Sąd Najwyższy uchylił wyrok w sprawie J. K. z powodu wadliwego składu sądu odwoławczego

Wyrokiem Sądu Okręgowego w Rzeszowie z dnia 9 lipca 2024 r., sygn. II K

14/23, J. K. uznany został za winnego przestępstwa z art. 155 k.k. i za przestępstwo

to wymierzono mu karę 3 lat pozbawienia wolności, zaś na podstawie art. 93c pkt 5

k.k. w zw. z art. 93b § 1 k.k. orzeczono środki zabezpieczające w postaci terapii oraz

terapii uzależnień.

Wyrok ten zaskarżony został w całości apelacjami prokuratora i obrońcy

oskarżonego. Po rozpoznaniu tych apelacji, Sąd Apelacyjny w Rzeszowie, wyrokiem

z dnia 17 lutego 2025 r., sygn. II AKa 123/24, utrzymał zaskarżony wyrok w mocy.

Kasację od tego wyroku wniósł obrońca J. K. zaskarżając wyrok w całości i

zarzucając:

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucam:

I. „rażące naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na

wynik sprawy, tj. art. 433 § 2 w zw. z art. 457 § 3 k.p.k. poprzez niedostateczne

rozważenie podniesionego przez skazanego w apelacji zarzutu dotyczącego

przekroczenia przez Sąd swobodnej oceny dowodów jakimi były:

•

protokół oględzin pokrzywdzonego z dokumentacją fotograficzną,

•

protokół oględzin i otwarcia zwłok, opinie biegłego M. W., w tym opinia

uzupełniająca złożona w trakcie rozprawy z dnia 24 maja 2024 r.

polegający na tym, iż Sąd Apelacyjny bezkrytycznie zaakceptował ocenę dowodów

dokonaną przez sąd I instancji i przychylił się do uznania skazanego za winnego

spowodowania obrażeń ciała u S. K.1 skutkujących powstaniem krwiaka

podtwardówkowego prawej półkuli mózgu, obrzęku z wgłobieniem podpotylicznych

oraz wtórnych wylewów do pnia mózgu, w następstwie których pokrzywdzony w dniu

24 stycznia 2022 r. zmarł, w przypadku gdy z materiału dowodowego, jak również

samej treści uzasadnienia do wyroku Sądu Okręgowego w Rzeszowie oraz

uzasadnienia do wyroku Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie wynika, że zachowaniu

skazanego polegającemu na zadaniu jednego lekkiego uderzenia i jednego lekkiego

kopnięcia nie można było przypisać skutku ujętego w opisie czynu zawartym w

wyroku Sąd Okręgowego w Rzeszowie z dnia 09 lipca 2024 r., sygn. akt; II K 14/23,

a zatem finalnie brak było podstaw do utrzymania w mocy zaskarżonego wyroku,

III KK 659/25

3

II. rażące naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na

wynik sprawy, tj. art. 433 § 2 w zw. z art. 457 § 3 k.p.k. poprzez pozorne rozważenie

podniesionego przez skazanego w apelacji zarzutu dotyczącego przekroczenia

przez Sąd Okręgowy w Rzeszowie swobodnej oceny dowodów jakimi były: protokół

oględzin pokrzywdzonego z dokumentacją fotograficzną, protokół oględzin i otwarcia

zwłok, opinie biegłego M. W., w tym opinia uzupełniająca złożona w trakcie rozprawy

z dnia 24 maja 2024 r. polegający na tym, iż Sąd Apelacyjny bezkrytycznie

zaakceptował ocenę dowodów dokonaną przez sąd I instancji w zakresie ustalenia,

że pomiędzy działaniem skazanego a śmiercią pokrzywdzonego S. K.1 zachodzi

związek przyczynowy, jak również przyjęcia, że zachowanie skazanego było jednym

z warunków zaistnienia skutku śmiertelnego u pokrzywdzonego i tym samym dawało

podstawy do zakwalifikowania czynu oskarżonego jako wypełniającego znamiona z

art. 155 § 1 k.k., w przypadku, gdy analiza zgromadzonego materiału dowodowego,

w tym opinii biegłego M. W. wskazywała, iż brak jest możliwości jednoznacznego

przyjęcia by działania oskarżonego polegające na zadaniu lekkiego uderzenia i

kopnięcia spowodowały bezpośrednio lub nawet pośrednio powstanie krwiaka

podtwardówkowego prawej półkuli mózgu, obrzęku z wgłobieniem podpotylicznych

oraz wtórnych wylewów do pnia mózgu i przyczyniły się do zgonu pokrzywdzonego,

co w efekcie doprowadziło do tego, że przeprowadzona kontrola orzeczenia była

niepełna i nie zagwarantowała skazanemu prawa do dwuinstancyjności,

III. rażące naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na

wynik sprawy, tj. art. 433 § 2 w zw. z art. 457 § 3 k.p.k. poprzez pozorne rozważenie

podniesionego przez skazanego w apelacji zarzutu nieprawidłowego zastosowania

zasady wynikającej z art. 5 § 2 k.p.k. polegający na tym, iż Sąd Apelacyjny uznał, że

wynikające z opinii biegłego M. W. wątpliwości rozstrzygnięte zostały przez Sąd

Okręgowy na korzyść skazanego poprzez uznanie, że zachowanie skazanego nie

doprowadziło do powstania krwiaka podtwardówkowego u pokrzywdzonego, lecz

doprowadziło do pogłębienia już wcześniej zaistniałego urazu, który zapoczątkował

proces powstawania i rozwoju krwiaka, co skutkowało przypisaniem skazanemu

czynu z art. 155 § 1 k.k., w przypadku, gdy materiał dowodowy zgromadzony w

sprawie, tj. opinie biegłego M. W. oraz dokumentacja dotycząca zdarzenia z dnia 10

stycznia 2022 r., kiedy to pokrzywdzony został znaleziony w stanie znacznego

III KK 659/25

4

upojenia alkoholowego na chodniku przed wejściem do sklepu „M." z otarciami na

twarzy i nosie uniemożliwiają przyjęcie, że działania oskarżonego mogły przyczynić

się bezpośrednio lub pośrednio do zgonu pokrzywdzonego zatem wątpliwości w tym

zakresie winny prowadzić do ustalenia, że zachowanie skazanego nie przyczyniło

się ani do powstania krwiaka podtwardówkowego u pokrzywdzonego, ani nie

doprowadziło do pogłębienia już wcześniej zaistniałego urazu, który zapoczątkował

proces powstawania i rozwoju krwiaka.”

Obrońca wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do

ponownego rozpoznania.

Prokurator Rejonowy w Ropczycach w pisemnej odpowiedzi na kasację wniósł

o jej oddalenie jako oczywiście bezzasadnej.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Kasacja obrońcy skazanego okazała się o tyle zasadna, że spowodowała

uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu w

Rzeszowie do ponownego rozpoznania, choć nie z powodów opisanych w zarzutach

kasacji. W sprawie doszło bowiem do zaistnienia bezwzględnej przyczyny

odwoławczej z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. w postaci nienależytej obsady sądu. Badanie,

czy w danej sprawie nie doszło do ziszczenia bezwzględnej przesłanki odwoławczej

stanowi obowiązek Sądu Najwyższego jako sądu kasacyjnego. Zgodnie z art. 536

k.p.k. Sąd Najwyższy rozpoznaje kasację w granicach zaskarżenia i podniesionych

zarzutów, a w zakresie szerszym, między innymi w wypadku określonym w art. 439

k.p.k. Przepis ten zawiera katalog bezwzględnych przesłanek odwoławczych i w razie

ich stwierdzenia nakazuje uchylić zaskarżone orzeczenie niezależnie od granic

zaskarżenia i podniesionych zarzutów oraz wpływu uchybienia na treść orzeczenia

– art. 439 § 1 k.p.k. Jedną z bezwzględnych przesłanek odwoławczych jest sytuacja,

w której sąd, który wydał zaskarżone orzeczenie był nienależycie obsadzony - art.

439 § 1 pkt 2 k.p.k. Sąd Najwyższy z urzędu, także wtedy gdy nie sformułowano

zarzutu w kasacji, w każdej z rozpoznawanych spraw, dokonuje sprawdzenia, czy

nie doszło do zaistnienia bezwzględnej przyczyny odwoławczej. W razie jej

stwierdzenia, do uchylenia dochodzi bez względu na to, czy leży to w interesie strony

wnoszącej środek zaskarżenia, chociaż w tej sprawie obrońca J. K. wniósł o

uchylenie zaskarżonego kasacją wyroku.

III KK 659/25

5

Rozpoznanie sprawy zainicjowanej przedmiotową kasacją musiało być zatem

poprzedzone odpowiedzią na pytanie, czy doszło w niej do zaistnienia bezwzględnej

przyczyny odwoławczej, w tym do wydania orzeczenia przez sąd w składzie

nienależycie obsadzonym, w związku z instytucjonalną wadą w przeprowadzonym

przez Krajową Radę Sądownictwa, ukształtowaną w oparciu o przepisy ustawy z 8

grudnia 2017 r., procesie nominacyjnym sędziego zasiadającego w składzie

orzekającym. Odpowiedź na te wątpliwości wymaga przeprowadzenia tzw. ,,testu

niezawisłości”, którego założenia szczegółowo wskazano w uchwałach Sądu

Najwyższego: z 23 stycznia 2020 r., BSA I-4110-1/20 i z 2 czerwca 2022 r., I KZP

2/22. Kryteria tego testu oparte na wytycznych zawartych w wyroku Europejskiego

Trybunału Praw Człowieka z 1 grudnia 2020 r., nr 26374/18 przeciwko Islandii w

sprawie Guðmundur Andri Ástráðsson, wymagają ustalenia czy w procesie

powoływania sędziego doszło do naruszenia prawa krajowego, czy naruszenie to

miało dostatecznie poważny charakter i czy zostało ono ustalone i naprawione na

szczeblu sądów krajowych.

Do naruszenia prawa krajowego dojść może m.in. w układzie, w którym

rekomendacja powołania sędziego pochodzi od organu uważanego za gremium

niekonstytucyjne, ukształtowane odmiennie niż wynika to z art. 187 Konstytucji, który

wbrew treści art. 186 ust.1 Konstytucji nie spełnia swej ustrojowej roli „stania na

straży niezależności sądów i niezawisłości sędziów”. Za taki właśnie organ uznać

należy ukształtowaną ustawą z 8 grudnia 2017 r. wadliwie powołaną i obsadzoną

obecną Krajową Radę Sądownictwa, która notabene 28 października 2021 r. została

wykluczona z Europejskiej Sieci Rad Sądownictwa po ustaleniu, że nie jest

niezależna od władzy. Ze względu na uwarunkowania ustrojowe kreowane przez

skrajnie upolitycznioną Krajową Radę Sądownictwa w ówczesnym kształcie, wolno

stwierdzić, że tryb, któremu poddały się osoby następnie nominowane do pełnienia

urzędu sędziego w wyniku rekomendacji udzielonej przez ten organ, stanowił

naruszenie prawa. Stanowiska organów międzynarodowych w wyrokach ETPCz

przeciwko Polsce: z 22 lipca 2021 r., nr 43447/19 w sprawie Reczkowicz; z 8

listopada 2021 r., nr 49868/19 i nr 57511/19 w sprawie Dolińskiej-Ficek oraz Ozimka;

z 3 lutego 2022 r., nr 1469/20 w sprawie Advance Pharma sp. z o.o.; z 15 marca

2022 r., nr 43572/18 w sprawie Grzędy; z 23 listopada 2023 r., nr 50849/21 w sprawie

III KK 659/25

6

Wałęsy oraz w wyrokach TSUE z: 15 lipca 2021 r., C-791/19 i z 21 grudnia 2023 r.,

C-718/21a, a także pogląd Sądu Najwyższego wyrażony w postanowieniu z 16

września 2022 r., III KK 339/22 głoszący, że wejście w życie przepisów art. 29 § 4 –

25 ustawy o Sądzie Najwyższym nie może prowadzić do obniżenia standardu

dopuszczalności badania bezstronności (…) sędziowskiej oraz określenia skutków

ich braku, wypracowanego w orzecznictwie TSUE i ETPCz - dopełniają twierdzenia,

że dwa pierwsze kryteria testu wynikające z powołanej uchwały Sądu Najwyższego

z 23 stycznia 2020 r., zawsze będą wypadały negatywnie dla kandydata do pełnienia

urzędu sędziego rekomendowanego przez mającą istotną rolę w procesie nominacji

sędziowskich Krajową Radę Sądownictwa w ówczesnym kształcie.

Pozostaje kwestia wykazania, czy w stosunku do danych sędziów, którzy

uzyskali nominację w wyżej opisanych warunkach, zachodzi przesłanka

stronniczości (jest to trzeci punkt testu). Krótko mówiąc należy zbadać czy sąd z

udziałem tych sędziów spełnia standardy niezawisłości i bezstronności, czy też

konieczne będzie przyjęcie, że w sprawie wystąpiła bezwzględna przyczyna

odwoławcza określona w art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k.

W składzie Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie rozpoznającym apelację w

przedmiotowej sprawie zasiadali sędziowie X. Y., X.1 Y.1 i X.2 Y.2. Sędziowie ci

poddawani byli testowaniu, o którym wspomniano wcześniej i wynik tego testowania

był dla nich wszystkich negatywny. Stało się tak w sprawach Sądu Najwyższego o

sygnaturach: III KK 561/24, III KK 620/24, III KK 466/24, III KK 305/25 w odniesieniu

do X. Y., III KK 39/23, III KK 389/23, III KK 52/24, III KK 470/24, III KK 422/24, III KK

468/23, III KK 81/25, III KK 29/25, III KK 481/24, III KO 157/24, III KS 11/25, III KK

466/24, III KK 305/25 w odniesieniu do X.2 Y.2 i III KK 39/23, III KK 471/23, III KK

389/23, III KK 470/23, III KK 368/22, III KK 189/24, III KK 251/24, III KK 422/24, III

KK 241/24, III KK 208/24, III KK 29/25, III KK 481/24, III KK 305/25 w odniesieniu do

X.1 Y.1.

Śledząc ścieżkę zawodową tych sędziów, która rozwijała się po 2018 r.,

przeanalizowaną w uzasadnieniach wskazanych wyżej orzeczeń, Sąd Najwyższy

rozpoznający przedmiotową sprawę doszedł do wniosku, że zależność sędziego od

reprezentującego ówczesną władzę wykonawczą Ministra Sprawiedliwości jest

bezsprzeczna, a jej charakter w sposób oczywisty zaprzecza kryterium niezależności

III KK 659/25

7

sędziowskiej. Sąd Najwyższy podziela przy tym w całości argumentację zawartą w

wymienionych judykatach. Należy podnieść, że ustalenie o sprzyjaniu przez sędziów

zamierzeniom poprzedniej władzy wykonawczej co do podporządkowania sobie

sądów i sędziów, nie oznacza, iż po zmianie władzy wykonawczej sędziowie ci mogą

być postrzegani jako bezstronni i niezawiśli. Skoro już raz sędzia wyraził swoją

czynną gotowość na realizację zamierzeń władzy wykonawczej w celu

podporządkowania sądów, to przecież wobec zapowiedzi czynionych przez

przedstawicieli obecnej władzy wykonawczej przywracania porządku prawnego

także w kontekście wadliwych powołań sędziowskich, strona obecnie toczącego się

procesu nie będzie miała i teraz gwarancji, że sędzia ten nie będzie gotowy sprzyjać

przedstawicielom władzy wykonawczej w sporze z obywatelem, aby poprawić swoją

pozycję zawodową. Niezawisłość jest niezależnością sędziego w orzekaniu i choć

nie oznacza braku podporządkowania służbowego, to jednak oznacza m.in.

niezależność wobec organów (instytucji) pozasądowych, samodzielność sędziego

wobec władz i innych organów sądowych, niezależność od wpływu czynników

politycznych oraz wewnętrzną niezależność sędziego.

Ujawnione ustalenia zmaterializowały uzasadnione wątpliwości odnośnie

instytucjonalnej bezstronności sędziów Sądu Okręgowego w Rzeszowie, co

implikowało stwierdzenie, że skład sądu nie spełniał standardu należytej obsady

sądu, o którym mowa w art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k., z uwagi na niedochowanie gwarancji

bezstronności i niezależności wymaganych przez art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, art. 6

§ 1 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i art. 47 Karty Praw Podstawowych.

Tytułem zakończenia trzeba podkreślić, że w demokratycznym państwie

prawa każdemu przysługuje prawo do rozpoznania jego sprawy przez niezawisły i

bezstronny sąd, ustanowiony zgodnie z ustawą, a standard tej niezawisłości i

bezstronności sądu, jako element prawa do sądu ustanowionego ustawą,

wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, art. 6 ust. 1 EKPC oraz art. 47 Karty

Praw Podstawowych musi być rozumiany jako niezawisłość i bezstronność członków

składu orzekającego. Niezawisłość jako dbałość o niezależnych sędziów i niezależne

sądy uzasadnia się interesem ogółu społeczeństwa. Ma ona zapewniać stabilność w

wykonywaniu funkcji wymiaru sprawiedliwości bez względu na zmiany, jakie mogą

zachodzić w organach władzy ustawodawczej i wykonawczej.

III KK 659/25

8

Mając powyższe na względzie, stwierdzenie, że na etapie kontroli instancyjnej

skład sądu odwoławczego rozpoznającego apelację pełnomocnika oskarżycielki

prywatnej był nienależycie obsadzony i zachodziła na tym etapie procedowania

bezwzględna przyczyna odwoławcza, o której mowa w art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k.,

spowodowało wydanie orzeczenia kasatoryjnego i przekazanie sprawy w trybie art.

437 § 2 zd. drugie k.p.k. do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym.

Zgodnie z art. 436 k.p.k. w zw. z art. 518 k.p.k. Sąd Najwyższy ograniczył

rozpoznanie wniesionych kasacji do opisanego naruszenia art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k.,

rozpoznawanie pozostałych zarzutów kasacji byłoby obecnie przedwczesne.

Z tych powodów Sąd Najwyższy orzekł jak na wstępie.

[J.J.]

[r.g.]

Michał Laskowski

Jerzy Grubba

Andrzej Stępka