Zażalenie na odmowę śledztwa wobec prokuratora z Dębicy nie trafi do innego sądu

Sąd Rejonowy w Przeworsku postanowieniem z dnia 9 grudnia 2025 r., sygn.

akt II Kp 117/25, zwrócił się do Sądu Najwyższego o przekazanie sprawy z

zażalenia Z. J. , na postanowienie prokuratora Prokuratury Rejonowej w Strzyżowie

o odmowie wszczęcia śledztwa w sprawie o przestępstwo z art. 231 § 1 k.k.

innemu sądowi równorzędnemu z uwagi na dobro wymiaru sprawiedliwości.

Uzasadniając swój wniosek wskazał, że sprawa dotyczy zażalenia na

postanowienia prokuratora o odmowie wszczęcia śledztwa w sprawie czynności

prokuratora Prokuratury Rejonowej w Dębicy, który wydał postanowienie o

odmowie wszczęcia śledztwa w sprawie o przestępstwo z zawiadomienia Z. J. .

III KO 246/25

2

Zaakcentował również stanowisko autora zażalenia, który podawał w wątpliwość

możliwość obiektywnego rozpoznania sprawy przez jakikolwiek sąd z Podkarpacia.

W przekonaniu Sądu, w świetle powyższych okoliczności dobro wymiaru

sprawiedliwości wymaga, aby dla zachowania warunków do bezstronnego i

rzetelnego rozpoznania sprawy została ona przekazania innemu sądowi

równorzędnemu.

Sąd Najwyższy rozważył, co następuje.

Inicjatywa Sądu Rejonowego nie zasługuje na uwzględnienie.

Należy podkreślić, że instytucja unormowana w art. 37 k.p.k. ma charakter

wyjątku od zasady rozpoznania sprawy przez sąd miejscowo właściwy i z tego

względu jej zastosowanie powinno mieć miejsce jedynie wówczas, gdy

przemawiają za tym szczególne względy, związane z dobrem wymiaru

sprawiedliwości. Jednym z nich jest autorytet wymiaru sprawiedliwości, dla

kształtowania którego należy unikać sytuacji, w których rozpoznanie danej sprawy

przez sąd wiązałoby się z ograniczeniem swobody orzekania lub mogłoby – w

odczuciu społecznym – prowadzić do uzasadnionego przekonania o braku

warunków do bezstronnego rozpoznania sprawy (zob. postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 18 lutego 2021 r., IV KO 4/21, LEX nr 3126169). W

orzecznictwie wskazuje się jednak, że „autorytet i powaga wymiaru sprawiedliwości

wymaga, aby sądy nie ulegały presji opinii publicznej, ani nie popadały w

zwątpienie co do własnych kompetencji w zakresie przeprowadzenia rzetelnego

procesu. Racjonalna nieustępliwość w tym względzie sprzyja kształtowaniu się

pozytywnego wizerunku organów trzeciej władzy, minimalizując tym samym

wątpliwości co do obiektywizmu i niezawisłości w rozpoznawaniu przyszłych spraw,

ograniczając tendencję do nadużywania stosowania właściwości delegacyjnej w

związku z inicjatywami sądów na tle wątpliwości co do respektowania gwarancji

sprawiedliwego procesu” (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 28 października

2011 r., III KO 72/11, LEX nr 1044040; por. postanowienie Sądu Najwyższego z

dnia 25 listopada 2009 r., III KO 81/09, OSNKW 2010/2/20, LEX nr 551465).

Aprobując powyższe poglądy, należy stwierdzić, że sama okoliczność, iż

osobą której dotyczy sprawa z zażalenia Z. J. jest prokurator Prokuratury

III KO 246/25

3

Rejonowej w Dębicy nie może uzasadniać skorzystania przez Sąd Najwyższy z tzw.

właściwości delegacyjnej, mającej charakter wyjątku od zasady rozpoznania

sprawy przez sąd miejscowo właściwy. Nie jest w tym zakresie obojętny charakter

sprawy przed sądem, która dotyczy jedynie kontroli postanowienia prokuratora o

odmowie wszczęcia śledztwa, nie zaś rozstrzygnięcia o odpowiedzialności karnej

prokuratora. Wprawdzie zagadnienie to może teoretycznie zaważyć o postawieniu

prokuratora w stan oskarżenia, jednak jest to już tylko kontrola decyzji procesowej i

to podjętej na wstępnym etapie postępowania karnego. W tego typu sprawach

wystarczającymi gwarancjami obiektywizmu sędziów orzekających w sprawie, które

powinny znaleźć zastosowanie w pierwszej kolejności, są unormowania określone

w art. 40-43 k.p.k. Dopiero, jeżeli z powodu wyłączenia sędziów rozpoznanie

sprawy w danym sądzie nie byłoby możliwe, sąd wyższego rzędu zobligowany

będzie do przekazania sprawy innemu sądowi równorzędnemu na podstawie art.

43 k.p.k. (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 7 października 2021 r., III

KO 78/21, LEX nr 3342056; postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 1 czerwca

2022 r., V KO 53/22, LEX nr 3395020). Warto na koniec zaznaczyć, że wprawdzie

do wystąpienia przez sąd z wnioskiem o skorzystanie przez Sąd Najwyższy z

uprawnienia przewidzianego w art. 37 § 1 k.p.k. może skłonić inicjatywa strony

podjęta w trybie art. 9 § 2 k.p.k., jednak tego rodzaju wnioski, co oczywiste, nie są

wiążące dla sądu, podobnie jak i wyrażona w nich ocena realiów procesowych

sprawy w kontekście wystąpienia przesłanki, o której mowa w art. 37 § 1 k.p.k. Co

więcej, jak wskazuje się w literaturze: „w sytuacji, gdy czynność może być

przeprowadzona wyłącznie z urzędu, organ procesowy nie ma obowiązku

ustosunkowania się do wniosku” (J. Kosonoga, w: Kodeks postępowania karnego.

Tom I, red. R.A. Stefański, S. Zabłocki, Warszawa 2017, teza 12 do art. 9).

Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł jak w postanowieniu.

[J.J.]

[a.ł]

III KO 246/25

4