Sąd Najwyższy wyłączył sędziego S.S. z urzędu, choć wniosek obrony uznał za niezasadny

Obrońca skazanych J.F. i M.F. - adwokat B.M. wniósł o wyłączenie od

udziału w sprawie III KK 232/26 sędziego S.S. W uzasadnieniu wniosku

podniesiono, że skazanym przypisano przestępstwo oszustwa, a analiza

dotychczasowego orzecznictwa sędziego S.S. w sprawach o przestępstwa tego

rodzaju wskazuje, że jest ono co do zasady korzystne dla pokrzywdzonych,

zwłaszcza w przypadkach, gdy przestępstwa te są związane z działalnością

instytucji finansowych, co może wywołać uzasadnioną wątpliwość co do

bezstronności wymienionego sędziego.

Sąd Najwyższy stwierdził, co następuje.

III KK 232/26

2

Argumentacja przedstawiona we wniosku nie jest zasadna, niemiej jednak

skutkiem zainicjowanego wnioskiem niniejszego incydentalnego postępowania

stało się wyłączenie SSN S.S. od udziału w sprawie, z urzędu.

Odnosząc się do argumentacji przedstawionej we wniosku zauważyć trzeba,

że w myśl art. 41 § 1 k.p.k., sędzia ulega wyłączeniu, jeżeli istnieje okoliczność tego

rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w

danej sprawie. Wdaje się oczywistym, że okoliczność taką stanowi uzewnętrznienie

przez sędziego swojego poglądu na sprawę przed wydaniem orzeczenia i to

zarówno w wypowiedzi na sali sądowej, jak i poza nią, czy też orzekając w sprawie

w kwestii incydentalnej. W niniejszej sprawie sytuacja taka nie zachodzi. Wniosek

nie odwołuje się do jakiejkolwiek wypowiedzi sędziego S.S. dotyczącej

przydzielonej mu sprawy. Co więcej, nie odwołuje się nawet do wyrażonego przez

niego abstrakcyjnego zapatrywania wiążącego się z jednak z niniejszą sprawą, lecz

do bliżej niesprecyzowanej, subiektywnej i niepopartej żadnymi faktami oceny

dokonanej przez stronę postępowania.

Co zaś się tyczy powodów wyłączenia SSN S.S., to zgodnie z art. 42 § 1

k.p.k. wyłączenie następuje na żądanie sędziego, z urzędu albo na wniosek strony.

W literaturze przedmiotu wskazuje się, że wyłączenie sędziego z urzędu odnosi się

do trybu wyłączenia z powodu zarówno okoliczności wskazanych w art. 40 k.p.k.,

jak i okoliczności określonych w art. 41 § 1 k.p.k. (zob. D. Świecki [w:] B.

Augustyniak, K. Eichstaedt, M. Kurowski, D. Świecki, Kodeks postępowania

karnego. Tom I. Komentarz aktualizowany, Gdańsk 2026, art. 42). Pogląd ten, który

uznać należy za słuszny, znajduje zastosowanie również w niniejszej sprawie, co

czyni koniecznym uwzględnienie z urzędu okoliczności, które wprawdzie nie zostały

podniesione w aktualnie rozpoznawanym wniosku, lecz są znane Sądowi

Najwyższemu z urzędu.

Z punktu widzenia standardów procesu karnego, których utrzymaniu służy

stosowanie przepisu art. 41 § 1 k.p.k. postąpienie odmienne czyniłoby

rozstrzygnięcie Sądu Najwyższego zupełnie niezrozumiałym, zarówno dla strony,

jak i postronnego obserwatora. Trudno przecież pominąć, że w niniejszej sprawie

Sąd Najwyższy wcześniej orzekł o wyłączeniu sędziego Sądu Najwyższego

III KK 232/26

3

znajdującego się takiej samej sytuacji prawnej jak sędzia objęty wnioskiem o

wyłączenie. Postanowieniem z dnia 1 lipca 2026 r. Sąd Najwyższy wyłączył

sędziego Sądu Najwyższego R.W., któremu pierwotnie przydzielono sprawę, od

udziału w jej rozpoznaniu. Wskazując na wystąpienie w odniesieniu do tego

sędziego sytuacji określonej w art. 41 § 1 k.p.k. Sąd Najwyższy stwierdził, że

„biorąc udział w rozpoznaniu niniejszej sprawy sędzia Sądu Najwyższego R.W., jak

słusznie wywodzi obrońca, musiałby rozstrzygać co do podnoszonego w kasacji

zarzutu wystąpienia bezwzględnej przyczyny odwoławczej z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k.

z uwagi na nienależytą obsadę Sądu odwoławczego, wobec tego, że w jego

składzie zasiadali sędziowie powołani na urząd sędziego na wniosek KRS, którą

ukształtowano na mocy wspomnianej ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r., samemu

będąc powołanym na urząd sędziego Sądu Najwyższego właśnie z udziałem

kwestionowanej KRS. Tym samym SSN R.W. wypowiadałby się odnośnie do

okoliczności, która i jego bezpośrednio dotyczy. Tego rodzaju sytuacja w odbiorze

zewnętrznym mogłaby zostać odczytana jako postąpienie nieutrwalające obrazu

sądu jako działającego w warunkach bezstronności”. Tożsama sytuacja zachodzi w

odniesieniu do sędziego Sądu Najwyższego S.S., który został powołany na ten

urząd na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej ustawą z dnia 8

grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych

innych ustaw. W takim układzie procesowym zachodzi identyczność sytuacji

prawnej sędziów, których dotyczy zarzut kasacji, jak i sędziego, który miałby tę

kasację rozpoznać.

Kierując się powyższym Sąd Najwyższy wyłączył sędziego Sądu

Najwyższego S.S. od udziału w rozpoznaniu sprawy o sygnaturze akt III KK 232/26.

Niezależnie od powyższego zwrócić trzeba uwagę na aktualną również w

tym przypadku kwestię podniesioną w cytowanym wcześniej postanowieniu Sądu

Najwyższego z dnia 1 lipca 2026 r. Wskazano w nim na funkcjonujący w

orzecznictwie Sądu Najwyższego kierunek wykładni, „stosownie do którego przepis

art. 41 § 1 k.p.k. musi być intepretowany w taki sposób, aby gwarantować stronie

prawo do rozpoznania jej sprawy przez niezależny i bezstronny sąd ustanowiony

ustawą. Uwzględnić więc należy to, czy rozpoznanie sprawy przez określonego

III KK 232/26

4

sędziego będzie stanowiło o realizacji standardu niezależności i bezstronności,

który jest gwarantowany przez przepisy art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, art. 6 ust. 1

EKPCz i art. 47 Karty Praw Podstawowych (por. np. postanowienie SN z dnia 16

września 2022 r., III KK 339/22)”. W tym kontekście istotnym jest, że zgodnie z

poglądem wyrażonym w uchwale składu połączonych Izb: Cywilnej, Karnej oraz

Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r.,

BSA I-4110-1/20, nienależyta obsada sądu w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k.

zachodzi wówczas, gdy w składzie sądu bierze udział osoba powołana na urząd

sędziego Sądu Najwyższego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa

ukształtowanej w trybie określonym przepisami wspomnianej ustawy z dnia 8

grudnia 2017 r.

[WB]

[r.g.]