SN uchylił część wyroku: po apelacji oskarżonego kara stała się bezwzględna

Sąd Rejonowy w Ropczycach wyrokiem z dnia 27 czerwca 2017 r., sygn. akt

II K 84/15, skazał A. M. na karę roku pozbawienia wolności z warunkowym

zawieszeniem jej wykonania na okres próby wynoszący 3 lata, za to, że „od 14 maja

2014 r. do 26 maja 2014 r. w K. woj. [...], w celu osiągnięcia korzyści majątkowej,

będąc jedynym właścicielem spółki D. Sp. z o.o. z siedzibą w B. doprowadził do

niekorzystnego rozporządzenia mieniem firmę M. Sp. z o.o. z siedzibą w K. w ten

sposób, że pomimo wystawienia Faktury Proforma […]/14 tytułem sprzedaży 10

sztuk drukarek marki E. i otrzymaniu za nie pieniędzy w kwocie 20249,96 zł na

wskazane konto bankowe, nie wysłał zamówionego towaru, jak również nie zwrócił

otrzymanych pieniędzy”, tj. za przestępstwo określone w art. 286 § 1 k.k.

Po rozpoznaniu apelacji wniesionej od tego orzeczenia wyłącznie przez

oskarżonego, który zaskarżył powyższy wyroku w całości, Sąd Okręgowy w

Rzeszowie wyrokiem z dnia 18 lipca 2018 r., sygn. akt II Ka 272/18, uchylił wyrok

sądu meriti i przekazał sprawę Sądowi Rejonowemu w Ropczycach do ponownego

rozpoznania.

Sąd Rejonowy w Ropczycach wyrokiem z dnia 12 grudnia 2019 r., sygn. akt II

K 249/18, uniewinnił A. M. od zarzucanego mu czynu.

Po rozpoznaniu apelacji wniesionej od tego wyroku przez Prokuratora

Rejonowego w Ropczycach, który orzeczenie to zaskarżył w całości na niekorzyść

A. M. , wyrokiem z dnia 3 listopada 2020 r., sygn. akt III Ka 221/20, Sąd Okręgowy

w Rzeszowie, uchylił wyrok Sądu pierwszej instancji i przekazał sprawę Sądowi

Rejonowemu w Ropczycach do ponownego rozpoznania.

Sąd Rejonowy w Ropczycach wyrokiem z dnia 18 października 2021 r., sygn.

akt II K 380/20, uznał A. M. za winnego tego, że „od 14 maja 2014 r. do 26 maja 2014

r. w K. woj. [...], w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, będąc jedynym właścicielem

oraz członkiem zarządu spółki D. Sp. z o.o. z siedzibą w B. doprowadził do

niekorzystnego rozporządzenia mieniem firmę M. Sp. z o.o. z siedzibą w K. w ten

sposób, że pomimo wystawienia Faktury Proforma […]/14 tytułem sprzedaży 10

sztuk drukarek marki E. i otrzymaniu za nie pieniędzy w kwocie 20249,96 zł na

III KK 726/25

3

wskazane konto bankowe, nie wysłał zamówionego towaru, jak również nie zwrócił

otrzymanych pieniędzy, wprowadzając w błąd prezesa i pracowników w.w. spółki co

do zamiaru i możliwości zrealizowania zobowiązania”, tj. popełnienia przestępstwa

określonego w art. 286 § 1 k.k. i za to wymierzył mu to karę 7 miesięcy pozbawienia

wolności.

Apelację od tego orzeczenia wniósł A. M. zaskarżając wyrok w całości i

podnosząc zarzuty obrazy prawa procesowego (art. 7 k.p.k.) oraz materialnego (art.

286 § 1 k.k.).

Wyrokiem z dnia 9 marca 2022 r., sygn. III Ka 778/21, Sąd Okręgowy w

Rzeszowie, utrzymał zaskarżony wyrok w mocy.

Od tego z kolei orzeczenia kasację wniósł Rzecznik Praw Obywatelskich.

Zaskarżył wyrok Sądu Okręgowego w Rzeszowie z dnia 9 marca 2022 r., sygn. akt

III Ka 778/21, utrzymujący w mocy wyrok Sądu Rejonowego w Ropczycach z dnia

18 października 2021 r., sygn. akt II K 380/20, w całości na korzyść A. M. , podnosząc

zarzut „rażącego i mającego istotny wpływ na jego treść naruszenia przepisów prawa

procesowego, to jest art. 433 § 1 k.p.k. w zw. z art. 440 k.p.k., polegającego na

zaniechaniu dokonania wszechstronnej kontroli odwoławczej poza granicami

podniesionych zarzutów, wskutek czego doszło do rażąco niesprawiedliwego

utrzymania w mocy wyroku Sądu I instancji w części odnoszącej się do wymiaru kary,

która została orzeczona surowsza niż w orzeczeniu wydanym przez Sąd I instancji

orzekający pierwotnie, bowiem wyrok jego uchylony został do ponownego

rozpoznania w następstwie apelacji wniesionej wyłącznie na korzyść oskarżonego,

co skutkowało naruszeniem art. 443 k.p.k.”.

W oparciu o ten zarzut autor kasacji wniósł o uchylenie zaskarżonego

orzeczenia Sądu drugiej instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania

w postępowaniu odwoławczym.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Kasacja Rzecznika Praw Obywatelskich okazała się oczywiście zasadna,

ponieważ trafny jest podniesiony w niej zarzut rażącego i mającego istotny wpływ na

treść zaskarżonego wyroku Sądu odwoławczego naruszenia wskazanych w nim

przepisów prawa procesowego. Umożliwiło jej rozpoznanie na posiedzeniu w trybie

III KK 726/25

4

art. 535 § 5 k.p.k. pomimo tego, że błędnie określony został w kasacji zakres

zaskarżenia. W konsekwencji tego nie mógł też być uwzględniony wniosek co do

orzeczenia następczego.

Sformułowany w kasacji zarzut dotyczył wyłącznie kwestii związanej z

rozstrzygnięciem o karze, w związku z czym jedynie w tym zakresie konieczne jest

ponowienie postępowania odwoławczego.

Przechodząc do merytorycznego rozpoznania zarzutu kasacji przypomnieć

należy, że przepis art. 443 k.p.k. ustanawia zakaz pogorszenia sytuacji prawnej

oskarżonego, gdy w wyniku rozpoznania środka odwoławczego, wniesionego

wyłącznie na jego korzyść, dojdzie do uchylenia orzeczenia i przekazania sprawy do

ponownego rozpoznania (tzw. pośredni zakaz reformations in peius). Przepis ten

stanowi bowiem, że w razie przekazania sprawy do ponownego rozpoznania wolno

w dalszym postępowaniu wydać orzeczenie surowsze niż uchylone tylko wtedy, gdy

orzeczenie to było zaskarżone na niekorzyść oskarżonego albo na korzyść

oskarżonego w warunkach określonych w art. 434 § 4 k.p.k.

Jak przyjmuje się w orzecznictwie Sądu Najwyższego orzeczenie surowsze w

rozumieniu art. 443 k.p.k., to każde orzeczenie, które zawiera rozstrzygnięcia mniej

korzystne z punktu widzenia oskarżonego w porównaniu z orzeczeniem

dotychczasowym (zob. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 1 czerwca 2009 r., V KK

2/09 i z dnia 28 lutego 2023 r., IV KK 537/22).

W realiach analizowanej sprawy zachodzi sytuacja wydania prawomocnego

już orzeczenia zawierającego rozstrzygnięcie mniej korzystne z punktu widzenia

oskarżonego w porównaniu z orzeczeniem wydanym przez Sąd Rejonowy w

Ropczycach z dnia 27 czerwca 2017 r., sygn. akt II K 84/15, które zostało zaskarżone

w całości jedynie na korzyść oskarżonego. Sąd ten bowiem skazał pierwotnie A. M.

na karę roku pozbawienia wolności, zawieszając jej wykonanie na okres próby

wynoszący 3 lata. Tymczasem Sąd Rejonowy w Ropczycach, po przeprowadzeniu

postępowania ponownego w dniu 18 października 2021 r. skazał A. M. na karę 7

miesięcy pozbawienia wolności, bez warunkowego jej zawieszenia, a Sąd Okręgowy

w Rzeszowie w dniu 9 marca 2022 r. utrzymał ten wyrok w mocy. W niniejszej

sprawie większa „surowość” zaskarżonego kasacją wyroku jest zatem niewątpliwa,

bowiem wynika z utrzymania w mocy orzeczenia o karze bezwzględnej pozbawienia

III KK 726/25

5

wolności. Kara pozbawienia wolności bez warunkowego jej zawieszenia na okres

próby jest karą niewątpliwie mniej korzystną dla oskarżonego, chociażby z tego

względu, że wymaga rezygnacji z wykonywanej pracy zawodowej oraz rozłąki z

rodziną na okres odbywania kary, jak również może wywołać negatywne skutki

(dolegliwości) w sferze psychicznej.

Ponadto należy wskazać, że „ze względów gwarancyjnych, w każdym

przypadku wniesienia środka zaskarżenia przez podmiot niefachowy (stronę

postępowania osobiście) sąd odwoławczy winien przeprowadzić tzw. totalną kontrolę

zaskarżonego orzeczenia w granicach zaskarżenia, nieograniczającą się wyłącznie

do treści podniesionych zarzutów" (zob. treść uzasadnienia do postanowienia Sądu

Najwyższego z dnia 3 października 2024 r., sygn. akt V KK 324/24).

Mając na względzie powyższe należy skonstatować, że gdyby Sąd Okręgowy

w Rzeszowie prawidłowo przeprowadził kontrolę instancyjną, a więc dokonał kontroli

„totalnej" poza granicami zaskarżenia i podniesionymi zarzutami do czego

zobowiązuje go zresztą art. 433 § 1 k.p.k. w zw. z art. 440 k.p.k., to dostrzegłby, że

Sąd pierwszej instancji orzekł karę surowszą niż w orzeczeniu wydanym przez sąd

orzekający jako pierwszy oraz zaskarżonym wyłącznie na korzyść i z tego względu

rozstrzygnięcie o karze jest rażąco niesprawiedliwe.

Opisane uchybienie miało istotny wpływ na treść prawomocnego wyroku,

albowiem skutkowało niezasadnym utrzymaniem w mocy wyroku sądu a quo

naruszającego pośredni zakaz reformationis in peius uregulowany w art. 443 k.p.k.

To zaś stanowiło – o czym wspomniano wyżej – orzeczenie rażąco niesprawiedliwe,

ponieważ dostrzeżenie tego uchybienia obligowało do zmiany zaskarżonego

apelacją wyroku, w części dotyczącej orzeczenia o karze, na podstawie art. 440

k.p.k.

Mając na uwadze powyższe rozważania oraz trafność zarzutu kasacji,

należało uchylić wyrok Sądu drugiej instancji – Sądu Okręgowego w Rzeszowie w

części utrzymującej w mocy orzeczenie sądu meriti co do rozstrzygnięcia o karze i

sprawę w tym zakresie przekazać sądowi ad quem do ponownego rozpoznania w

postępowaniu odwoławczym.

W toku ponowionego postępowania Sąd odwoławczy będzie miał na

względzie powyższe wnioski i spostrzeżenia Sądu Najwyższego.

III KK 726/25

6

Z tych względów orzeczono jak w części dyspozytywnej wyroku.

[J.J.]

[a.ł]

Jarosław Matras Tomasz Artymiuk Zbigniew Puszkarski