoznanie

przez sędziego Antoniego Bojańczyka kasacji oznaczałoby także rozpoznanie

zarzutów w zakresie braku przesłanki bezstronności sądu.

Już sam udział w procedurze powołania na stanowisko sędziego Sądu

Najwyższego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie

określonym przepisami w/w ustawy prowadzi do nienależytej obsady sądu w

III KK 101/24

3

rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k., z uwagi na sprzeczną z Konstytucją

Rzeczypospolitej Polskiej zależność tego organu od władzy wykonawczej i brak

reprezentacji środowiska sędziowskiego (por. uchwała składu siedmiu sędziów

Sądu Najwyższego z dnia 2 czerwca 2022 r., I KZP 2/22, OSNK 2022, z. 6, poz.

22). Skutek taki wynika z wyjątkowego statusu sędziów Sądu Najwyższego i

kluczowych kompetencji tego Sądu, mającego gwarantować niezakłócone,

prawidłowe funkcjonowanie demokratycznego państwa prawnego oraz obiektywny

standard niezależności, niezawisłości i bezstronności orzekania (por. uchwała

trzech połączonych Izb Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r., BSA I-4110-

1/20, OSNKW 2020, z. 2, poz. 7). Wykładni art. 41 § 1 k.p.k. należy dokonywać w

taki sposób, aby zapewnić skuteczną ochronę prawa strony do rozpoznania

konkretnej sprawy przez niezależny i bezstronny sąd. Oznacza to, że wykładnia ta

powinna umożliwiać także kontrolę tego, czy w konkretnej sprawie nie dochodzi do

naruszenia standardu niezależności i bezstronności gwarantowanego przez art. 45

ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii

Europejskiej oraz art. 6 ust. 1 EKPC (por. wyrok pilotażowy ETPC z dnia 23

listopada 2023 r., Wałęsa przeciwko Polsce, skarga nr 50849/21). Zgodnie z

wyrokiem ETPC z dnia 22 lipca 2021 r. w sprawie Reczkowicz przeciwko Polsce

(skarga nr 43447/19), interpretującym standard „niezależnego i bezstronnego sądu

ustanowionego ustawą” w rozumieniu art. 6 ust. 1 EKPC, udział w procesie

powoływania w Polsce sędziów takiego organu, jakim jest Krajowa Rada

Sądownictwa, w składzie ukształtowanym nowelą z 2017 r. powoduje, że skład

orzekający, w który wchodzi osoba tak powołana na urząd sędziego, nie stanowi w

konkretnej sprawie niezależnego i bezstronnego sądu ustanowionego ustawą w

rozumieniu art. 6 ust. 1 EKPC (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia: 16

września 2021 r., I KZ 29/21, OSNK 2021, z. 10, poz. 41; 13 października 2021 r., II

KO 30/21, LEX nr 3520480).

Sąd Najwyższy badając w trybie art. 41 § 1 k.p.k. wniosek o wyłączenie

sędziego winien więc mieć na względzie także stanowisko Europejskiego Trybunału

Praw Człowieka i uwzględniać fakt, że orzeczenie wydane przez skład sądu z

udziałem osób powołanych na stanowisko sędziego w procedurze nominacyjnej

prowadzonej przed Krajową Radą Sądownictwa wadliwie ukształtowanej na

III KK 101/24

4

podstawie w/w ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r., będzie obciążone wadą traktowaną

przez ETPC jako naruszenie art. 6 ust. 1 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka, a

na gruncie prawa polskiego, jako bezwzględna przyczyna odwoławcza w

rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k.

Z tych przyczyn orzeczono jak w sentencji postanowienia.

[J.J.]

[a.ł]