Sędzia powołany z rekomendacji nowej KRS wyłączony od kasacji w sprawie o oszustwo

Do rozpoznania w niniejszej sprawie wniesionej kasacji został wyznaczony

między innymi SSN Stanisław Stankiewicz. W dniu 3 lutego 2026 r. do Sądu

Najwyższego wpłynął wniosek obrońcy o wyłączenie sędziego SN Stanisława

Stankiewicza od rozpoznania sprawy z uwagi na wątpliwości co instytucjonalnej

bezstronności sędziego, wynikające z faktu uzyskania statusu sędziego Sądu

Najwyższego na podstawie rekomendacji Krajowej Rady Sądownictwa w składzie

ukształtowanym na podstawie przepisów ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie

ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw.

Wniosek zawiera odwołanie się do orzecznictwa Sądu Najwyższego,

Europejskiego Trybunału Praw Człowieka i Trybunału Sprawiedliwości UE.

III KK 286/23

2

Sąd Najwyższy zważył co następuje.

Wniosek obrońcy zasługiwał na uwzględnienie. Zgodnie z art. 41 § 1 k.p.k.

sędzia ulega wyłączeniu, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby

wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. Jak

wielokrotnie podkreślał Sąd Najwyższy w swoim orzecznictwie, oceniając

zasadność wątpliwości co do bezstronności sędziego należy wziąć pod uwagę

wszelkie okoliczności, które mogą mieć wpływ na jego zachowanie. Przy

dokonywaniu tej oceny nie bez znaczenia jest stosunek sędziego do

wprowadzanych zmian w sądownictwie, wyrażany chociażby w zakresie akceptacji

niekonstytucyjnych działań organów władzy wykonawczej wobec sądów czy

akceptacji utraty przez Krajową Radę Sądownictwa przymiotu niezależności (por.

wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 grudnia 2021 r., II KK 426/21, OSNK 2022, z.

2, poz. 6; postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 31 lipca 2023 r., II KK 82/23,

LEX nr 3589744).

Wyznaczony do rozpoznania kasacji w przedmiotowej sprawie Sędzia

Stanisław Stankiewicz powołany został na urząd sędziego Sądu Najwyższego

przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej na podstawie rekomendacji Krajowej

Rady Sądownictwa w składzie ukształtowanym na podstawie przepisów ustawy z

dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz

niektórych innych ustaw. W sytuacji złożenia wniosku o wyłączenie jest oczywiste,

że strona dostrzega wady w procedurze powołania na stanowisko sędziego

Stanisława Stankiewicza, które mogą prowadzić do naruszenia standardu z art. 6

ust. 1 EKPC, gdyby zasiadał w składzie rozstrzygającym niniejszą sprawę. Już sam

udział w procedurze powołania na stanowisko sędziego Sądu Najwyższego na

wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym

przepisami w/w ustawy prowadzi do nienależytej obsady sądu w rozumieniu art.

439 § 1 pkt 2 k.p.k., z uwagi na sprzeczną z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej

zależność tego organu od władzy wykonawczej i brak reprezentacji środowiska

sędziowskiego (por. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 2

czerwca 2022 r., I KZP 2/22, OSNK 2022, z. 6, poz. 22). Skutek taki wynika z

wyjątkowego statusu sędziów Sądu Najwyższego i kluczowych kompetencji tego

Sądu, mającego gwarantować niezakłócone, prawidłowe funkcjonowanie

III KK 286/23

3

demokratycznego państwa prawnego oraz obiektywny standard niezależności,

niezawisłości i bezstronności orzekania (por. uchwała trzech połączonych Izb Sądu

Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r., BSA I-4110-1/20, OSNKW 2020, z. 2, poz.

7).

Wykładni art. 41 § 1 k.p.k. należy dokonywać w taki sposób, aby zapewnić

skuteczną ochronę prawa strony do rozpoznania konkretnej sprawy przez

niezależny i bezstronny sąd. Oznacza to, że wykładnia ta powinna umożliwiać

także kontrolę tego, czy w konkretnej sprawie nie dochodzi do naruszenia

standardu niezależności i bezstronności gwarantowanego przez art. 45 ust. 1

Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii

Europejskiej oraz art. 6 ust. 1 EKPC (por. wyrok pilotażowy ETPC z dnia 23

listopada 2023 r., Wałęsa przeciwko Polsce, skarga nr 50849/21). Zgodnie z

wyrokiem ETPC z dnia 22 lipca 2021 r. w sprawie Reczkowicz przeciwko Polsce

(skarga nr 43447/19), interpretującym standard „niezależnego i bezstronnego sądu

ustanowionego ustawą” w rozumieniu art. 6 ust. 1 EKPC, udział w procesie

powoływania w Polsce sędziów takiego organu, jakim jest Krajowa Rada

Sądownictwa, w składzie ukształtowanym nowelą z 2017 r. powoduje, że skład

orzekający, w który wchodzi osoba tak powołana na urząd sędziego, nie stanowi w

konkretnej sprawie niezależnego i bezstronnego sądu ustanowionego ustawą w

rozumieniu art. 6 ust. 1 EKPC (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia: 16

września 2021 r., I KZ 29/21, OSNK 2021, z. 10, poz. 41; 13 października 2021 r., II

KO 30/21, LEX nr 3520480).

Sąd Najwyższy badając w trybie art. 41 § 1 k.p.k. wniosek o wyłączenie

sędziego winien więc mieć na względzie także stanowisko Europejskiego Trybunału

Praw Człowieka i uwzględniać fakt, że orzeczenie wydane przez skład sądu z

udziałem osób powołanych na stanowisko sędziego w procedurze nominacyjnej

prowadzonej przed Krajową Radą Sądownictwa wadliwie ukształtowanej na

podstawie w/w ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r., będzie obciążone wadą traktowaną

przez ETPC jako naruszenie art. 6 ust. 1 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka, a

na gruncie prawa polskiego, jako bezwzględna przyczyna odwoławcza w

rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k.

Wreszcie trzeba też zauważyć, że stwierdzone uchybienie może rodzić

III KK 286/23

4

odpowiedzialność odszkodowawczą Skarbu Państwa za naruszenie art. 6 EKPC,

co tym bardziej uzasadnia uwzględnienie przedmiotowego wniosku obrońcy.

Z tych przyczyn orzeczono jak w sentencji postanowienia.

[J.J.]

[a.ł]