Kasacja w sprawie A.P. Sąd Najwyższy wyłączył trzech sędziów powołanych z udziałem nowej KRS

Przedstawienie powodów niniejszego rozstrzygnięcia wymaga zwrócenia

uwagi na przebieg dotychczasowego postępowania w sprawie III KK 482/24, które

zostało zainicjowane kasacją obrońcy skazanego A.P. Jedynym podniesionym w

kasacji zarzutem było uchybienie z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. związane z udziałem w

składzie Sądu pierwszej instancji i Sądu odwoławczego sędziów powołanych na ten

urząd na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej ustawą z dnia 8

grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych

innych ustaw.

Do rozpoznania tej kasacji została wyznaczona pierwotnie SSN M.B.

Postanowieniem Sądu Najwyższego z dnia 12 listopada 2024 r., III KK 482/24, na

wniosek obrońcy skazanego A.P. złożony w trybie art. 41 § 1 k.p.k., została ona

wyłączona od udziału w jej rozpoznaniu.

III KK 482/24

2

Kolejno do rozpoznania tej sprawy wyznaczona została SSN A.D. Obrońca

skazanego wystąpił z wnioskiem w trybie art. 41 § 1 k.p.k. o wyłączenie również

tego sędziego.

Postanowieniem Sądu Najwyższego z dnia 21 maja 2025 r., III KK 482/24,

wniosek ten nie został uwzględniony.

Pismem z dnia 16 czerwca 2025 r. obrońca skazanego, na podstawie art. 41

§ 1 k.p.k., wniósł kolejny raz o wyłączenie sędziego Sądu Najwyższego A.D. od

udziału w rozpoznaniu tej sprawy z uwagi na istnienie okoliczności mogących

wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności tego sędziego.

Postanowieniem z dnia 23 lipca 2025 r. Sąd Najwyższy wyłączył SSN A.D.

od udziału w rozpoznaniu sprawy.

Kolejno do rozpoznania tej sprawy wyznaczony został SSN Z.K. Obrońca

skazanego wystąpił z wnioskiem w trybie art. 41 § 1 k.p.k. o wyłączenie również

tego sędziego.

Postanowieniem Sądu Najwyższego z dnia 5 grudnia 2025 r., III KK 482/24,

wniosek ten nie został uwzględniony.

Pismem z dnia 23 stycznia 2026 r. obrońca skazanego, na podstawie art. 41

§ 1 k.p.k., wniósł o wyłącznie sędziów wyznaczonych do rozpoznania kasacji – Z.K.,

S.S. i A.B.

Sąd Najwyższy stwierdził, co następuje.

W przedstawionym wyżej stanie rzeczy wniosek o wyłączenie sędziów Sądu

Najwyższego, których dotyczy ostatni wniosek obrońcy skazanego jest zasadny.

Nie wdając się w ocenę słuszności podniesionej we wniosku argumentacji

dotyczącej konsekwencji udziału w procesie nominacyjnym sędziów Sądu

Najwyższego i sędziów sądów powszechnych Krajowej Rady Sądownictwa

ukształtowanej ustawą z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie

Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw, gdyż nie jest to przedmiotem

niniejszego incydentalnego postępowania, stwierdzić trzeba, że złożony wniosek

III KK 482/24

3

nie ma charakteru instrumentalnego, lecz stanowi konsekwentnie prowadzoną

realizację procesowych uprawnień strony postępowania podbudowaną poglądami

wyrażanymi w orzecznictwie Sądu Najwyższego, Europejskiego Trybunału Praw

Człowieka, Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej i motywowaną

przekonaniem o wystąpieniu w sprawie sytuacji pozostającej w sprzeczności z

zasadą nemo iudex in causa sua.

Zgodnie z art. 41 § 1 k.p.k. sędzia ulega wyłączeniu, jeżeli istnieje

okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego

bezstronności w danej sprawie. Jak trafnie zauważono w dotyczącym tożsamej

problematyki postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 28 marca 2025 r., V KK

579/24 „w orzecznictwie Sądu Najwyższego akcentowana jest konieczność

zróżnicowania obiektywnej bezstronności sędziego i jego bezstronności w odbiorze

zewnętrznym, przy czym co do odbioru zewnętrznego z reguły odwołać się można

do oceny sytuacji dokonanej przez hipotetycznego, przeciętnie wykształconego,

logicznie myślącego członka społeczeństwa, który nie jest osobiście

zainteresowany wynikiem procesu. Wskazuje się, że instytucja wyłączenia

sędziego w równej mierze służy zapewnieniu realnej bezstronności sądu, jak i

umacnianiu autorytetu wymiaru sprawiedliwości przez usuwanie choćby pozorów

braku bezstronności (por. np. uzasadnienie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z

dnia 20 lipca 2004 r., sygn. akt. SK 19/02, OTK ZU 2004, nr 7/A, poz. 67).

Znaczenie społecznej oceny bezstronności sędziego, a także wynikająca z tego

perspektywa interpretacji podstaw wyłączenia sędziego, skutkuje tym, iż o

potrzebie zastosowania instytucji wyłączenia nie może decydować jedynie

zasadność in casu zarzutu będącego podstawą wniosku o wyłączenie, ale również

ocena, czy dla postronnego obserwatora zachodzą, w realiach sprawy,

wystarczające okoliczności które w odbiorze społecznym mogą budzić wątpliwości

co do bezstronności sędziego (por. np. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13

grudnia 2005 r., sygn. akt SK 53/04)”.

Poza sporem jest, że podnoszone w kasacji okoliczności dotyczące

niezawisłości sędziego i niezależności sądu, powiązane ze sposobem powołania

sędziów na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa, ukształtowanej w trybie ustawy

III KK 482/24

4

nowelizującej KRS, w takim samym stopniu odnoszą się do sędziów wymienionych

w zarzucie kasacji, jak i sędziów objętych wnioskiem o wyłączenie. W takim

układzie procesowym zachodzi identyczność sytuacji prawnej sędziów, których

dotyczy zarzut kasacji, jak i sędziów, którzy mieliby tę kasację rozpoznać. Choć nie

da się wykluczyć, że w takim wypadku rozstrzygnięcie Sądu Najwyższego,

orzekającego w składzie z udziałem sędziów objętych wnioskiem o wyłączenie

byłoby obiektywne, to jednak samo orzekanie przez nich w takim układzie

faktycznym, dla postronnego obserwatora, a także z punktu widzenia strony,

naruszałoby zaufanie do wymiaru sprawiedliwości. Kierując się powyższym Sąd

Najwyższy uwzględnił wniosek obrońcy skazanego, w tym także w odniesieniu do

sędziego Sądu Najwyższego Z.K., co do którego wcześniej złożony wniosek, oparty

na tych samych podstawach nie został uwzględniony. Brak takiego postąpienia

pozbawiałby rozstrzygnięcie Sądu Najwyższego spójności, a z punktu widzenia

standardów procesu karnego, których utrzymaniu służy stosowanie przepisu art. 41

§ 1 k.p.k. czyniłby je zupełnie niezrozumiałym, zarówno dla strony, jak i

postronnego obserwatora. Trudno przecież pominąć, że w niniejszej sprawie Sąd

Najwyższy wcześniej dwukrotnie orzekł o wyłączeniu sędziów Sądu Najwyższego

znajdujących się takiej samej sytuacji prawnej jak sędziowie objęci wnioskiem o

wyłączenie. Co więcej, w odniesieniu do sytuacji tożsamej z tą, w której Sąd

Najwyższy, orzekając z udziałem sędziego Sądu Najwyższego powołanego na ten

urząd w kwestionowanym w kasacji trybie, nie uwzględnił wniosku o wyłącznie SSN

Z.K. Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 23 lipca 2025 r. – przedstawiając

obszerną argumentację, z którą strona mogła się zapoznać i nią kierować – uznał,

iż nie stoi ona na przeszkodzie rozpoznaniu kolejnego wniosku o wyłączenie

sędziego.

Mając powyższe na uwadze, orzeczono jak na wstępie.

[WB]

[a.ł]

III KK 482/24

5