Sąd Najwyższy przekazał sprawę zażalenia o byłej prezes Sądu Rejonowego innemu sądowi

Sąd Rejonowy w Białymstoku postanowieniem z dnia 20 sierpnia 2026 r.

wystąpił w trybie art. 37 k.p.k. do Sądu Najwyższego o rozważenie możliwości

przekazania sprawy o sygn. akt III Kp 2200/26 innemu sądowi równorzędnemu z

IV KO 107/26

2

uwagi na dobro wymiaru sprawiedliwości. W uzasadnieniu tej inicjatywy wskazał, że

przedmiotowa sprawa dotyczy rozpoznania zażalenia na postanowienie o odmowie

wszczęcia śledztwa w sprawie dotyczącej przekroczenia uprawnień lub

niedopełnienia obowiązków przez SSA X.1 Y.1, która była wieloletnim sędzią Sądu

Rejonowego w Białymstoku, a w latach […] pełniła funkcję prezesa tego sądu.

Zdaniem wnioskodawcy okoliczność ta wskazuje na „usprawiedliwione przekonanie

o braku warunków do obiektywnego rozpoznania sprawy przez Sąd Rejonowy w

Białymstoku (…)”.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Wniosek zasługiwał na uwzględnienie.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego niejednokrotnie wskazywano, że skoro

przekazanie sprawy innemu sądowi równorzędnemu na podstawie art. 37 k.p.k.

stanowi odstępstwo od konstytucyjnej gwarancji rozpoznania sprawy przez sąd

miejscowo właściwy (art. 45 ust. 1 Konstytucji), to możliwość skorzystania z tego

trybu powinna mieć miejsce wyjątkowo, gdy przemawiają za tym szczególne

względy związane z dobrem wymiaru sprawiedliwości. Jednym z nich jest autorytet

wymiaru sprawiedliwości, dla kształtowania którego należy unikać sytuacji, w

których rozpoznanie danej sprawy przez sąd właściwy miejscowo wiązałoby się z

ograniczeniem swobody orzekania lub mogłoby, w odczuciu społecznym,

prowadzić do uzasadnionego przekonania o braku warunków do bezstronnego

rozpoznania sprawy (zob. m. in. postanowienie SN z dnia 18 lutego 2021 r., IV KO

4/21; postanowienie SN z dnia 27 marca 2023 r., IV KO 20/23; postanowienie SN z

dnia 14 sierpnia 2024 r., IV KO 75/24; postanowienie SN z dnia 9 maja 2023 r., II

KO 42/23). W judykaturze od dawna podkreśla się przy tym, że ryzyko powstania

takich wątpliwości w odczuciu postronnego obserwatora niewątpliwie zaistnieje

wówczas, gdy sędzia sądu właściwego do rozpoznania sprawy jest stroną

postępowania, w tym zawiadamiającym o przestępstwie, bądź osobą wskazaną w

zawiadomieniu jako potencjalny sprawca przestępstwa (zob. postanowienie SN z

dnia 8 lipca 2022 r., IV KO 61/22 i przywołane tam orzecznictwo). Nadto, w realiach

konkretnej sprawy takie ryzyko może wystąpić również sytuacji, w której jeszcze do

niedawna w sądzie właściwym orzekała i – co więcej – pełniła w nim kierowniczą

IV KO 107/26

3

funkcję osoba, której rozstrzygnięcie sprawy dotyczy (por. postanowienie SN z dnia

30 kwietnia 2008 r., V KO 32/08; postanowienie SN z dnia 26 lipca 2023 r., IV KO

52/23).

Analiza przedmiotowej sprawy pod kątem wyżej przedstawionych rozważań

wykazała, że inicjatywa Sądu Rejonowego w Białymstoku jest zasadna. Należy

bowiem zauważyć, że organ ten musiałby rozpoznać zażalenie X. Y. na

postanowienie o odmowie wszczęcia śledztwa w sprawie, w której potencjalnym

sprawcą przestępstwa realizującego znamiona przekroczenia uprawnień lub

niedopełnienia obowiązków przez funkcjonariusza publicznego (art. 231 § 1 k.k.)

jest SSA X.1 Y.1. będąca do niedawna wieloletnim sędzią Sądu Rejonowego w

Białymstoku, a do tego w latach 2017-2021, osobą pełniącą funkcję prezesa tego

sądu. Zaistniały układ procesowy może więc prowadzić do powstania nie tylko u

samej skarżącej, lecz także w odbiorze społecznym nieodpartych wątpliwości co do

obiektywizmu Sądu Rejonowego w Białymstoku. Wprawdzie w chwili obecnej SSA

X.1 Y.1 nie orzeka w sądzie właściwym i nie pełni już w nim kierowniczej funkcji

(aktualnie orzeka w pionie cywilnym Sądu Apelacyjnego w Białymstoku), niemniej

niewątpliwie nadal może być postrzegana jako osoba bardzo blisko związana z

lokalnymi organami wymiaru sprawiedliwości. Okoliczność ta może rodzić

spekulacje i zastrzeżenia co do zachowania pełnej bezstronności sądu właściwego,

tj. Sądu Rejonowego w Białymstoku, przy orzekaniu w przedmiocie rozpoznania –

kolejnego już w sprawie dotyczącej czynu z art. 231 § 1 k.k. – środka zaskarżenia

wniesionego przez X. Y. (zob. postanowienie k. 11 akt o sygn. [...]).

Biorąc pod uwagę powyższe, Sąd Najwyższy przekazał przedmiotową

sprawę do rozpoznania innemu sądowi równorzędnemu, tj. Sądowi Rejonowemu w

Sokołowie Podlaskim, położonemu poza obszarem apelacji białostockiej.

Z tych też względów orzeczono jak w sentencji.

[WB]

[r.g.]

IV KO 107/26

4