Wyrok o zadośćuczynienie za pobyt w ośrodku uchylony, bo sąd był nienależycie obsadzony

Pełnomocnik wnioskodawców L. M. i jej małoletniego syna M. 1. S. złożyła

wniosek o zasądzenie od Skarbu Państwa kwot po 162 000 zł dla każdego z

wnioskodawców tytułem zadośćuczynienia za krzywdę wynikłą z niesłusznego

umieszczenia ich w Strzeżonym Ośrodku dla Cudzoziemców.

Sąd Okręgowy w Olsztynie wyrokiem z dnia 22 kwietnia 2024 r., sygn. akt II

Ko 83/23:

I. zasądził od Skarbu Państwa - Prezesa Sądu Okręgowego w Radomiu na

rzecz wnioskodawców L. M. i małoletniego M. 1. S. kwoty po 30 000 zł z ustawowymi

odsetkami od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty tytułem

zadośćuczynienia za krzywdę wynikłą z niesłusznego umieszczenia w strzeżonym

ośrodku dla cudzoziemców w okresie od 30 września 2021 r. do 11 marca 2022 r.;

II. w pozostałym zakresie roszczenie oddalił;

III. na podstawie art. 554 § 4 k.p.k. zasądził od Skarbu Państwa na rzecz

wnioskodawców kwoty po 432 zł tytułem zwrotu wydatków związanych z

ustanowieniem pełnomocnika.

Apelację od tego wyroku wniosła pełnomocnik wnioskodawców, zaskarżając

go co do pkt II, w zakresie w jakim oddalił roszczenie: co do kwoty 20 000 zł na rzecz

L. M. oraz co do kwoty 30 000 zł na rzecz M. 1. S.. Zarzuciła „błąd w ustaleniach

faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, polegający na niepełnym

uwzględnieniu warunków, w jakich odbywało się pozbawienie wolności oraz wpływu,

jaki pobyt w strzeżonym ośrodku dla cudzoziemców miał na małoletniego, podczas

gdy okoliczności te wynikały wprost z uznanych za wiarygodne zeznań L. M. oraz z

dowodów z dokumentów i miały wpływ na ustalenie wysokości zadośćuczynienia”.

W oparciu o ten zarzut autorka apelacji wniosła o zmianę zaskarżonego

wyroku poprzez zasądzenie dalszych kwot: na rzecz L. M. 20 000 zł oraz na rzecz

małoletniego M. 1. S. 30 000 zł tytułem zadośćuczynienia za niesłuszne

umieszczenie w strzeżonym ośrodku dla cudzoziemców.

Sąd Apelacyjny w Białymstoku wyrokiem z dnia 21 listopada 2024 r., sygn. akt

II AKa 139/24, zaskarżony wyrok utrzymał w mocy (pkt I wyroku) i kosztami sądowymi

za postępowanie odwoławcze obciążył Skarb Państwa (pkt II).

IV KK 185/25

3

Kasację od prawomocnego wyroku Sądu odwoławczego wniosła pełnomocnik

wnioskodawców. Zaskarżyła wyrok w zakresie punktu I, utrzymującego w mocy

wyrok Sądu Okręgowego w Olsztynie w zaskarżonej części. Zarzuciła:

„1. rażące naruszenie prawa procesowego w postaci art. 433 § 2 k.p.k.

poprzez brak rzetelnego rozważenia jedynego zarzutu apelacji, dotyczącego ustaleń

faktycznych pominiętych przez Sąd I instancji przy ustalaniu wysokości

zadośćuczynienia i ograniczenie się do stwierdzenia, że wskazane ustalenia

faktyczne »zostały przez Sąd I instancji częściowo uwzględnione«, a »ich

kompleksowa ocena nie pozwalała na przyznanie wnioskodawcom kwot wyższych«,

co mogło mieć istotny wpływ na treść orzeczenia, ponieważ wszechstronna analiza

okoliczności wskazywanych w apelacji doprowadziłaby Sąd Apelacyjny do wniosku,

że, po pierwsze, Sąd I instancji nie uwzględnił tych okoliczności przy ustalaniu kwoty

zadośćuczynienia pomimo że wynikały one z przeprowadzonych dowodów uznanych

za wiarygodne, po drugie zaś, że są to okoliczności, które istotnie zwiększały rozmiar

krzywdy doznanej przez skarżących, a ich zignorowanie prowadzi do naruszenia art.

445 § 1 w zw. z § 2 k.c. powodując, że przyznana kwota zadośćuczynienia nie jest

odpowiednia;

2. rażące naruszenie prawa procesowego w postaci art. 457 § 3 k.p.k.

poprzez: niewyjaśnienie, na czym polegała »kompleksowa ocena« okoliczności

podniesionych w apelacji; nieustosunkowanie się do konkretnych okoliczności

faktycznych wprost wymienionych w apelacji jako pominięte przez Sąd I instancji;

niewyjaśnienie, czy i jakie znaczenie dla wysokości kwoty zadośćuczynienia miały

wskazane w zarzucie apelacji ustalenia faktyczne; przywołanie w uzasadnieniu

okoliczności w postaci minimalnego wynagrodzenia za pracę, najniższej emerytury i

wybranych świadczeń socjalnych, nie wyjaśniwszy, jak się one mają do zarzutów

apelacji i jaki mają wpływ na rozstrzygnięcie - na skutek czego niemożliwe jest

ustalenie, czym kierował się sąd, wydając wyrok i dlaczego zarzut błędu w

ustaleniach faktycznych, rzutujących na wysokość zasądzonego zadośćuczynienia,

uznał za niezasadny;

3. rażące naruszenie prawa procesowego w postaci art. 434 § 1 k.p.k.

poprzez poczynienie i uwzględnienie przy orzekaniu niekorzystnych dla

wnioskodawców, nowych w stosunku do wyroku Sądu I instancji, ustaleń faktycznych

IV KK 185/25

4

w postaci najniższej emerytury i renty, minimalnego wynagrodzenia za pracę i zasiłku

dla osób bezrobotnych pomimo, że nie wniesiono na niekorzyść wnioskodawców

środka odwoławczego, co mogło mieć istotny wpływ na treść orzeczenia w postaci

błędnego uznania, że w obliczu ww. ustaleń faktycznych uzasadniających obniżenie

zadośćuczynienia, wniosek skarżących o zwiększenie przyznanego

zadośćuczynienia jest niezasadny;

4. rażące naruszenie prawa materialnego w postaci art. 445 § 1 w zw. z §

2 k.c. poprzez wadliwe uznanie, że okoliczności wskazane w apelacji nie pozwalały

na przyznanie wnioskodawcom wyższej kwoty zadośćuczynienia, pomimo, że w

świetle nieludzkich warunków, w jakich przebywali skarżący na niektórych etapach

pozbawienia wolności oraz poniżających czynności, jakim byli poddawani

(czterokrotna kontrola osobista połączona z rozebraniem do naga), zasądzona

wyrokiem I instancji suma jest nieodpowiednia i rażąco zaniżona w stosunku do

rozmiaru doznanej krzywdy”.

Podnosząc powyższe zarzuty, pełnomocnik wniosła o uchylenie wyroku w

zaskarżonym zakresie i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu w Białymstoku

do ponownego rozpoznania.

Prokurator Prokuratury Rejonowej delegowana do Prokuratury Okręgowej w

Olsztynie w pisemnej odpowiedzi na kasację wniosła o jej oddalenie.

Na rozprawie kasacyjnej, po poinformowaniu przez Przewodniczącego o

sprawach, w których Sąd Najwyższy przeprowadził z wynikiem negatywnym test

niezawisłości i bezstronności sędziego Sądu Apelacyjnego w Białymstoku X. Y., który

brał udział w składzie Sądu odwoławczego orzekającego w tej sprawie, pełnomocnik

wnioskodawców i prokurator Prokuratury Krajowej zgodnie wnieśli o stwierdzenie, że

w sprawie wystąpiła bezwzględna przyczyna odwoławcza określona w art. 439 § 1

pkt 2 k.p.k. W związku z tym postulowali uchylenie zaskarżonego wyroku i

przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu w Białymstoku do ponownego

rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Podzielić należało zgodne stanowisko stron wyrażone na rozprawie

kasacyjnej, iż zaskarżony wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku dotknięty jest

uchybieniem mającym postać bezwzględnej przyczyny odwoławczej określonej w

IV KK 185/25

5

art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. Nienależyta obsada tego Sądu zaistniała z powodu udziału

w składzie orzekającym sędziego X. Y., powołanego do pełnienia urzędu na

stanowisku sędziego sądu apelacyjnego w Sądzie Apelacyjnym w Białymstoku w

wadliwej procedurze, bowiem na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa

ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o

zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (zob.

uchwałę KRS nr 1079/2022 z dnia 21 grudnia 2022 r.). Taki pogląd Sąd Najwyższy

wcześniej niejednokrotnie wyrażał, wydając orzeczenia kasatoryjne w sprawach: IV

KK 319/24, IV KK 432/24, IV 470/24, IV KK 108/25, IV KK 154/25, IV KK 406/25, IV

KK 471/25, co ujawniono na rozprawie kasacyjnej. Wyroki zapadały przy

uwzględnieniu mającej moc zasady prawnej uchwały składu połączonych Izb:

Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z dnia

23 stycznia 2020 r., BSA I - 4110 - 1/20. W pkt 2 tego judykatu wskazano, że

„nienależyta obsada sądu w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. (…) zachodzi także

wtedy, gdy w składzie sądu bierze udział osoba powołana na urząd sędziego w

sądzie powszechnym albo wojskowym na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa

ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o

zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz.

U. z 2018 r., poz. 3), jeżeli wadliwość procesu powoływania prowadzi, w konkretnych

okolicznościach, do naruszenia standardu niezawisłości i bezstronności w

rozumieniu art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, art. 47 Karty Praw

Podstawowych Unii Europejskiej oraz art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw

człowieka i podstawowych wolności”. Ustalenia co do standardu bezstronności sądu

i sędziego oraz następstw udziału niekonstytucyjnej Krajowej Rady Sądownictwa w

powoływaniu sędziów, rzutujące na zaistnienie bezwzględnej przyczyny uchylenia

orzeczenia, wynikają także z rozstrzygnięć organów międzynarodowych (zob. wyroki

ETPCz: z dnia 22 lipca 2021 r., w sprawie Reczkowicz przeciwko Polsce [skarga nr

43447/19]; z dnia 8 listopada 2021 r., Dolińska-Ficek i Ozimek przeciwko Polsce

[skargi nr 49868/19 i 57511/19]; z dnia 3 lutego 2022 r., Advance Pharma sp. z o.o.

przeciwko Polsce [skarga nr 1469/20]; z dnia 15 marca 2022 r. [Wielka Izba], Grzęda

przeciwko Polsce [skarga 43572/18]; z dnia 23 listopada 2023 r., Wałęsa przeciwko

Polsce [skarga nr 50849/21]; wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej

IV KK 185/25

6

[TSUE] z dnia 15 lipca 2021 r., C-791/19, Komisja Europejska przeciwko Polsce).

Rysują one model szczególnego testu, pozwalającego na ustalenie czy wady w

procesie nominacyjnym konkretnego sędziego prowadzą na gruncie krajowym do

stwierdzenia nienależytej obsady sądu w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k., a na

gruncie konwencyjnym do uznania, że skład sądu z udziałem tak powołanego

sędziego nie stanowi sądu „ustanowionego na mocy ustawy”, o którym mowa w art.

6 ust. 1 EKPCz.

Przytoczona uchwała trzech Izb Sądu Najwyższego zachowuje aktualność

niezależnie od wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 kwietnia 2020 r., U 2/20,

OTK-A 2020, poz. 61, skoro – niezależnie od nasuwającej zastrzeżenia obsady tego

organu (kwestia wyboru sędziów na miejsca już obsadzone) – rozstrzygnięcie to nie

zostało wydane w sprawie należącej do określonego w art. 188 Konstytucji RP

katalogu spraw podległych kognicji Trybunału Konstytucyjnego (zob. np. uchwały

Sądu Najwyższego: z dnia 5 kwietnia 2022 r., III PZP 1/22; składu siedmiu sędziów

z dnia 2 czerwca 2022 r., I KZP 2/22; postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 16

września 2021 r., I KZ 29/21; z dnia 12 maja 2022 r., V KO 37/22; z dnia 17 września

2024 r., I KZ 26/24). Z uchwały wynika, że w odniesieniu do sędziów sądów

powszechnych wadliwość procedury nominacyjnej nie powoduje automatycznie, że

sąd z udziałem sędziego powołanego w takiej procedurze jest sądem nienależycie

obsadzonym w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k., co już jednoznacznie wskazano

w pkt 2 uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 2 czerwca 2022

r., I KZP 2/22. Jeżeli jednak zostaną podniesione przez stronę albo są znane z urzędu

sądowi wątpliwości co do prawidłowości obsady sądu, którego orzeczenie jest

poddawane kontroli instancyjnej lub kasacyjnej, konieczne jest zajęcie w tej materii

stanowiska. W kasacji będącej przedmiotem rozpoznania nie zgłoszono zaistnienia

uchybienia z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k., jednak z uwagi na treść art. 536 k.p.k., nadto

znając orzeczenia Sądu Najwyższego stwierdzające, że udział w składzie

orzekającym Sądu Apelacyjnego w Białymstoku sędziego X. Y. skutkował jego

nienależytą obsadą w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k., skład Sądu Najwyższego

orzekający w niniejszej sprawie uznał, iż zagadnienia tego nie można pominąć.

Podobnie jak składy orzekające w wymienionych wcześniej sprawach wziął pod

uwagę, że sędzia X. Y. znalazł się od roku 2017 w gronie tych sędziów, których

IV KK 185/25

7

ówczesna władza, zwłaszcza wykonawcza, obdarzała zaufaniem większym niż

innych, którzy legitymowali się podobnymi osiągnięciami zawodowymi i stażem

orzeczniczym. Jak wskazano w uzasadnieniu wyroku Sądu Najwyższego z dnia 28

października 2025 r., IV KK 108/25, wymieniony sędzia:

1. w dniu […] 2017 r. został powołany przez Prezesa Sądu Apelacyjnego w

Białymstoku X.1 Y.1 – późniejszego sędziego Izby Dyscyplinarnej Sądu

Najwyższego – do pełnienia funkcji wizytatora ds. karnych w Sądzie Okręgowym w

[…] na okres czterech lat;

2. następnie w 2018 r. zgłosił swoją kandydaturę w postępowaniu związanym

z ogłoszeniem przez Prezydenta RP (M.P. z 2018 r., poz. 633) dwunastu wolnych

stanowisk sędziego Sądu Najwyższego w Izbie Dyscyplinarnej (nie został

przedstawiony przez Krajową Radę Sądownictwa do powołania Prezydentowi RP);

3. w dniu 22 listopada 2018 r., z upoważnienia Podsekretarza Stanu w

Ministerstwie Sprawiedliwości objął obowiązki sędziego sądu dyscyplinarnego przy

Sądzie Apelacyjnym w Białymstoku na okres sześciu lat;

4. w 2019 r. przyjął od Prezesa Sądu Okręgowego w […] funkcję Zastępcy

Przewodniczącego Wydziału Sądu Okręgowego na okres do dnia 10 lutego 2022 r.;

5. w 2019 r. zgłosił swoją kandydaturę na jedno wolne stanowisko sędziego

sądu apelacyjnego w Sądzie Apelacyjnym w Białymstoku ogłoszone w M.P. z 2019

r., poz. 698 (nie został przedstawiony przez Krajową Radę Sądownictwa do

powołania Prezydentowi RP);

6. od dnia […] 2021 r. został delegowany przez Prezesa Sądu Apelacyjnego

w […] do pełnienia obowiązków sędziego w Sądzie Apelacyjnym w […] na okres

jednego roku;

7. zgłosił swoją kandydaturę na jedno wolne stanowisko sędziego Sądu

Najwyższego w Izbie Karnej ogłoszone w M.P. z 2021 r., poz. 392. (nie został

przedstawiony przez Krajową Radę Sądownictwa do powołania Prezydentowi RP);

8. w dniu 8 listopada 2021 r. uzyskał pozytywną opinię Podsekretarz Stanu w

Ministerstwie Sprawiedliwości w sprawie powołania go do pełnienia funkcji wizytatora

ds. karnych w Sądzie Okręgowym w […], a w dniu […] 2022 r. został delegowany

przez wymienioną Podsekretarz Stanu do pełnienia obowiązków sędziego w Sądzie

Apelacyjnym w […] na okres od dnia 1 września 2022 r. do dnia 28 lutego 2023 r.;

IV KK 185/25

8

9. w 2022 r. zgłosił swoją kandydaturę na jedno wolne stanowisko sędziego

sądu apelacyjnego w Sądzie Apelacyjnym w Białymstoku ogłoszone w M.P. z 2022

r., poz. 844. W postępowaniu konkursowym sędzia X. Y. nie miał kontrkandydata co

sugeruje, że inni potencjalni kandydaci, dostrzegając wadliwość procedury

nominacyjnej, odstąpili od udziału w postępowaniu konkursowym, przez co jedyny

kandydat pozostawał w pozycji uprzywilejowanej;

10. Krajowa Rada Sądownictwa uchwałą Nr […] przedstawiła Prezydentowi

RP wniosek o powołanie X. Y. do pełnienia urzędu na stanowisku sędziego sądu

apelacyjnego w Sądzie Apelacyjnym w […] Postanowieniem z dnia […] 2023 r.

Prezydent RP powołał X. Y. do pełnienia urzędu na tym stanowisku.

Należy podkreślić szczególny wydźwięk kandydowania sędziego X. Y. do Izby

Dyscyplinarnej Sądu Najwyższego, która już w tym czasie, w powszechnej opinii

środowisk prawniczych, w tym sędziowskich, oceniana była jako sprzeczny z

Konstytucją RP sąd o charakterze specjalnym, mający realizować – poprzez

postępowania dyscyplinarne – politykę władzy wykonawczej wobec sądów i sędziów,

co potwierdziła późniejsza praktyka orzecznicza tego organu, a co ostatecznie

znalazło swoje odzwierciedlenie w orzecznictwie tak legalnych Izb Sądu

Najwyższego, jak i organów międzynarodowych. Tym samym wymieniony sędzia

dawał jawny wyraz akceptacji dla działań władzy wykonawczej destrukcyjnych dla

niezawisłości sądów i niezależnego działania władzy sądowniczej. To właśnie, a nie

tylko sam fakt uzyskania ostatecznej akceptacji niekonstytucyjnej Krajowej Rady

Sądownictwa, w konkursie do najwyższego w hierarchii sądów powszechnych sądu

i w którym nie miał nawet kontrkandydata, w odbiorze zewnętrznym prowadzi do

wniosku, że w niniejszej sprawie doszło do zmaterializowania się uzasadnionych

wątpliwości, odnośnie do instytucjonalnej bezstronności wskazanego sędziego i

przełamania zasady domniemania niezawisłości i bezstronności wynikających z

okoliczności powołania tej osoby na urząd sędziego sądu wyższego rzędu w

procedurze z udziałem niekonstytucyjnego organu.

Z kolei w uzasadnieniu wyroku z dnia 14 stycznia 2026 r., IV KK 471/25, Sąd

Najwyższy wskazał, że „sędzia X. Y., akceptując zmiany w wymiarze sprawiedliwości

wdrażane przez ówczesne kierownictwo resortu, systematycznie ubiegał się o awans

zawodowy przed KRS ukształtowaną ustawą z 2017 r. Jako sędzia z wieloletnim

IV KK 185/25

9

doświadczeniem musiał mieć pełną świadomość destrukcyjnego wpływu tego organu

na porządek prawny, a mimo to zdecydował się na udział w konkursach w latach

2020–2022. Uczynił to wbrew licznym orzeczeniom Sądu Najwyższego oraz

trybunałów międzynarodowych, które jednoznacznie wskazywały, że obecna KRS

nie stoi na straży niezależności sądownictwa. Co więcej, sędzia ten zignorował

uchwałę własnego samorządu – Zgromadzenia Ogólnego Sędziów Apelacji

Białostockiej z dnia 25 października 2019 r. – która wzywała do powstrzymania się

od opiniowania kandydatów w tych wadliwych procedurach”. Słusznie wskazano

również, że taka „postawa części środowiska sędziowskiego – w tym sędziego X. Y.

- polegająca na legitymizowaniu działań władzy ustawodawczej i wykonawczej z lat

2017 – 2023, stała się fundamentem obecnego kryzysu praworządności. Skutkuje to

nie tylko wewnętrznym paraliżem systemu, ale i koniecznością wypłaty odszkodowań

na podstawie wyroków ETPCz”.

Przytoczone okoliczności dotyczące sędziego Sądu Apelacyjnego w

Białymstoku X. Y. skłaniały do uznania, że sąd orzekający z jego udziałem nie

spełniał kryteriów „niezawisłego i bezstronnego sądu ustanowionego ustawą”. To

wyrażenie, zawarte w art. 6 ust. 1 EKPC, dotyczy bowiem nie tylko ustawowej

podstawy samego istnienia sądu, lecz również składu orzekającego w każdej sprawie

(zob. wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 15 lipca 2021 r., C-

791/19, Komisja Europejska przeciwko Polsce). W związku z powyższym trzeba

uznać, że udział poddanego testowi sędziego w rozpoznaniu niniejszej sprawy

prowadził do obsady sądu niezgodnej z regulacjami prawa polskiego i

międzynarodowego, a zatem do wystąpienia bezwzględnej przyczyny odwoławczej

z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k.

Chociaż mający zastosowanie w postępowaniu kasacyjnym art.436 k.p.k.

zwalniał od wypowiedzenia się co do zarzutów kasacji, celowe będzie nawiązanie do

nich. Dwa pierwsze w istocie podnoszą jedno uchybienie, bowiem nierzetelne

rozpoznanie przez sąd odwoławczy zarzutu (zarzutów) apelacji jest identyfikowane

przez treść pisemnego uzasadnienia wyroku, która z reguły nie spełnia wymogu

określonego w art. 457 § 3 k.p.k. w przypadku, gdy zajdzie naruszenie art. 433 § 2

k.p.k. Powiązanie obu przepisów zdaje się też wynikać z przedmiotowej kasacji,

bowiem o ile w zarzucie pierwszym stosownie do art. 523 § 1 k.p.k. zaznaczono, że

IV KK 185/25

10

sygnalizowane uchybienie mogło mieć istotny wpływ na treść orzeczenia, nie

uczyniono tego w treści drugiego zarzutu. Nadto nawet uznanie zasadności tego

zarzutu samoistnie nie mogło skutkować uchyleniem zaskarżonego wyroku (art.

537a k.p.k.).

Twierdzenie, że Sąd ad quem nie dość wnikliwe rozważył zarzut apelacji

wniesionej na rzecz wnioskodawców nie jest pozbawione słuszności. Zarzut ten

został obszernie uzasadniony w części motywacyjnej skargi; w 16 punktach

wymieniono okoliczności, które zdaniem skarżącej wskazują na większy rozmiar

krzywdy doznanej (zwłaszcza przez dziecko) niż ustalona przez Sąd meriti, a zostały

przez ten Sąd pominięte. Następnie autorka apelacji pogląd ten dość obszernie

uzasadniła, zatem jego odrzucenie nakazywało odpowiednio szczegółowego

wytłumaczenia, dlaczego nie podzielono przedstawionych argumentów. Dopiero

bowiem wtedy można uznać, że kontrola instancyjna zaskarżonego wyroku była

rzetelna, zatem odpowiadała standardowi wyznaczonemu przez art. 433 § 2 k.p.k.

Pisemne uzasadnienie wyroku Sądu Apelacyjnego nie przekonuje, że miało to

miejsce w niniejszej sprawie. Wskazano w nim, iż kwoty zasądzone na rzecz

wnioskodawców tytułem zadośćuczynienia za krzywdę wynikłą z niesłusznego

umieszczenia ich na 162 dni w strzeżonym ośrodku dla cudzoziemców „należało

uznać za adekwatne i przyczyniające się do skompensowania zaistniałych krzywd.

W aktualnych stosunkach ekonomicznych, jak i wobec sytuacji ekonomicznej

wnioskodawców, zadośćuczynienie to ma charakter rzeczywisty, nie zaś jedynie

symboliczny”. Następnie przytoczono obowiązujące w 2024 r. kwoty najniższej

emerytury, minimalnego wynagrodzenia za pracę (nadmieniono, że w Polsce

otrzymuje je około 3,6 mln osób) i zasiłku dla osób bezrobotnych, a finalnie

stwierdzono, iż „wskazane przez skarżącego w uzasadnieniu apelacji okoliczności

(…) zostały przez Sąd I instancji częściowo uwzględnione (tj. w zakresie w jakim

wpływały one na wysokość należnych zadośćuczynień), a ich kompleksowa ocena

nie pozwalała na przyznanie wnioskodawcom z tego tytułu kwot wyższych”. Wywód

ten razi ogólnikowością, nadto nie jest zgodny z faktycznym stanem rzeczy. Nie

przesądzając, czy okoliczności wskazane w apelacji uzasadniały zasądzenie

wyższych kwot na rzecz wnioskodawców, należy np. zauważyć, że okoliczności

dotyczące małoletniego podniesiono w ponad połowie z 16 punktów, najwyraźniej

IV KK 185/25

11

sugerując, że jego krzywda była większa niż krzywda matki, co znalazło też wyraz w

żądaniu apelacji i nie jest prawdą, że Sąd meriti te okoliczności miał w polu widzenia.

Uzasadnienie wyroku Sądu Okręgowego nasuwa wniosek, iż nie rozważano

indywidualnie rozmiarów krzywdy doznanej przez każdego z wnioskodawców,

bowiem ogólnie wskazano, iż „Sąd określając kwotę zadośćuczynienia miał na

uwadze zakres doznanej krzywdy, wyrażającej się w pozbawieniu wolności,

konieczności poddania się regulaminowi ośrodków i ograniczeniu kontaktów z

osobami najbliższymi, jakkolwiek wnioskodawcy mogli te kontakty utrzymywać

poprzez komunikator Skype. Pozbawienie wolności trwało przez 162 dni, zatem

przez okres relatywnie długi. W rezultacie dokonanej oceny zgromadzonego

materiału sąd uznał, że zasadnym jest przyznanie wnioskodawcom

zadośćuczynienia w kwocie po 30.000 zł, którą uznał za adekwatną i przyczyniającą

się do skompensowania zaistniałej krzywdy”. Uzupełniono to dalszymi ogólnymi

stwierdzeniami, m.in., że „w aktualnych stosunkach ekonomicznych, jak i wobec

sytuacji ekonomicznej wnioskodawców, zadośćuczynienie to ma charakter

rzeczywisty, nie zaś jedynie symboliczny” jak również, że „pozbawienie wolności

wnioskodawców oraz doznane przez nich niedogodności z tym związane nie miały

jednak charakteru na tyle traumatycznego, aby uzasadniać roszczenie określone we

wniosku, o czym również mogą świadczą uzyskane opinie psychologiczne”. Jeżeli z

tym poglądem pełnomocnik wnioskodawców polemizowała, przytaczając

szczegółowo okoliczności, które rzeczywiście nie znalazły odbicia w uzasadnieniu

wyroku Sąd pierwszej instancji, Sąd, który nie uwzględnił apelacji, powinien wykazać,

dlaczego nie świadczą one o niedoszacowaniu rozmiarów krzywdy.

Pozostałe zarzuty kasacji nie były zasadne. Wskazanie na dodatkowe okoliczności,

które zdaniem Sądu ad quem świadczyły o prawidłowości zaskarżonego wyroku, nie

prowadziło do naruszenia zakazu reformationis in peius (art. 434 § 1 k.p.k.),

natomiast w sytuacji, gdy Sąd odwoławczy utrzymał w mocy zaskarżony wyrok, to

nie stosował prawa materialnego, zatem nie mógł go naruszyć. Prawo materialne

stosował Sąd pierwszej instancji, jednak w apelacji zarzutu naruszenia art. 445 § 1

w zw. z § 2 k.c. nie podniesiono.

Sąd Najwyższy, mając powyższe na względzie, orzekł jak w wyroku.

IV KK 185/25

12

Sąd Apelacyjny w Białymstoku, ponownie rozpoznając sprawę w składzie

niebudzącym zastrzeżeń, będzie miał w polu widzenia uwagi zawarte w niniejszym

uzasadnieniu.

[J.J.]

[r.g.]

Jarosław Matras Zbigniew Puszkarski Paweł Wiliński