SN wyłączył sędziego R.W. od rozpoznania wniosku o wyłączenie sędziego A.R. z kasacji

Przed Sądem Najwyższym zawisła sprawa z kasacji obrońców M.B. i J.P.

Obecnie do rozpoznania tej sprawy został wyznaczony SSN A.R.

Pismami z dni: 25 lutego i 16 marca 2026 r. obrońcy obu skazanych złożyli

wnioski o wyłączenie SSN A.R. od udziału w rozpoznaniu sprawy kasacyjnej.

Sędziowie wyznaczeni do rozpoznania tego wniosku byli kolejno wyłączani ze

sprawy (zob. postanowienie SN z dnia 16 marca 2026 r. (KRI 1580); postanowienie

SN z dnia 15 kwietnia 2026 r. (KRI 1622) oraz postanowienie SN z dnia 5 maja

2026 r., (KRI 1679)). Następnie sprawa z wniosku o wyłączenie SSN A.R. od

III KK 644/24

2

udziału w rozpoznaniu sprawy kasacyjnej została przydzielona SSN R.W. Pismem

z dnia 18 maja 2026 r. obrońca obu skazanych złożył wniosek o wyłączenie tego

sędziego od udziału w rozpoznaniu sprawy z wniosku o wyłączenie SSN A.R. od

udziału w rozpoznaniu sprawy kasacyjnej. Obrońca argumentował, że SSN R.W.

został powołany do pełnienia urzędu sędziego Sądu Najwyższego na wniosek

Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej przepisami ustawy z dnia 8 grudnia

2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych

ustaw (Dz. U. z 2018 r., poz. 3; dalej: ustawa nowelizująca KRS), wskazując na

wadliwość powołania Rady i konsekwencje tej wadliwości, powołując się na

stosowne orzecznictwo trybunałów międzynarodowych i Sądu Najwyższego.

Obrońca podkreślił, że rozpoznanie sprawy z wniosku o wyłączenie sędziego przez

SSN R.W. naruszałoby prawo skazanych do rozpoznania wniosku przez niezawisły

i bezstronny sąd ustanowiony ustawą i prowadziłoby do nienależytej obsady Sądu

Najwyższego. W końcowej części uzasadnienia wniosku obrońca odwołał się także

do reguły nemo iudex in causa sua.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Wniosek okazał się zasadny, dlatego też należało wyłączyć SSN R.W. od

udziału w rozpoznaniu wniosku o wyłączenie SSN A.R. od udziału w rozpoznaniu

sprawy III KK 644/24.

Zgodnie z uchwałą składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 13

czerwca 2023 r., I KZP 22/22 (OSNK 2023, z. 8, poz. 37), której nadano moc

zasady prawnej, pojęcie „sprawy”, o jakim mowa w art. 40 k.p.k. i art. 41 § 1 k.p.k.

odnosi się zarówno do sprawy głównej, rozumianej jako orzekanie w głównym

przedmiocie procesu, jak również postępowań incydentalnych, w tym takich, które

mają miejsce w ramach sprawy głównej. Dlatego też możliwe jest rozpoznanie

wniosku o wyłączenie sędziego w zaistniałej w tej sprawie konfiguracji procesowej.

Wniosek należało uwzględnić z uwagi na konieczność zapewnienia

skazanym dostępu do niezależnego i bezstronnego sądu, ustanowionego ustawą.

Sąd Najwyższy, na podstawie art. 87 § 1 ustawy o SN, pozostaje związany uchwałą

połączonych Izb Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r., BSA I-4110-1/2020

(OSNK 2020, z. 2, poz. 7), gdzie stwierdzono, że: „nienależyta obsada sądu w

III KK 644/24

3

rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. […] zachodzi także wtedy, gdy w składzie sądu

bierze udział osoba powołana na urząd sędziego Sądu Najwyższego na wniosek

Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy

z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz

niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r. poz. 3)”. Cytowana uchwała ma moc

zasady prawnej, co oznacza, że jest nią związany każdy skład Sądu Najwyższego.

Wynikającego z uchwały połączonych Izb stanu rzeczy nie zmieniło orzeczenie

Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 kwietnia 2020 r. (sygn. akt U 2/20, OTK-A

2020, poz. 61; Dz. U. 2020, poz. 376). Argumenty na rzecz tej tezy zostały

obszernie zreferowane m.in.: w postanowieniach Sądu Najwyższego: z dnia 23

listopada 2022 r. I KO 79/21 i I KO 80/21; z dnia 18 stycznia 2023 r., IV KZ 59/21; z

dnia 6 lipca 2023 r., IV KO 14/23; czy w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 17 maja

2023 r., V KK 17/23, a Sąd Najwyższy orzekający w tej sprawie je podziela.

Stanowisko zawarte w uchwale połączonych Izb Sądu Najwyższego zostało

następnie potwierdzone w uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z

dnia 2 czerwca 2022 r. I KZP 2/22 (OSNK 2022, z. 6, poz. 22), w której podkreślono

aprioryczność braku spełnienia minimalnego standardu bezstronności przez

sędziów Sądu Najwyższego powołanych na wniosek wadliwie ukształtowanej KRS i

wskazano, że każdorazowo sąd z udziałem takiego sędziego jest nienależycie

obsadzony w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. Takie stanowisko jest także

konsekwentnie aprobowane w kolejnych orzeczeniach (por. m.in. uchwała Sądu

Najwyższego z dnia 5 kwietnia 2022 r., III PZP 1/22, OSNP 2022, z. 10, poz. 95;

postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 13 października 2021 r., II KO 30/21; z

dnia 19 stycznia 2023 r., I KK 240/22; z dnia 14 stycznia 2025 r., III KK 436/24; z

dnia 15 stycznia 2025 r., I KO 127/24; z dnia 17 stycznia 2025 r., IV KK 458/24;

wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 21 lutego 2024 r., II KK 627/23; z dnia 18 grudnia

2024 r., II KO 84/24; z dnia 16 stycznia 2025 r., II KK 322/24; z dnia 17 grudnia

2025 r., I KK 359/25; z dnia 7 stycznia 2026 r., II KK 433/25).

Ponadto, zgodnie z wyrokiem Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z

dnia 22 lipca 2021 r. w sprawie Reczkowicz p. Polsce (skarga nr 43447/19),

interpretującym standard „niezależnego i bezstronnego sądu ustanowionego

ustawą”, udział w procesie powoływania sędziów Krajowej Rady Sądownictwa w

III KK 644/24

4

składzie ukształtowanym w ww. trybie (w efekcie czego organ ten nie był

niezależny od władzy wykonawczej i ustawodawczej) powoduje, że sąd z udziałem

tak powołanego sędziego nie stanowi w konkretnej sprawie niezależnego i

bezstronnego sądu ustanowionego ustawą w rozumieniu art. 6 ust. 1 EKPC (pkt

284 – szerzej w tym zakresie m.in. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 16

września 2021 r., I KZ 29/21; stanowisko potwierdzone także w wyroku ETPC z

dnia 8 listopada 2021 r., Dolińska-Ficek i Ozimek przeciwko Polsce, skargi nr

49868/19 i 57511/19, wyroku ETPC z dnia 3 lutego 2022 r., Advance Pharma Sp. z

o.o. przeciwko Polsce, skarga nr 1469/20 oraz wyroku pilotażowym ETPC z dnia 23

listopada 2023 r., Wałęsa przeciwko Polsce, skarga nr 50849/21).

Nie można także tracić z pola widzenia, że SSN R.W. miałby rozpoznać

wniosek o wyłączenie SSN A.R., który został oparty na podstawach odnoszących

się do niego w takim samym stopniu, jak do sędziego, którego dotyczy wniosek o

wyłączenie sędziego mającego rozpoznać sprawę kasacyjną. Jest to zatem

sytuacja godząca w sedno zakazu nemo iudex in causa sua.

Mając na uwadze powyższe, należało orzec jak w części dyspozytywnej

postanowienia.

[WB]

[a.ł]