Sąd Najwyższy oddalił kasację skazanej A. M. kwestionującej poczytalność

Wyrokiem z dnia 23 maja 2024 r., sygn. akt V K 58/23 Sąd Okręgowy w

Katowicach uznał oskarżoną A.M. za winną przestępstwa z art. 13 § 1 k.k. w zw. z

art. 280 § 2 k.k. w zw. z art. 4 § 1 k.k. (pkt 1 wyroku), a także trzech czynów, z

IV KK 251/26

2

których każdy wyczerpał dyspozycję art. 190 § 1 k.k. i art. 217 § 1 k.k. w zw. z art.

11 § 2 k.k. i art. 12 § 1 k.k. przy zastosowaniu art. 4 § 1 k.k. (pkt 2 wyroku). Za czyn

z pkt 1 wymierzył oskarżonej na mocy art. 14 § 1 k.k. w zw. z art. 280 § 2 k.k. karę

roku i 6 miesięcy pozbawienia wolności przy zastosowaniu art. 60 § 2 i art. 60 § 6

pkt 2 k.k. Z kolei, przyjmując wobec czynów wskazanych w pkt 2 wyroku

konstrukcję z art. 91 § 1 k.k., na podstawie art. 190 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 3 k.k.

przy zastosowaniu art. 91 § 1 k.k. wymierzył oskarżonej karę jednego roku

pozbawienia wolności (pkt 2 wyroku). Na podstawie art. 91 § 2 k.k. w brzmieniu

obowiązującym do dnia 30.09.2023 r. w zw. z art. 4 § 1 k.k. orzeczone kary

połączył i wymierzył jej karę łączną 2 lat i 3 miesięcy pozbawienia wolności. Na

mocy art. 62 k.k. w brzmieniu obowiązującym do dnia 30.09.2023 r. w zw. z art. 4 §

1 k.k. orzekł, iż oskarżona A.M. winna wykonywać orzeczoną w pkt. 3 łączną karę

pozbawienia wolności w systemie terapeutycznym. Wyrok ten zawierał także inne

rozstrzygnięcia.

Apelacje w tej sprawie wnieśli prokurator i obrońca oskarżonej.

Prokurator zaskarżając wyrok na niekorzyść oskarżonej postawił w apelacji

zarzut błędu w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia mający

wpływ na jego treść, polegający na uznaniu, „iż czyn oskarżonej wskazany w

punkcie 1 orzeczenia tj. przestępstwa z art. 13 § 1 k.k., w zw. z art. 280 § 2 k.k.,

kwalifikuje się jako szczególnie uzasadniony przypadek i z tego względu wymaga

zastosowania instytucji nadzwyczajnego złagodzenia kary wskazanej w art. 60 § 2

k.k. i art. 60 § 6 pkt 2 k.k., mimo iż okoliczności popełnienia czynu, motywacja i

sposób zachowania sprawcy, rodzaj i stopień naruszenia ciążących na sprawcy

obowiązków, rodzaj i rozmiar ujemnych następstw przestępstwa, właściwość i

warunki osobiste sprawcy, jego sposób życia przed popełnieniem przestępstwa i

zachowanie po jego popełnieniu, w tym w szczególności popełnienie umyślnego

przestępstwa z art. 178a § 1 k.k., nie uzasadniają zastosowania instytucji

nadzwyczajnego złagodzenia kary, co w konsekwencji spowodowało wymierzenie

kary nieadekwatnej do stopnia zawinienia i społecznej szkodliwości czynu”.

Podnosząc ten zarzut skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku

polegającą na orzeczeniu wobec A.M. za przestępstwo określone w punkcie 1

IV KK 251/26

3

orzeczenia, na mocy art. 14 § 1 k.k., w zw. z art. 280 § 2 k.k., kary 4 lat

pozbawienia wolności oraz orzeczenia na mocy art. 91 § 2 k.k., w brzmieniu

obowiązującym do dnia 30.09.2023 r., w zw. z art. 4 § 1 k.k., połączeniu

wymierzonych w pkt. 1-2 wobec oskarżonej A.M. kary pozbawienia wolności i

wymierzenia jej kary łącznej w wymiarze 5 lat pozbawienia wolności.

Wyrok ten zaskarżył także w całości obrońca oskarżonej zarzucając:

„1) obrazę przepisów postępowania, która mogła mieć i miała wpływ na

treść zaskarżonego wyroku, a to art. 4 k.p.k. w zw. z art. 7 k.p.k. poprzez

przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów w postaci dokonania wadliwej

analizy zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w szczególności

wyjaśnień oskarżonej - nie dając jej wiary w całości oraz zeznań pokrzywdzonych,

na których treść wpływ miał skonfliktowany z oskarżoną ojciec, a także opinii

biegłych psychologów i wyprowadzenie bezzasadnych wniosków w zakresie tego,

że oskarżona miała zamiar zastraszania pokrzywdzonego M.M. nożyczkami w celu

zaboru mu pieniędzy w dniu 27.10.2021 r., oraz że oskarżona naruszyła

nietykalność cielesną małoletnich pokrzywdzonych, oraz by im groziła popełnieniem

przestępstwa na ich szkodę poprzez wymachiwanie w ich kierunku nożem, oraz by

te zachowanie wzbudziło w nich obawę spełnienia groźby w postaci użycia noża, co

w konsekwencji doprowadziło do poczynienia przez Sąd błędnych ustaleń

faktycznych i skazania oskarżonej;

a w konsekwencji:

2) błąd w ustaleniach faktycznych mający zasadnicze znaczenie dla

treści wydanego rozstrzygnięcia, poprzez przyjęcie wbrew regułom logicznego

rozumowania, zasadom doświadczenia życiowego i w oderwaniu od materiału

dowodowego zgromadzonego w sprawie, że oskarżona miała zamiar zastraszania

pokrzywdzonego M.M. nożyczkami w celu zaboru mu pieniędzy w dniu 27.10.2021

r., oraz że oskarżona naruszyła nietykalność cielesną małoletnich pokrzywdzonych,

oraz by im groziła popełnieniem przestępstwa na ich szkodę poprzez

wymachiwanie w ich kierunku nożem, oraz by te zachowanie wzbudziło w nich

obawę spełnienia groźby w postaci użycia noża.

IV KK 251/26

4

Ewentualnie

3) rażącą niewspółmierność kar jednostkowych wymierzonych

oskarżonej, tj. kary 1 rok i 6 miesięcy pozbawienia wolności oraz kary 1 roku

pozbawienia wolności, a w konsekwencji rażącą niewspółmierność kary łącznej

pozbawienia wolności w wymiarze 2 lat i 3 miesięcy.”

W konkluzji, obrońca wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i uniewinnienie

oskarżonej od zarzucanych jej czynów.

Wyrokiem z dnia 24 września 2025 r., sygn. akt II AKa 529/24 Sąd

Apelacyjny w Katowicach utrzymał w mocy zaskarżony wyrok.

Kasację od tego wyroku wniósł obrońca skazanej, zarzucając rozstrzygnięciu

sądu odwoławczego: „rażące naruszenie prawa, mające istotny wpływ na treść

wyroku Sądu odwoławczego, a to:

1. art. 458 k.p.k. w zw. z art. 201 k.p.k. w zw. z art. 2 § 2 k.p.k. oraz w zw.

z art. 7 k.p.k. poprzez oparcie ustalenia zaskarżonego wyroku co do poczytalności

skazanej, a tym samym jej zdolności do ponoszenia winy w rozumieniu

prawnokarnym, na niepełnej i niewyjaśnionej należycie opinii uzupełniającej

biegłych lekarzy psychiatrów (k. 1797-1800), w której nie odniesiono się do

przesłanek warunkujących przyjęcie fikcji poczytalności, o której mowa w art. 31 § 3

k.k., a jednocześnie stwierdzono, iż zespół uzależnienia od alkoholu oraz

zaburzenia osobowości, które bez wątpienia rozpoznano u skazanej „miały wpływ

na jej zdolność do rozpoznawania znaczenia zarzucanych czynów oraz na

zdolność do kierowania swoim postępowaniem" (k. 1799), podczas gdy opinia

biegłych powinna odznaczać się jasnością wywodu i jego przekonywalnością, tj. w

szczególności umożliwiać prześledzenie tego, jakie powody doprowadziły biegłych

do ostatecznych wniosków.”

Podnosząc powyższy zarzut skarżący wniósł o uchylenie wyroku Sądu

Apelacyjnego w Katowicach w całości i przekazanie sprawy temu sądowi do

ponownego rozpoznania.

IV KK 251/26

5

W odpowiedzi na kasację obrońcy skazanej Prokurator Prokuratury

Rejonowej Katowice- Południe w Katowicach wniósł o jej oddalenie jako oczywiście

bezzasadnej.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Kasację obrońcy należało oddalić w trybie z art. 535 § 3 k.p.k.

Podniesiony w kasacji zarzut choć formalnie spełnia wymogi stawiane

zarzutom kasacyjnym to od strony merytorycznej nie znajduje żadnego

uzasadnienia w realiach tej sprawy.

Skarżący kwestionując bowiem prawidłowość wydanej w postępowaniu

odwoławczym kolejnej opinii sądowo-psychiatrycznej podaje w wątpliwość

poczytalność skazanej, sugerując przy tym możliwość zaistnienia tzw. „fikcji

poczytalności" określonej w art. 31 § 3 k.k., co do której nie wypowiedzieli się biegli.

Rzecz w tym, że stawiane przez obrońcę tezy nie znajdują oparcia w materiale

dowodowym, a rzeczywiste intencje obrońcy to nic innego jak brak akceptacji dla

ostatecznych wniosków biegłych. W swojej opinii biegli w sposób jasny i stanowczy

stwierdzili przecież: „że brak jest podstaw do przyjęcia występowania „organicznych

uszkodzeń mózgu” oraz brak znacznego wpływu zdiagnozowanych u oskarżonej

zaburzeń osobowości i uzależnienia od alkoholu na jej poczytalność.” Zdaniem

opiniujących, po uzupełnieniu dokumentacji medycznej oskarżonej, jednoznacznie

stwierdzili, że A. M. miała zachowane zdolności do rozpoznawania znaczenia

czynów i kierowania swoim postępowaniem w ich zakresie. Nie dostrzegli oni także

istnienia przesłanek z art. 31 § 1 lub § 2 k.k. i szeroko swoje stanowisko uzasadnili

(k. 1799-1800), a sąd odwoławczy stanowisko to podzielił, nie znajdując podstaw

do wywoływania kolejnej opinii. Zresztą w trakcie rozprawy odwoławczej – po

ujawnieniu tej opinii w trakcie przewodu sądowego odwoławczego – żadna ze stron

nie złożyła wniosków o uzupełnienie tej opinii lub wezwanie biegłych na rozprawę

(por. k. 18381838v). W tym układzie zarzut kasacji jest zupełnie chybiony, bo

przecież sąd odwoławczy uznał opinię za pełną i jasną, a jej wnioski podzielił.

Przypomnieć trzeba, że wspomniany art. 31 § 3 k.k. ogranicza zakres

zastosowania rozwiązań przewidzianych w dwóch poprzednich paragrafach (§1 k.k.

IV KK 251/26

6

wyłączenia odpowiedzialności karnej; § 2 k.k. jej ograniczenia) wyłączając spod

nich sprawców, którzy przez wprawienie się w stan nietrzeźwości lub odurzenia

sami spowodowali wyłączenie lub ograniczenie poczytalności, co przewidywali albo

mogli przewidzieć. Nie ma zatem wątpliwości, że instytucja ta zakłada szczególną

odpowiedzialność karną sprawców niepoczytalnych albo też poczytalnych w

ograniczonym zakresie, którzy sami sprowadzili na siebie ten stan. Tymczasem

w tej przecież sprawie biegli nie stwierdzili, aby dacie czynów oskarżona była

niepoczytalna, nie zachodziły też podstawy do przyjęcia w jej wypadku

poczytalności ograniczonej. W tym kontekście rozważanie zatem istnienia

przesłanek od których ustawodawca uzależnił możliwości przyjęcia „fikcji

poczytalności” z art. 31 § 3 k.k. było zbędne.

Inną rzeczą natomiast jest to, że skarżący nie zgadza się z opinią biegłych w

szczególności z ich wnioskiem odnośnie do nieznaczności wpływu faktu

nadużywania przez oskarżoną alkoholu i posiadania przez nią zaburzeń

osobowości na jej poczytalność. Rzecz w tym, że kwestionując opinię biegłych

należy wykazać, że istniały konkretne okoliczności określone w art. 201 k.p.k. Sam

fakt, że dowód z opinii biegłych nie jest przekonujący dla strony procesowej nie

może stworzyć podstawy do stosowania tego przepisu. Tym bardziej takiej

podstawy nie stanowią samodzielne rozważania strony czy jej pełnomocnika

dotyczące wiedzy specjalistycznej, na podstawie których kwestionuje ona

prawidłowość wyprowadzonych w sprawie przez biegłych wniosków. Opinię

biegłego, jak każdy dowód, ocenia sąd i ten organ procesowy decyduje czy jest ona

dla niego zrozumiała i przekonująca w treści, czy odpowiada na pytania

zakreślające jej przedmiot i czy jest wewnętrznie spójna oraz niesprzeczna a także,

czy nie rodzi wątpliwości co do jej merytorycznej trafności.

Jak już wcześniej wskazano, co do kompletności i jasności sporządzonej w

sprawie opinii uzupełniającej nie miał wątpliwości sąd odwoławczy, a takich nie

podnosił również obrońca, który po zapoznaniu się treścią opinii miał przecież

możliwość zgłoszenia swoich zastrzeżeń (por. protokół rozprawy apelacyjnej z dnia

24 września 2025 r.). Zarzut, w którym skarżący zarzuca opinii jej niepełność jest

więc nietrafny. Po pierwsze, opinia jest niepełna wówczas, gdy nie wyjaśnia

IV KK 251/26

7

wszystkich kwestii, jakie zostały przedstawione biegłemu w postanowieniu o

dopuszczeniu dowodu z opinii biegłego bądź jeżeli nie udziela odpowiedzi na

wszystkie pytania szczegółowe, a więc nie obejmuje w całości przedmiotu i zakresu

ekspertyzy, określonych w takim postanowieniu. Przeprowadzona na etapie

postępowania odwoławczego opinia biegłych psychiatrów wymóg ten przecież

spełniła.

Po drugie, wewnętrzna sprzeczność, na którą zwraca uwagę obrońca,

miałaby miejsce wówczas, gdyby co do tych samych istotnych okoliczności biegli

dokonaliby odmiennych, wykluczających się wzajemnie ustaleń, ocen czy wniosków.

Takiej wady tej opinii nie stwierdził sąd odwoławczy, a nie potwierdza jej też treść

tego dokumentu. Przeciwnie, stwierdzenia i wnioski biegłych dotyczące

poczytalności skazanej są spójne, czytelne i logiczne. Pozwala to stwierdzić, że

wskazane w kasacji uchybienie nie jest rzeczywiste i wynika jedynie z

subiektywnego przekonania jej autora, tym bardziej gdy dostrzec, że w treści

kasacji nie wyjaśniono, w której części wywód biegłych miałby być wewnętrznie

sprzeczny.

Z tych wszystkich powodów orzeczono jak w postanowieniu.

[WB]

[a.ł]