Powołanie sędzi SN na wniosek KRS z 2017 r. przesądziło o jej wyłączeniu z kasacji

W postępowaniu kasacyjnym prowadzonym przed Sądem Najwyższym pod

sygn. III KK 324/25 obrońca skazanego wniósł na podstawie art. 41 § 1 k.p.k. o

wyłączenie od rozpoznania tej sprawy sędzi Sądu Najwyższego A.D., wskazując,

że z uwagi na wadliwy konstytucyjnie sposób jej powołania do pełnienia urzędu

sędziego Sądu Najwyższego, co znalazło potwierdzenie w orzecznictwie Sądu

Najwyższego, nie jest możliwe utworzenie z jej udziałem sądu należycie

obsadzonego, gwarantującego stronie rozpoznanie kasacji przez niezależny i

bezstronny sąd w rozumieniu konstytucyjnym oraz w świetle art. 6 ust. 1 Konwencji

o Ochronie Prawa Człowieka i Podstawowych Wolności.

III KK 324/25

2

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Wniosek jest zasadny.

Pole ochrony przewidzianej przepisem art. 41 k.p.k. ustanawiającym

instytucję iudex suspectus jest szerokie, co oznacza, że regulacja ta stanowi

również instrument zapewnienia stronie postępowania karnego prawa do

niezależnego i bezstronnego sądu. Wspomniany przepis przewiduje, że sędzia

podlega wyłączeniu, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, iż mogłaby wywołać

uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. W sprawie

niniejszej mamy jednak do czynienia ze szczególnym aspektem gwarancyjnym

tejże instytucji. Jej zastosowanie nie było bowiem uzależnione, jak to bywa

najczęściej, obawami o stronniczość sędziego, ale koniecznością zapewnienia

stronie sądu, co do którego nie istnieją jakiekolwiek wątpliwości w zakresie

spełnienia wymogów niezależności i bezstronności. Taka wykładnia tego przepisu

może więc przewidywać także kontrolę sądową tego, czy w konkretnej sprawie nie

dochodzi do naruszenia w omawianym zakresie standardów gwarantowanych

przez art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, art. 6 ust. 1 EKPC. Jeżeli obawy takie są

uzasadnione, to tym bardziej możliwe, a nawet celowe jest posłużenie się

przewidziany przez ustawodawcę instytucjami karnoprocesowymi minimalizującymi,

albo znoszącymi takie zagrożenia w sprawie, która dopiero ma zostać rozpoznana

przez sąd.

Sąd Najwyższy nie znajduje powodów do zakwestionowania poglądu

wyrażonego w uchwale trzech połączonych Izb: Cywilnej, Karnej oraz Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r., BSA I –

4110 – 1/20 OSNK 2020, z. 2, poz. 7), gdzie stwierdzono, że nienależyta obsada

sądu w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. zachodzi także wtedy, gdy w składzie

sądu bierze udział osoba powołana na urząd sędziego Sądu Najwyższego na

wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym

przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie

Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw ( Dz.U. z 2018 r. poz.3). Związanie to

nie zostało w żaden sposób zniesione wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia

20 kwietnia 2020 r., U 2/20 (OTK – A 2020, poz. 61), co zostało wyjaśnione

obszernie w orzecznictwie Sądu Najwyższego ( por. m.in. uchwała składu siedmiu

III KK 324/25

3

sędziów SN z dnia 2 czerwca 2022 r., I KZP 2/22, uchwała z dnia 5 kwietnia 2022 r.,

III PZP 1/22; wyroki: z dnia 26 września 2023 r., II KK 288/23, z dnia 14 czerwca

2023 r., II KK 489/21).

Na wymowę uchwały trzech Izba Sądu Najwyższego w płaszczyźnie „

niezależnego i bezstronnego sądu ustanowionego ustawą” w rozumieniu art. 6 ust.

1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności zwrócił uwagę

Europejski Trybunał Praw Człowieka w wyroku z dnia 22 lipca 2021 r. w sprawie

Reczkowicz przeciwko Polsce (skarga nr 43447/19). Trybunał wskazał –

przywołując zresztą swoje wcześniejsze poglądy, że z uwagi na udział w procesie

powoływania w Polsce sędziów takiego organu, jakim jest Krajowa Rada

Sądownictwa, w składzie ukształtowanym nowelą z 2017 r. ( w efekcie czego organ

ten nie jest niezależny od władzy wykonawczej i ustawodawczej) – osoba powołana

na urząd sędziego, orzekając w konkretnej sprawie nie stanowi niezależnego i

bezstronnego sądu ustanowionego ustawą w rozumieniu art. 6 ust. 1 EKPCz ( pkt

284). Także standardy prawa Unii Europejskiej wyrażają zasadę, zgodnie z którą „

gwarancje dostępu do niezawisłego i bezstronnego sądu ustanowionego uprzednio

ustawą, a w szczególności gwarancje określające pojęcie, jak również skład tego

sądu, stanowią podstawę prawa do rzetelnego procesu ( por. wyrok z dnia 1 lipca

2008 r., Chronopost i La Poste/UFEX i in., C-341/06 P i C-342/06, EU:C:2008:375,

wyrok z dnia 26 marca 2020 r., Simpson/Rada i HG/ Komisja, C – 542/18 RX-II i C-

543/18 RX-II, EU:C:2020:232). Rozpoznając wniesiony wniosek Sąd Najwyższy nie

mógł pozostać na te argumenty obojętny. Niedopuszczalne bowiem w świetle

jakichkolwiek standardów – czy to konwencyjnych, czy konstytucyjnych – jest

doprowadzenie do sytuacji, w której przed sądem kasacyjnym miałoby dojść do

naruszenia jednej z elementarnych gwarancji procesowych, którą jest gwarancja

dla strony, że jej sprawę rozpozna niezależny i bezstronny sąd ustanowiony ustawą.

Bezsporne jest, że sędzia A.D. – wyznaczona do rozpoznania tej sprawy kasacyjnej

została powołana na stanowisko sędziego Sądu Najwyższego na skutek

rekomendacji Krajowej Rady Sądownictwa, której kształt został określony ustawą z

dnia 8 grudnia 2017 r. (Dz. U z 2018 r. poz. 3), co do której test niezależności od

władzy ustawodawczej i wykonawczej ma wynik negatywny. Okoliczność ta rzutuje

na sytuację osób – w tym wyżej wymienionych - które uzyskały powołania

III KK 324/25

4

sędziowskie po uprzednim otrzymaniu rekomendacji od tak ukształtowanej KRS

(por. wyrok Trybunału Sprawiedliwości UE z dnia 19 listopada 2019 r. w sprawach

c-585/18, C-624/18 i C-625/18 oraz s. 24-27 uzasadnienie uchwały trzech Izb SN),

nie tyle w płaszczyźnie organizacyjnej, tj. w aspekcie ich formalnego statusu jako

sędziów Sądu Najwyższego, co orzeczniczej, powodując, że orzeczenie wydane z

ich udziałem nie spełnia kryteriów określonych w art. 6 ust. 1 EKPCz i może na tej

podstawie podlegać wyeliminowaniu, o czym świadczy przywołane orzecznictwo

Europejskiego Trybunału Prawa Człowieka.

W świetle zaprezentowanych na wstępie rozważań, w tym zwłaszcza odwołujących

się do dorobku orzeczniczego tego organu sądownictwa międzynarodowego,

którego jurysdykcję Polska respektuje od 1 maja 1993 r., należało uwzględnić

argumentację wnioskodawcy i uznać, że skład orzekający Sądu Najwyższego z

udziałem wskazanych sędziów nie spełnia kryterium „niezależnego i bezstronnego

sądu ustanowionego ustawą”, w znaczeniu obszernie omówionym na gruncie

sprawy Reczkowicz przeciwko Polsce i innych, tożsamych przedmiotowo

postępowań (np. dnia 8 listopada 2021 r., Dolińska – Ficek i Ozimek przeciwko

Polsce, połączone skargi nr 49868/19 i 57511/19).

Jedyną możliwością usunięcia uzasadnionych wątpliwości natury konwencyjnej i

konstytucyjnej, jak również zapewnienia stronie postępowania składu Sądu

Najwyższego, w którym nie uczestniczy sędzia, wobec którego w orzecznictwie

Sądu Najwyższego, Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej oraz

Europejskiego Trybunału Praw Człowieka formułowane są rzeczowe, silnie

uzasadnione zastrzeżenia odnoszące się do udziału w procedurze nominacyjnej

niespełniającej wymogów obiektywizmu i niezależności od władzy wykonawczej i

ustawodawczej, było zatem uwzględnienie wniosku i wyłączenie wskazanej sędzi

od rozpoznania kasacji o sygnaturze III KK 324/25.

Kierując się powołanym względami orzeczono jak w części dyspozytywnej

postanowienia.

[WB]

[r.g.]

III KK 324/25

5