Sąd Najwyższy uchylił wyrok za jazdę bez ważnego prawa jazdy, sprawa wraca do sądu

R.Z. (poprzednio C.) został obwiniony o to, że

III KK 196/26

2

w dniu 31 stycznia 2025 r. około godziny 11:50 na drodze publicznej, w miejscowości

T., kierował samochodem osobowym marki T. o nr rej. […] pomimo upływu ważności

prawa jazdy i jego nieodnowienia, tj. nie mając do tego stosownych uprawnień, tj. o

czyn z art. 94 § 1 k.w.

Sąd Rejonowy w Gryficach wyrokiem nakazowym 12 czerwca 2025 r.,

sygn. akt II W 541/25, uznał R.C. za winnego popełnienia zarzucanego mu czynu, za

co na mocy art. 94 § 3 k.w. wymierzył mu grzywnę w wysokości 1 500 zł oraz działając

na podstawie art. 94 § 3 k.w. orzekł wobec obwinionego zakaz prowadzenia

wszelkich pojazdów mechanicznych w ruchu lądowym przez okres 6 miesięcy.

Wobec braku sprzeciwu uprawnionych stron, którym prawidłowo doręczono

odpisy orzeczenia - obwinionemu w formie doręczenia zastępczego (k. 52) -

przedmiotowy wyrok nakazowy uznano za prawomocny 20 sierpnia 2025 r. (k. 55).

Kasację od tego wyroku wniósł Prokurator Generalny, zaskarżając go w

całości, na korzyść obwinionego R.Z. Zarzucił on „rażące i mające istotny wpływ na

treść wyroku naruszenie przepisu prawa procesowego, a mianowicie art. 93 § 2

k.p.w., poprzez nieuzasadnione przyjęcie, że występują przesłanki do rozpoznania

sprawy obwinionego w postępowaniu nakazowym, skutkiem czego wydanie wyroku

nakazowego nastąpiło również z rażącym naruszeniem prawa materialnego, a

mianowicie art. 94 § 1 k.w., poprzez jego wadliwe zastosowanie i uznanie R.C. za

winnego popełnienia wykroczenia, polegającego na kierowaniu pojazdem

mechanicznym, w dniu 31 stycznia 2025 r., bez wymaganych do tego uprawnień w

postaci prawa jazdy, podczas gdy okoliczności popełnienia zarzucanego

obwinionemu czynu i jego wina, w świetle całokształtu zgromadzonego w sprawie

materiału dowodowego budzą wątpliwości, albowiem R.C. posiadał zagraniczne

prawo jazdy, termin ważności którego to dokumentu wprawdzie upłynął, jednak

termin ważności prawa jazdy nie jest równoznaczny z utratą uprawnień do kierowania

pojazdami, albowiem prawo jazdy nie stanowi dokumentu uprawniającego do

prowadzenia pojazdów mechanicznych, a jedynie stwierdza posiadanie takowych

uprawnień, w konsekwencji czego zachowanie polegające na dysponowaniu przez

obwinionego, podczas kierowania pojazdem mechanicznym, dokumentem

zagranicznego prawa jazdy, którego ważność wygasła, nie realizowało znamion

wykroczenia z art. 94 § 1 k.w. i winno zostać ocenione na płaszczyźnie przepisu art.

III KK 196/26

3

95 § 1 k.w., określającego łagodniejszą, niż przewidziana w art. 94 § 1 k.w.

odpowiedzialność”

i wniósł

„o uchylenie zaskarżonego wyroku nakazowego i przekazanie sprawy Sądowi

Rejonowemu w Gryficach do ponownego rozpoznania.”

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

W myśl art. 93 § 1 k.p.w. Sąd na posiedzeniu może wydać wyrok nakazowy

w sprawach o wykroczenia, w których wystarczające jest wymierzenie nagany,

grzywny albo kary ograniczenia wolności. Natomiast zgodnie art. 93 § 2 zd. 1 k.p.w.

orzekanie w postępowaniu nakazowym może nastąpić, jeżeli okoliczności czynu i

wina obwinionego nie budzą wątpliwości. Uznaje się, że tryb nakazowy jest

postępowaniem uproszczonym przewidzianym dla spraw o charakterze oczywistym,

gdzie materiał dowodowy zgromadzony w fazie przedprocesowej w sposób

jednoznaczny przesądza o odpowiedzialności obwinionego, eliminując tym samym

konieczność przeprowadzania pełnego postępowania dowodowego na rozprawie

(zob. np. wyrok Sądu Najwyższego z 14 maja 2025 r., I KK 114/25). Wymóg ten

oznacza w szczególności brak wątpliwości co do tak zasadniczych kwestii, jak

realizacja przez obwinionego wszystkich znamion określonych w konkretnym

przepisie typizującym dane wykroczenie, jak również wyczerpanie pozostałych

warunków odpowiedzialności, ujętych w części ogólnej Kodeksu wykroczeń (por.

wyrok Sądu Najwyższego z 7 lutego 2024 r., V KK 524/23).

Tymczasem w realiach rozpoznawanej sprawy taka sytuacja nie występowała.

R.Z. został ukarany za kierowanie samochodem osobowym bez uprawnień do

prowadzenia tego rodzaju pojazdów mechanicznych. Sądowi Rejonowemu w

Gryficach umknął fakt, że obwiniony w czasie popełnienia zarzucanego mu

wykroczenia mógł posiadać w zakresie kategorii B prawo jazdy, a jedynie nie

dysponował ważnym dokumentem je potwierdzającym, albowiem ten dokument

prawa jazdy, wydany przez stosowne władze brytyjskie 28 marca 2014 r.,

najprawdopodobniej utracił ważność, przy czym z uwagi na mechaniczne usunięcie

daty ważności dokumentu nie sposób ustalić w sposób kategoryczny, do kiedy

blankiet prawa jazdy był ważny (k. 10-25). Jak słusznie zaznaczył autor kasacji, na

etapie czynności wyjaśniających Komendant Placówki Straży Granicznej w […]

III KK 196/26

4

zwrócił się do Ambasady Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii

Północnej z prośbą o udzielenie informacji w przedmiocie posiadanych przez R.C.

uprawnień do kierowania pojazdami kategorii B oraz ewentualnych ich ograniczeń,

jak również w kwestii ważności dokumentu prawa jazdy wydanego pod numerem […]

(k. 26), jednakże wniosek o ukaranie został skierowany przed uzyskaniem

odpowiedzi na powyższe i odpowiedź ta nie została załączona do akt postępowania

również na dalszym jego etapie.

Oznacza to, że Sąd Rejonowy w Gryficach wadliwie uznał, że 31 stycznia

2025 r. R.Z. nie posiadał uprawnień do kierowania samochodem osobowym.

Uprawnienia te prawdopodobnie posiadał, a jedynie faktycznie w czasie

przypisanego mu czynu nie posiadał dokumentu potwierdzającego te uprawnienia.

Z kolei opisany w art. 94 § 1 k.w. brak wymaganych uprawnień zachodzi jedynie

wówczas, gdy dana osoba w ogóle nie uzyskała uprawnień do prowadzenia pojazdu

określonej kategorii w sposób wskazany ustawowo, utraciła je w wyniku cofnięcia

i musi ponownie ubiegać się o uzyskanie takich uprawnień lub posiadając de facto

takie uprawnienia nie może w danej chwili ich realizować i z nich korzystać z uwagi

np. na ich czasowe zawieszenie, nie powodujące jednak ich definitywnej utraty (zob.

np. wyrok Sądu Najwyższego z 30 lipca 2024 r., I KK 232/24). Faktyczny brak

posiadania dokumentu potwierdzającego uprawnienie, które kierujący pojazdem

uzyskał, nie realizuje znamion wykroczenia z art. 94 § 1 k.w. (zob. wyrok Sądu

Najwyższego z 23 października 2024 r., II KK 385/24; wyrok Naczelnego Sądu

Administracyjnego we Wrocławiu z 28 listopada 1984 r., SA/Wr 566/84).

Oznacza to, że R.Z., będąc 31 stycznia 2025 r. prawdopodobnie uprawniony

do kierowania samochodem osobowym, mógł nie wypełnić znamion

art. 94 § 1 k.w. w ramach przypisanego mu czynu. Natomiast z uwagi na fakt

posiadania przez obwinionego prawa jazdy zagranicznego, zarzucany czyn powinien

być oceniany na płaszczyźnie art. 95 k.w. Jak słusznie bowiem zaznaczył Prokurator

Generalny tego typu dokument potwierdzający uprawnienie do kierowania pojazdem

obliguje kierującego pojazdem do tego, aby posiadał go przy sobie i okazał na

żądanie uprawnionego organu (art. 38 ust. 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo

o ruchu drogowym, Dz. U. z 2024 r., poz. 1251).

III KK 196/26

5

Uwzględniając kasację Prokuratora Generalnego, należało zatem uchylić

wyrok nakazowy wydany w sprawie oraz przekazać sprawę Sądowi Rejonowemu

w Gryficach do ponownego rozpoznania.

W postępowaniu ponownym Sąd ten wyda rozstrzygnięcie zgodnie

z obowiązującymi przepisami, po dokonaniu kompletnych ustaleń faktycznych.

Z przytoczonych powodów Sąd Najwyższy orzekł jak na wstępie.

[WB]

[r.g.]